Русийә иқтисадий қийинчилиқи көчмәнләрниң өз вәтинигә қайтишини кәлтүрүп чиқармақта

Мухбиримиз үмидвар
2015-01-07
Share
ukraina-qirim-rusiye-putin.jpg Қирим хәлқиниң 96 пирсәнти украинадин айрилип чиқип, русийәгә қошулушқа аваз қошқандин кейин, путин қатарлиқ әмәлдарлар қол бириктүрүп тәбриклиди. 2014-Йили 18-март, москва.
AFP

Украина кризиси түпәйлидин ғәрб дөләтлири билән қаршилишиватқан русийә һөкүмитиниң бир қанчә қетим иқтисадий ембаргоси дуч келиши униң пул-муамилә вә иқтисадий системисида еғир мәсилиләрни кәлтүрүп чиқириватқанлиқи оттуриға қоюлмақта. Бу әһвалниң йәнә русийәдики меһнәт көчмәнлиригиму тәсир көрсәткәнлики йезилмақта. Москва йеңи йилдин башлап, русийәдики оттура асиялиқ меһнәт муһаҗирлириниң көпләп өз вәтинигә қайтидиғанлиқини җәзмләштүргән һәмдә оттура асиялиқ меһнәт муһаҗирлириниң өз вәтинигә қайтишидики сәвәбләрниң русийә рублисиниң қиммитиниң еғир дәриҗидә чүшүши билән мунасивәтлик икәнликини көрсәткән.

Русийә һөкүмити йәнә 1-январдин башлап, өзбекистан вә таҗикистан пуқралириниң русийәгә келиши үчүн чәтәлгә чиқиш паспорти тәләп қилидиғанлиқини билдүрди.

“сентрасиа” төридики учурдин мәлум болушичә, явро-асия иқтисадий иттипақиға әза болуп киргән қазақистан, беларусийә вә қирғизистан шуниңдәк украинаға мундақ тәләп қоюлмиған. Бу дөләтләрдин русийәгә келидиған кишиләр үчүн чәтәлгә чиқиш паспорти тәләп қилинмайдикән. Русийә һөкүмити йәнә 1-январдин етибарән русийәгә келип ишлимәкчи болған һәр қандақ кишиниң рус тили, русийә тарихи һәм қанунлиридин имтиһан берип, мәхсус гуваһнамә елишини бәлгилигән, әгәр булардин өтәлмигән киши ишләш һоқуқиға еришәлмәйдикән.

“сентрасиа” торидики мәлуматларға асасланғанда, русийә федератсийәси көчмәнләр идарисиниң мәсули йеңи йилдин башлап, 25% көчмәнниң қайтип кетидиғанлиқини ейтқан.

Түрлүк учур мәнбәлиридә қәйт қилинишичә, һазир русийәдә ишләп аилисиниң турмушини қамдаватқан өзбекистанлиқ, қирғизистанлиқ вә таҗикистанлиқ меһнәт муһаҗирлири бир-бирләп қайтишқа башлиған.

Өткән җүмә күни русийәдә турушлуқ өзбек, таҗик вә қирғиз көчмәнлириниң вәкиллири йиғин чақирип, нөвәттики русийә вәзийити һәм әмгәк муһаҗирлири дуч келиватқан мәсилиләрни муһакимә қилған. Йиғин қатнашқучилири муһаҗирларниң түркүмләп русийәдин кетишкә башлиғанлиқидики сәвәбниң рублиниң қиммитиниң чүшүп кетиши икәнликини көрситишкән.

Таҗикистан муһаҗирлири җәмийитиниң рәиси меһнәт муһаҗирлириниң русийәдин кетишидики сәвәб алди билән рублиниң төвәнләп кетиши дәп көрсәткән. Чүнки, илгири бир доллар 33 рубли вақтида улар өз өйлиригә пул әвәтиштә зиянға учримиған. Әмма бир доллар 45-50 рубли болса уларниң өйлиригә пул әвәтиши қийин болидикән. Чүнки оттура асиялиқлар өз вәтинигә рубли әмәс бәлки доллар әвәтидикән.

Бәлки шу қийинчилиқлар түпәйлидин болса керәк, 2014-йилиниң кейинки басқучида русийәдики өзбекләрниң өзбекистанға әвәткән пули 9 пирсәнт төвәнлигән. Малийә мутәхәссислири өткән йили өктәбир ейида пул әвәтиш нисбити өткән йилидикигә қариғанда 35% төвәнлигәнликини көрсәткән.

Русийәдики оттура асиялиқлар

Русийәдә зади қанчилик көчмән бар? бу көчмәнләргә қандақ муамилә қилиш керәк? бу русийә җәмийитидә узундин буян давамлишиватқан муназирә темиси. “пәрғанә” тори нәқил алған русийә федератсийә көчмәнләр идарисиниң учурида қәйт қилинишичә, 2014-йили авғустқичә болған арилиқта русийәдә 4 милйон 877 миң мәркизий асиялиқ көчмән болған. Буларниң ичидә өзбекләр әң көп болуп, русийәдә 2 милйон 555 миң өзбек, 1 милйон 170 миң таҗикистанлиқ, 555 миң қирғизистанлиқ, 331 миң қазақистанлиқ, 20 миң түркмәнистанлиқ турған.

Хәвәрдә ейтилишичә, мәзкур меһнәт көчмәнлириниң сани өткән йили 12-ай ичидә тез азлиған болуп, омумий сандин 387 миңдин артуқ адәм азлиған. Демәк, уларниң сани нөвәттә тез сүрәттә азлимақта икән.

Русийәдики башқа дөләт көчмәнлири

Русийә билән хитай арисидики мунасивәтләрниң қоюқлишишиға әгишип, русийә хитай пуқралири әң көп берип, сода-тиҗарәт қилидиған мәмликәткә айланған. Өткән әсирниң 90-йиллири вә 2000-йилларда хитай көчмәнлириниң русийәгә еқиш вәзийити шәкилләнгәнлики русийә җәмийитидә көп ғулғулиларға сәвәб болған иди.

Хитай көчмәнлириниң русийәниң адәм аз йирақ шәрқидә вә москва, петирбург қатарлиқ һәр қайси чоң-кичик шәһәрлиридә сода дуканлири, деһқанчилиқ мәйданлири ечип һәр хил сода билән шугуллиниши, уларниң һәммә йәрни қаплиши русийә сиясәт қатлимида сәлбий пикирләрниму оттуриға чиқарған иди.

Йеқиндин буян русийә дуч кәлгән ғәрбниң иқтисадий имбаргоси түпәйлидин көрүлүватқан иқтисадий қийинчилиқлар вә рублиниң курсиниң чүшүп кетишиниң бу дөләттә сода-тиҗарәт қиливатқан хитай көчмәнлиригиму зиян елип келиватқанлиқи оттуриға чиқмақта.

Пәрғанә төридики хәвәрдә көрситилишичә, русийә һөкүмити нөвәттә русийәдә 265 миң хитай пуқраси туруватқанлиқини һесаблап чиққан. Әмма көзәткүчиләр буларниң тизимға елинғанлири икәнлики, тизимға чүшмигән қанунсиз көчмәнләрниң саниниң буниңдин көп икәнликини йезишмақта.

Булардин башқа русийәдә түркийәниң 111 миң пуқраси турмақта икән. Әлвәттә, йәнә русийәдә пакистан, афғанистан һәмдә явропа дөләтлириниң мәлум сандики пуқралириму бар.

Лекин, мәзкур көчмәнләр арисида русийәдә һәр саһәләр бойичә, қара вә еғир ишларни қилип пул тапидиған көчмәнләр йәнила оттура асиялиқлар һесаблинидикән. Уларниң көпинчиси әрзан баһада яллинип ишләшкә мәҗбур болған. Бу җәрянда уларниң бихәтәрлики, вә һоқуқлири дәхли-тәризгә учриған, һәтта уларни русийәдин қоғлап чиқирилиш тәшәббуслириму милләтчи гуруһлар тәрипидин оттуриға чиқирилип туриду.

Мәзкур көчмәнләрниң қануний һоқуқлирини капаләткә игә қилиш, уларниң русийә тәвәсидә қанунлуқ туруш вә ишләш салаһийити мәсилиси русийә билән оттура асия дөләтлири арисида даим оттуриға қоюлмақта. Русийә мутәхәссислири йәнә әмәлийәттә русийәниң көплигән җайлирида әмгәк күчлиригә моһтаҗ икәнлики, мумкин қәдәр уларни қанунлуқ ишләшкә рухсәт қилиш пикирлириниму оттуриға қоймақта.

Азадлиқ радиосиниң йезишичә, мутәхәссисләр русийәдики меһнәт муһаҗирлириниң көпләп өз вәтинигә қайтип кетиши мәркизий асиядики иҗтимаий-иқтисадий вә сиясий вәзийәтләрни мурәккәпләштүрүветиши мумкин дәп қаримақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт