Türmidiki ilham toxtining a'ilisidikiler bilen körüshtürülmesliki eyibleshke uchridi

Muxbirimiz méhriban
2016.02.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ilham-toxti-sot-hokum.jpg Uyghur ziyaliysi ilham toxti xitay soti teripidin “Döletni parchilash” jinayiti bilen muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. 2014-Yili 23-séntebir, ürümchi.
CCTV

18-Féwral türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtining uruq-tughqanlirining uni yoqlash telepliri ret qilin'ghandin kéyin, bir qisim xitay kishilik hoquq aktipliri bu heqte mexsus maqale élan qilip, da'irilerning ilham toxti we uning a'ilisini eng eqelliy insaniy hoquqidinmu mehrum qalduruwatqanliqini eyiblidi.

Ilham toxti ötken yili “Döletni parchilashqa qutratquluq qilish jinayiti” bilen muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan idi.

Radi'omiz igiligen ehwallardin, bu yil chaghan mezgilide da'irilerning ilham toxtining béyjingdiki ayali we atushtiki qérindashlirigha uqturush qilip, ürümchi 1-türmiside muddetsiz qamaq jazasini ötewatqan ilham toxtini yoqlisa bolidighanliqini uqturghan bolsimu, emma ilham toxtining atushtiki qérindashliri uni yoqlash üchün ürümchige barghanda, türme da'iriliri tuyuqsiz yene uqturush qilip ilham toxtini yoqlashning emeldin qaldurulghanliqini bildürgen.

Biz ilham toxtining ayali güzelnur xanim, uning atushtiki qérindashliri we ilham toxti ependi jaza mudditini ötewatqan ürümchi 1-türmisige téléfon qilip, türme da'irilirining néme üchün ilham toxtini yoqlash ruxsitini tuyuqsiz emeldin qaldurghanliqini bilishke tirishqan bolsaqmu, emma téléfonimiz ulanmidi.

Ilham toxti qolgha élinishtin ilgiri uning bilen yéqin dostluq munasiwitide bolghan béyjingdiki kishilik hoquq pa'aliyetchisi xu jya ependi, twitér arqiliq yollighan uchurida, türme da'irilirining tuyuqsiz uqturush qilip, ilham toxtining uruq-tughqanlirining uni yoqlishini bikar qilghanliqidin qattiq epsuslan'ghanliqi we ghezeplen'genlikini bildürgen.

U mundaq dep yazghan: “Ilham toxtining ayali güzelnurning déyishiche, ilham toxtining atushtiki akisi 18-féwral ürümchige barghan, emma 1-türme da'iriliri uning ilham toxti bilen körüshüshige ruxset qilmaptu. Ilgiri da'iriler ilham toxtining a'ilisidikilerge uni her 3 ayda bir qétim yoqlashqa ruxset qilin'ghanliqini uqturghan bolsimu, emma emeliyitide buni ijra qilmasliqi méni bek ghezeplendürdi. Chünki menmu ilgiri türmide yatqan, türmidiki mehbuslarning eng zor xushalliqi uruq-tughqanlirining uni yoqlap kélishi. Emma ilham toxti adettiki mehbuslar behrimen boluwatqan bu eng eqelliy hoquqtinmu mehrum qalduruluptu. Bu ehwal dunyaning jiddiy diqqitini qozghash kérek.”

Da'irilerning ilham toxtini a'ilisi we uruq-tughqanliri bilen körüshüshtin ibaret bir mehbusqa bérilgen eng eqelliy hoquqtinmu mehrum qilishi, chet'ellerdiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliri we dunya Uyghur qurultiyi qatarliq Uyghur teshkilatlirining jiddiy diqqitini qozghap eyibleshke uchridi.

Amérikidiki “Xitayda özgirish tori” ning sahibi ya shöchaw xanim ziyaritimizni qobul qilip, ilham toxtini yoqlash ruxsitining bikar qilin'ghanliq xewirini anglighandin kéyin, qattiq epsuslan'ghanliqini we 24-féwral küni bu heqte mexsus maqale élan qilip, xitay da'irilirining qilmishini eyibligenlikini bildürdi.

Ya shöchaw xanim mundaq dédi:“Ilham toxti Uyghurlarning aptonomiyilik qanuniy hoquqini ashkara telep qilghini üchünla, xitay hökümiti xelq'araning qattiq bésimigha qarimay uning barliq mal-mülkini musadire qilidighanliqini élan qilip, özini muddetsiz qamaq jazasigha höküm qildi. Mana emdi uni mehbuslar behrimen bolidighan eng eqelliy hoquqlardinmu mehrum qiliwatidu. Milletler uniwérsitétining kutupxanisida toxtamliq xizmetchi bolup ishlewatqan ayali güzelnur éghir rohi bésimda qalghandin bashqa, 3500 som ma'ashi bilen béyjingdek istémal chiqimi yuqiri sheherde balilirini béqiwatidu. Bu ehwal xelq'ara jem'iyetning jiddiy diqqitini qozghash kérek. Shunga men bügün bu maqalemni élan qildim.”

Ilham toxti ependi 2014-yili 15 yanwar tutqun qilghan, 2014-yil 23-séntebir “Döletni parchilashqa qutratquluq qilish” jinayiti bilen eyiblen'gen we muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Shundin kéyin dunya Uyghur qurultiyi qatarliq chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we muhajirettiki Uyghurlar xitay hökümitidin ilham toxtini shertsiz qoyup bérishni telep qilip kelmekte.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit ependi bügün radi'omiz ziyaritini qobul qilip, da'irilerning ilham toxti we uning a'ilisige qaratqan insanperwerliktin pütünley yat bolghan shepqetsizlikini qattiq eyibleydighanliqini bildürdi.

Türme da'irilirining tuyuqsiz uqturush qilip, chaghan mezgilide ilham toxtini yoqlash ruxsitini bikar qilishi xitayning öz qanunighimu xilap, dep körsetken ya shöchaw xanim ilham toxtining a'ilisi yoluquwatqan weziyettin jiddiy endishilen'genlikini bildürdi.

I mundaq dédi: “Da'irilerning qattiq teqib qilishi we uchurlarni qamal qilishi seweblik, nöwette biz hazir türmidiki ilham toxtining ehwalining qandaq ikenlikini bilmeymiz. Uning béyjingda 2 balisini azghina ma'ashi bilen béqiwatqan ayali güzelnur éghiz rohi we iqtisadiy bésim ichide yashimaqta. Bu ehwallar hemmimizning jiddiy diqqitini qozghishi kérek.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.