Атавулла әпәнди: «балилар динимизни уйғурчә өгәнсун!»

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018-01-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур балилар журнилини оқуватқан өсмүр. 2017-Йили декабир, түркийә.
Уйғур балилар журнилини оқуватқан өсмүр. 2017-Йили декабир, түркийә.
RFA/Abduweli Ayup

Нөвәттә түркийәдә давам қиливатқан уйғур мәдрисә маарипида әрәб тилиға муһәббәт бағлап, ана тилға сәл қариливатқан һаләтни өзгәртиш үчүн 2017-йилдин башлап түркийәдә ана тилда уйғур балилар журнили нәшр қилинишқа башлиди.

Бу йеңилиқни 2012-йилдин етибарән ана тилда үнкитап вә синтәхсиләрни тарқитип келиватқан «әвлад гурупписи» вуҗудқа чиқарди. Бу журналниң тәхирсизлики һәққидә баш муһәррир «балилиримиз динимизни ят тилда, башқа милләт балилири үчүн түзүлгән китаблардин өгәнсә уйғурға вә инсанийәткә муһәббәтлик әвлад болалмайду. Уларни уйғур болсун, тузимизни йәп башқа хәлқ, ят дөләт вә ят идеологийәләргә хизмәт қилмисун десәк, уларға динимизни уйғурчә өгәтмәй болмайду, » деди.

«Әвлад гурупписи» уйғурларниң тили вә дини етиқади хирисқа дуч кәлгән, уйғур елида балиларға ана тилида етиқад тәрбийәси бериш мумкин болмай келиватқан пәйттә хизмәтлирини күчәйткән. Улар муһаҗирәттә яшаватқан бир қисим милләтпәрвәр зиялийларни тәшкилләп түрлүк мәзмундики синлар, авазлиқ китаблар вә мәхсус балилар филимлирини тәрҗимә қилип тарқатқандин башқа 2017-йили январдин башлап «сийрәт» дегән намда балиларға аталған уйғурчә журнал чиқарған.

«Сийрәт» журнили әсли истанбулға җайлашқан сийрәт вәқпидин чиқирилип келиватқан көп тиллиқ журнал болуп, «әвлад гурупписи» илтимас сунуш арқилиқ униң уйғурчә нусхисини рояпқа чиқарған. Бу һәқтә журнални нәшр қилдурғучи өлима атавулла фәқирулла тәпсилий мәлумат бәрди.

Атавуллаһ әпәнди түркийә дини ишлар министирлиқи қармиқида хизмәт қиливатқан болуп, марамара университетиниң докторанти. У хизмитидин сирт пидаийлиқ билән журнал чиқириш җәрянида учриған қийинчилиқлар һәққидә тохтилип өтти. Униңчә, мәзкур журнал нәшр қилиниш җәрянида малийә қийинчилиқиға учриған болсиму, өз динини вә ана тилини қәдирләйдиған уйғурларниң мәдәткарлиқи билән һәл болуп келиветипту.

Атавулла әпәнди өзлири һәл қилалмиған қийинчилиқлар һәққидә тохталди. Униңчә журналдики лайиһә, мәзмун вә рәңләргә қәдәр балиларға йеқишлиқ қилишқа тиришчанлиқ көрситилгән болсиму, мәзкур балилар журнилиниң тарқитилишида санниң ашмайватқанлиқи, журналниң чоңларниң қолида қелип балиларниң қолиға йетип баралмайватқанлиқи, болупму балиларниң чүчүк тилидин вә пакиз дилидин орун алалмайватқанлиқи әпсуслинарлиқ икән. У бу қийинчилиқларни ата-анилар, таратқулар вә уйғур җамаитиниң ярдими билән һәл қилип кетидиғанлиқиға ишинидикән.

