Университетларда йолға қоюлған7 ни чәкләш низамнамиси оқутқучиларни биарам қилған

Мухбиримиз меһрибан
2017-01-26
Share
xinjiang-universiiteti-diniy-esebiylikning-mahayiti-we-ziyini-namliq-leksiye-2014.jpg "шинҗаң үнверситити" да уюштурулған "диний әсәбийликниң маһийити вә зийини" намлиқ лексийәдин бир көрүнүш. 2014-Йили март, үрүмчи.
RFA/Qutlan

Өткән һәптә үрүмчидики университетларда 2017-йиллиқ қишлиқ тәтилдин илгири диний етиқад чәклимисигә даир 7 маддилиқ бәлгилимә елан қилинған иди.

Өз кимликини ашкарилимаслиқ шәрти билән әһвални инкас қилған оқутқучиларниң билдүрүшичә, қишлиқ тәтилдин илгири ечилған йиғинда иҗтимаий пән оқутқучилириниң дәрс пиланлири вә һәр саәтлик дәрс мәзмунлири тәкшүрүлидиғанлиқи уқтурулуп,, оқуғучиларға диний етиқад вә миллий бөлгүнчилик идийисини тәрғиб қилғучиларниң қаттиқ җазалинидиғанлиқи агаһландурулған болуп, бу тәдбирләр оқутқучиларни биарам қилған.

Радийомиз үрүмчидики алий мәктәп оқутқучилиридин игилигән әһваллардин мәлум болушичә, бу йил қишлиқ тәтилдин илгири һәрқайси институт, факултетларда ечилған сиясий өгиниш йиғинлирида, йеқинда елан қилинған "шинҗаңдики оқутқучи, хизмәтчиләр вә оқуғучиларниң 7 ни чәкләш низамнамиси" ниң мәзмунлирини өгиниш орунлаштурулған.

Даириләр елан қилған 7 маддилиқ бәлгилиминиң оқутқучи вә мәктәпләрдики мәмури хизмәтчиләргә қаритилған қисмида, диний паалийәтләрни тәшвиқ қилмаслиқ, диний паалийәтләргә қатнашмаслиқ, диний түс алған кийимләрни киймәслик, милләтләр иттипақлиқиға хилап ишларни қилмаслиқ, милләтләр иттипақлиқиға пайдисиз гәпләрни қилмаслиқ, дөләтниң бирликини қоғдаш, миллий бөлгүнчилик һәрикәтлиридә болмаслиқ, хурапатлиқни тәшвиқ қилмаслиқ тәләп қилинған.

Өз кимлики вә авазини бәрмәслик шәрти оқутқучиларға қарита сиясий вә роһи бесимниң күчийиватқанлиқини билдүргән бир оқутқучи мундақ деди: "һазир бизгә охшаш әдәбият, тарих, фолклор, өрп-адәт, мәдәнийәт, җәмийәтшунаслиқ қатарлиқ иҗтимаий пән дәрслирини беридиған вә бу хил тәтқиқатларни қилидиған оқутқучиларға сиясий тәләп күчәйди. Оқутқучиларниң ниң роһи йүклириму барғанчә еғирлашти. Өткән чаршәнбә ечилған сиясий өгиништә қишлиқ тәтилдин илгири оқутқучиларниң дәрс пилани вә кансипиклири тәкшүрүш үчүн йиғивелинди. Әгәр, оқутқучиларниң дәрс тәйярлиқида диний етиқад тәшәббус қилинған, миллий иттипақлиққа зиян йетидиған мәзмунлар байқалса, у оқутқучи җазалинидиғанлиқи агаһландурулди."

7 Маддилиқ бәлгилиминиң оқутқучиларни биарам қиливатқан вә әндишигә селиватқанлиқини тәкитлигән бу оқутқучи йәнә мундақ деди: "йеқинқи йилларда дәрслиримиз мәзмуниға қоюлған сиясий тәләпләр барғанчә күчәйди. Әслидинла уйғурлар һаятидики муһим тарихи вәқәләр, диний етиқадлар арқа көрүнүш қилинған уйғур классик әдәбияти, уйғур фолклори, шинҗаң тарихи қатарлиқ дәрсләрни өтүш һазир 90-йиллар, һәтта 2000-йилларниң дәсләпки йиллиридикидин тәсләшти, чүнки уйғур классиклириниң шеир-нәзмилиридә, мақалә, әсәрлиридә, йеқинқи заман уйғур тарихидики вәқәләрни сөзлигән чеғимизда тәбиий һалдила уйғурларниң диний етиқади вә өрп-адәтлиригә даир мәсилиләрни сөзләш-чүшәндүрүш керәк. Әмма һазир, дәрс тәйярлиқимиздики диний етиқадқа аит мәзмунларни оқуғучиларға сөзләшкә чәклимиләр қоюлуватиду. Әгәр 7 маддилиқ бу бәлгилимиләрниң тәлипи бойичә дәрс тәйярлиқи елип барсақ, у чағда нурғун мәзмунларни чиқириветишимиз керәк, синипта дәрс сөзлигәндиму дәрсханида сөзлигән һәр бир еғиз сөзимизгә җавабкар болушимиз керәк. Мана бу мәсилиләр бизгә охшаш иҗтимаий пән дәрслири өтидиған вә бу саһадә тәтқиқат елип барғучиларни биарам қиливатқан, әндишә селиватқан мәсилә."

Германийәдики уйғур зиялийлиридин абдувәли турсун әпәнди, германийәдә олтурақлишиштин илгири үрүмчидики мәлум мәктәптә узун тил-әдәбият дәрси оқутқучилиқи билән шуғулланған болуп, абдувәли әпәнди, даириләр уйғур дияридики университетларда йолға қоюватқан диний етиқад чәклимиси илгирики йиллардиму тәкитлинип келиватқан мәсилә болсиму, әмма бу қетим мәхсус 7 маддилиқ бәлгилимә чиқирилип оқутқучилардин бәлгилимидики маддиларға әмәл қилишни тәләп қилиши вә дәрс мәзмунида бу бәлгилимиләргә хилап мәзмунлар байқалса җазалинидиғанлиқини агаһландуруши оқутқучиларға еғир сиясий вә роһи бесим елип келидиғанлиқини билдүрди."

Абдувәли әпәнди йәнә, даириләрниң илим вә мәдәнийәт очиқи болған университетларда тәтқиқат вә оқутуш билән шуғуллинидиған профессор, тәтқиқатчиларға илим қануни вә маарип тәтқиқатиға пүтүнләй хилап болған, бундақ еғир сиясий тәләп, роһи бесимларни йүргүзүши, оқутқучиларниң уйғур мәдәнийити, өрп-адәт тәтқиқати билән шуғуллинишини чәкләп, уйғур әвладлирини өз миллитиниң мәдәнийитини, тарихини билиштин мәһрум қалдуруп, ахирқи һесабта уйғур мәдәнийитини йоқитиш, уйғурларни ассимилятсийә қилип хитайлаштуруш мәқситигә йетиш үчүн икәнликини тәкитлиди.

Хитай һөкүмәт даирилириниң уйғур диярида һәр вақит муқимлиқ, әминликни тәкитләш билән бирликтә, "қанунсиз диний етиқад паалийәтлиригә зәрбә бериш" намида уйғурларниң диний етиқади вә миллий өрп-адитини чәклиши чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири, кишилик һоқуқ органлири вә ғәрб демократик дөләт, һөкүмәтлири тәрипидин тәнқидлиниватқан мәсилиләрниң бири.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт