Xitay konsulxanisining chaghanliq pa'aliyitige melum sandiki Uyghurning qatnashqanliqi inkas qozghidi

Muxbirimiz gülchéhre
2018-02-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Enqerediki xitay elchixanisida ötküzülgen chaghanliq pa'aliyetke aktip qatnashqan nigare quddus(ongda). 2018-Yili 1-féwral, türkiye.
Enqerediki xitay elchixanisida ötküzülgen chaghanliq pa'aliyetke aktip qatnashqan nigare quddus(ongda). 2018-Yili 1-féwral, türkiye.
Social media

Her yili xitayning chaghan harpisi mezgili chet'ellerdiki xitay elchixaniliri we konsulxaniliri birleshme ziyapetlerni ötküzidu. Bir aydin buyan chet'ellerdiki xitay elchixanilirining bir qisim Uyghur oqughuchilarghimu teklipname ewetip, ularni bu yilliq chaghanliq ziyapetlirige chaqirghanliqi inkas qilin'ghan idi. Bir qanche döletlerdiki xitay elchixaniliri uyushturghan bu yilliq chaghanliq pa'aliyetlerge az sandiki bir qisim Uyghurlarning qatnashqanliqi heqqidiki uchurlar melum bolmaqta.

Igilishimizche, xitayning nyu-yorktiki konsulxanisi amérikining pénsilwaniye we nyu-york shtatliridiki xitay muhajirlar we oqughuchilargha chaghanliq köngül échish pa'aliyiti uyushturghan. Bu pa'aliyetke 90 yillardin kéyin tughulghan töt-besh neper Uyghur oqughuchining qatnashqanliqi we pa'aliyette Uyghurche ussul körsetkenliki melum.

Se'udi erebistanning jidde shehiridiki xitay konsulxanisida 8-féwral küni ötküzülgen chaghanliq ziyapetke bir qisim Uyghurlarningmu qatnashqanliqi melum, emma ularning sani éniq emes.

Xitayning tokyodiki elchixanisi chaghanliq köngül échish pa'aliyitige yaponiyede xitay pasporti bilen oquwatqan barliq Uyghur oqughuchilargha 1-ayning béshidila teklip ewetken bolsimu, emma bu pa'aliyetke qatnashqan Uyghurlarning yillardikige qarighanda zor derijide azayghanliqi melum. Beziler kishiler bu pa'aliyetke 10 gha yetmigen Uyghurning qatnashqanliqini ilgiri sürdi.

Enqerediki xitay elchixanisining bu yilliq chaghanliq köngül échish pa'aliyiti, 1-féwral küni uyushturulghan bolup, bu nöwetliki ilgiriki yillarningkidinmu zor kölemde ötküzülgen. Her qaysi döletlerning türkiyediki elchiliri, türkiyening xitaydiki diplomatiye emeldarliri we köp sandiki xitay muhajirliri qatnashqan. Ziyapetke yene besh-alte etrapida Uyghur yash qizlarning qatniship, Uyghurche we xitayche sen'et nomurlirini körsetkenliki melum.

Awstraliyening sidnéy shehiridiki xitay elchixanisining xitay muhajirlirigha orunlashturghan chaghanliq pa'aliyitigimu melum sanda Uyghurlar qatnashqanliqi bilinmekte.

Xitay elchixaniliri chaghan pa'aliyitige oxshash her xil yighilishlarni uyushturush arqiliq chet'ellerde turuwatqan Uyghurlarni özige yéqin tutushqa, ularni kontrol qilishqa heriket qilip kéliwatqanliqi sir emes. Shundaqla bir qisim Uyghurlarning her türlük bésimlar sewebidin chet'ellerdimu oxshashla xitay elchixanisigha ita'et qilip kéliwatqanliqimu mewjut bir mesile.

Türkiyedimu bu xil chaghanliq ziyapetlerge qatnashqan Uyghurlarning hélihem barliqini anglighan türkiyediki bir Uyghur oqughuchi, nöwette Uyghur élida xitayning zulumi chékige yetken, chet'ellerde Uyghur muhajirlarning xitaygha bolghan naraziliqi kücheygen bir mezgilde yene bir qisim Uyghurlarning xitayning chaghanliq pa'aliyetlirige qatnishiwatqanliqidin heyran ikenlikini bildürdi. U, "Ular meyli qandaqla seweb bilen xitay konsulxanilirining chaghanliq pa'aliyitige qatnashmisun, buni toghra chüshen'gili bolidighan ish emes," dédi

Mekkidiki exmetjan hajim, -8féwral jidde shehiride ötküzülgen xitayning bu yilliq chaghanliq pa'aliyitige yillardikidin az sanda Uyghur qatnashqanliqidin xewiri barliqini we ularning ijtima'iy taratqularda erebistan we bashqa jaylardiki Uyghurlar teripidin küchlük tenqidlerge uchrawatqanliqini bayan qildi.

Yéqinqi künlerde, xitay konsulxanilirining chaghanliq pa'aliyitige qatnishiwatqan Uyghurlar heqqide ijtima'iy taratqulardimu ghulghula bolmaqta. Gollandiyediki aktip pa'aliyetchilerdin aldulghéni ependi bu heqte inkas qayturdi. U mundaq dédi: "Xitay da'irilirining Uyghur éli miqyasida 'qoshmaq tughqanchiliq' siyasetlirini omumlashturghan, Uyghurlarning medeniyiti we örp-adetlirige, kimlikige, ghururigha tajawuz qiliwatqan bu mezgilde Uyghur diyarida Uyghurlarning xitay bilen chaghan ötküzüshke mejburliniwatqanliqi éniq. Emma chet'ellerde bundaq bir mejburlash yoq haldimu özlükidin yaki a'ilisidikiler bésimgha uchrap qalamdikin dégendek endishiler bilen xitayning chaghinini bille ötküzüsh, xitayning Uyghur élidiki siyasetlirini qollighanliq, zulumgha chawak chalghanliq bolidu."

Xitay elchixaniliri tarqatqan uchurlardin melum bolushiche, da'irilerning bu qétim chaghan munasiwiti bilen her qaysi döletlerde uyushturghan pa'aliyetliri noqul haldiki köngül échishni asas qilghan bolmastin, xitayning birlikini qoghdashni, 19-qurultay rohini we "Bir belwagh, bir yol" siyasitini teshwiq qilishtek siyasiy mezmunlarni asas qilghan iken.

Toluq bet