Муһаҗирәттики бир қисим уйғур өлималарда сәнәт һәққидә рәт қилиш пикирлири көрүлүватқан, болупму рәсим сәнитигә болған қаршилиқ хелила күчлүк болуватқан әһвалда мәзкур журналниң рәсимлик болуп нәшридин чиқиши уйғурлар арисида бир йеңилиқ дәп қаралмақта икән. Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған атавуллаһ әпәнди журналда рәсимләрниң болушини тәшәббус қилипла қалмай, техиму көпәйтидиғанлиқини ейтти. У йәнә уйғур балиларни түрлүк услублардики рәсимләрни сизишқа вә журналниң мәхсус балилар рәсим иҗадийити сәһиписигә әвәтишкә чақириқ қилди.

Атавулла әпәнди әгәр ата-аниларниң қоллишини қолға кәлтүрәлисә мәзкур журнални пүтүнләй уйғур балиларниң иҗадийәт сәһнисигә айландуруш арзуси бар икән. Һазирчә журнал түркчидин тәрҗимә вә түрк балиларниң иҗадийәтлири билән чиқип келиватқан болуп әгәр тиражи бәш йүзгә йәтсә бу беқинди һаләттин қутулуш тамамән мумкин икән.

Түркийәниң истанбул, қәйсәри қатарлиқ шәһәрлиридә уйғур балиларға дин өгитиш мәқсәт қилинған мәдрисиләр мәвҗут. Бундақ мәдирисләрдин мәзкур журналға тәләп кәлгән-кәлмигәнлики, журналниң балиларға дин өгитиштә ярдәмчә болған-болмиғанлиқи, дәрслик сүпитидә қоллинилған -қоллинилмиғанлиқи һәққидә сориған суаллиримизға атавулла әпәнди бирму-бир җаваб бәрди.

«Сийрәт» журнили һәққидә ата-анилардин пикир елиш үчүн истанбулда яшайдиған бир дадини зиярәт қилдуқ. У мәзкур журналға муштәри болғандин кейин еришкән утуқлири, балиларниң хушаллиқлири һәққидәөз қарашлирини баян қилди.

У «сийрәт» журнилиниң балиларда мунчә алқишлиқ болалишидики алаһидиликләр һәққидә тохталди. Униңчә, ата-анилар өзиниң чоңларға хас дини чәшәнчилирини балиларға ядилитип таңлмай, уларниң йешиға мас мусулман болушиға йол қоймақчи, мәдәт бәрмәкчи болса «сирәт» журнили әң яхши қолланма болалайдикән. Чүнки журналдики рәсим, қошақ вә қизиқарлиқ оюнлар арқилиқ боғунлар өзиму сәзмигән һалда мусулманлиқ туйғусиға чүмүлидикән вә бир уйғур бала билиши керәк болған ислами билимләрдин хәвәрдар болалайдикән.

Зияритимизни қобул қилған, түркийәниң истанбул шәһиридә оқуйдиған омақ уйғурай мәзкур журнални яқтуруп қалғандики сәвәбләр һәққидә пикир баян қилди. Униң бу журналда әсәр елан қилиш арқилиқ дуняниң һәр қайси бөләклиридә яшаватқан уйғур адашлири билән дост болғуси бар икән.

Зияритимизниң ахирида атавулла әпәндимдин муһаҗирәттики уйғурлардин журнал һәққидә күтидиған үмидлири һәққидә соал соридуқ. У соаллиримизға әстайидиллиқ билән җаваб бәрди.

«Сийрәт» журнилини нәшр қилдурған «әвлад гурупписи» 2012-йили түркийәдә яшайдиған вә оқуватқан бир бөлүк зиялийлардин тәшкил тапқан болуп, қурулғандин буян диний, илмий, әдәбий вә әхлақи темиларда чиққан авазлиқ әсәрләр, филимлар вә мақалиләрни тарқитип кәлгән. Буниң ичидә «һәзрити өмәр» филиминиң уйғурчиси җамаәтчиликниң күчлүк қизиқишиға наил болған. Бу гуруппа йәнә «әвлад әп детали», «қуран керим» детали вә мәхсус балиларға аталған синлар биләнму тонулуп кәлмәктә икән. Мәзкур гуруппа һазир «әвлад» вә «уйғуркитап» дегән торбәтни маңдуруп келиветипту.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт