Yéshil tinchliq teshkilati: xitaydiki muhiti eng bulghan'ghan sheher-qeshqer

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-04-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Bulghan'ghan sheher muhiti. Qeshqer.
Bulghan'ghan sheher muhiti. Qeshqer.
Social Media

Yéshil tinchliq teshkilati xitaydiki muhiti eng bulghan'ghan 10 sheher ichide 6 sining Uyghur diyarida ikenlikini élan qildi.

Xelq'ara muhit qoghdash teshkilati bolghan yéshil tinchliq teshkilatining xitay hökümitining sanliq melumatliri asasida élip barghan analizi netijiside élan qilghan charshenbe künidiki doklatidin ashkarilinishiche, xitaydiki muhiti bulghan'ghan 362 sheher ichide eng nachar sanalghan 10 sheherning 6 si Uyghur diyarida bolup chiqqan.

Gérmaniye awazi we firansiye awazining 20-aprél yéshil tinchliq teshkilati doklatidin neqil élip bayan qilishiche, 2016-yilining deslepki peslide xitayning gherbiy rayonlirining hawa kilimatidiki bulghinish körünerlik ashqan bolup, eng éghir bulghan'ghan 10 sheherning yérimidin köprekini Uyghurlar merkezliship olturaqlashqan rayonlar igiligen.

Xewerde tilgha élinishiche, Uyghur diyaridiki muhit bulghinishi éghir bolghan bu sheherler qeshqer, xoten, qizilsu oblasti, ürümchi qatarliq sheherlerni öz ichige alghan bolup, bolupmu qeshqer xitaydiki eng bulghan'ghan sheherlerning birinchisi bolup qalghan.

Xelq'ara sehiye teshkilatining körsetmiside, p m 2.5 Zichliqtiki hawaning her kupmétiri 10 mikrogram qilip belgilen'gen bolup, her türlük bulghinishlar seweblik qeshqer hawasining her kupmétirining zichliqi 271.1 Mikrogramgha yétip, belgilimidikidin 27 hesse éship ketken. Eksiche, hawa bulghinishi eng nachar sheher sanalghan béyjing hem shangxeyning kilimati yaxshilinip, hawaning p m 2.5 Tiki zichliqi 67.7 Mikrogram we 60 mikrogramgha chüshken. Yeni aldinqi mezgillerdikidin 27% we 12% pakizlan'ghan. Undaqta, qeshqerning hawasining qisqighina bir qanche yil ichide bu qeder éghir bulghinishigha seweb bolghan amil néme?

Gérmaniye awazining ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti ottura tüzlenglik rayonlirining hawa kilimatidiki éghir bulghinishtin qutulush üchün, yéqindin buyan bir qisim éghir sana'et zawutlirini gherbiy rayonlargha yötkigen. Uyghur diyaridiki kömür qatarliq zeherlik terkibliri éghir bolghan énérgiyeler bilen heriketlinidighan zawutlarning sani köpeygen. Uyghur diyarining muhit bulghinishining aldini élish we muhit qoghdash tedbirliri ichkiri xitaygha sélishturghanda ajiz we boshluqlar köp.

Firansiye awazining eskertishiche, Uyghur ilidiki muhitning bulghinishigha seweb bolghan asasiy amillarning biri, kömür qatarliq yénishchan maddilar bilen quruluwatqan zawutlardur.

Undaqta, Uyghur ili muhitining bu qeder éghir bulghinishigha seweb bolghan yene bashqa amillarmu barmu?

Bir qisim Uyghur ziyaliyliri we siyasiy közetküchiliri bolsa, zeherlik terkibi éghir bolghan yéqilghularning Uyghur diyari muhitini weyran qiliwatqan birdin ‏- bir amil emeslikini, Uyghur diyari tupraqlirining boz yer échish namida weyran qilinishi, tebi'iy bayliq qézish heriketliri tüpeyli peyda boluwatqan ékologiyilik muhitning buzulushi, suning azlishi we köchmenlerning köpiyishi qatarliq köpligen amillarni nezerdin saqit qilishqa bolmaydighanliqini ilgiri sürmekte.

Ziyaritimizni qobul qilghan d u q ijra'iye komitéti re'isi dolqun eysa we Uyghur siyasiy közetküchilerdin enwer exmet ependiler Uyghur ili muhitining bu qeder éghir bulghinishigha seweb bolghan bashqa amillar heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Xitay hökümiti 2015-yili testiqlighan kömürni yéqilghu qilip yéngidin quruluwatqan éléktr istansilirining 75% i Uyghur rayonlirigha jaylashqan.

Halbuki, xelq'ara sehiye teshkilatining 2013-yilliq doklatida körsitilishiche, shu bir yil ichide xitayda muhit bulghinishining tesiri bilen ölgen adem sani 1 milyon 600 ming bolup, mutleq köp qisim kishiler yürek késellikliri bilen qaza qilghan. Bolupmu 5 yashtin töwen we 50 yashtin yuqiri kishilerning muhit bulghinishining tesirige uchrash derijisi yuqiri bolup, Uyghur diyarida muhit seweblik qanchilik kishining qaza qilghanliqi melum emes.

Resim: xitaydiki muhit bulghinishi eng éghir bolghan rayonlar xeritiside qeshqer we xotenning orni.

Toluq bet