Фәрһат танридағли: уйғурлар миллий кимлик җәһәттин бирлишиши керәк

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017-09-08
Share
Perhat-tengritaghli.jpg Түркийәдә яшаватқан уйғур зиялий доктор пәрһат тәңритағли. 2015-Йили март, түркийә.
RFA/Arslan

Фәрһат қурбан танридағли әпәндиниң "шәрқий түркистан дәваси миллий һәқ-һоқуқ вә әркинлик күриши" мавзулуқ мақалиси елан қилинди.

Түркийәдә көп тарқитилидиған "хабәр аҗанда" журнилиниң 9-айлиқ санида бейҗиң мәркизий милләтләр университетини пүттүргәндин кейин, истанбул мармара университети түркологийә кәспидә докторлуқ унвани үчүн оқуп, докторлуқ унваниға еришкән фәрһат қурбан танридағли әпәндиниң "шәрқий түркистан дәваси миллий һәқ-һоқуқ вә әркинлик күриши" мавзулуқ мақалиси елан қилинди. Мәзкур мақалидә уйғурларниң 133 йилдин бери елип бериватқан миллий инқилабини хитайниң бурмилашқа тиришиватқанлиқи, шәрқий түркистан дәвасиниң хитай һөкүмити илгири сүрүватқандәк террорлуқ паалийити болмастин, бәлки миллий һәқ-һоқуқ вә әркинлик күриши икәнлики тәкитләнгән. Биз мақалә тоғрисида көз қаришини игиләш үчүн мақалиниң аптори др. Фәрһат қурбан танридағли әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ.

Доктор фәрһат қурбан танридағли әпәнди мақалисидә хитай һөкүмитиниң йеқинқи йиллардин бери түркийәдики бәзи уйғурларни хәлқарадики бәзи террорлуқ гуруппиларға четип қарилаш арқилиқ бәзи мувәппәқийәтләрни қолға кәлтүргәнликини илгири сүргән. У, бу мақалини йезиштики асасий мәқситиниң түрк хәлқигә шәрқий түркистан дәвасиниң характерини чүшәндүрүштин ибарәт икәнликини тәкитлиди.

Доктор фәрһат қурбан танридағли әпәнди мақалисидә хитай һөкүмитиниң кейинки йилларда түркләрниң шәрқий түркистан миллий дәвасиға болған көз қаришини хунүкләштүрүп бурмилаш үчүн тәтүр тәшвиқат елип бериватқанлиқини буниңға қарита уйғурлар тәдбир алмиса, түрк хәлқиниң шәрқий түркистан дәвасиға болған көз қаришиниң өзгирип кетидиғанлиқини илгири сүргән. У, бу һәқтики соалимизға җаваб берип, бу мәқсәт билән бу мақалини язғанлиқини түркийә һөкүмити қоллаватқан журналниң бу мақалини басқанлиқини, буниң бу мәсилигә көңүл бөлгәнликиниң бешарити икәнликини баян қилди.

Доктор фәрһат қурбан танридағли әпәндиниң "хабәр аҗанда" журнилиниң 9-айлиқ санида елан қилинған "шәрқий түркистан дәваси миллий һәқ-һоқуқ вә әркинлик күриши" мавзулуқ мақалисидә уйғурларниң диний сәвийисиниң кәмчил болуши, сиясий көз қарашлириниң охшимаслиқиға охшаш бәзи сәвәбләр түпәйлидин бәзи уйғурларниң сүрийәгә кетип қалғанлиқини, буни баһанә қилған хитай һөкүмитиниң уйғурларниң миллий дәвасини хәлқара терроризмға бағлашқа тиришиватқанлиқи, шуңа уйғурларниң уйғур миллий кимликидә бирлишиши керәкликини тәкитлиди.

Уйғур хәвәр вә тәтқиқат мәркизи мәсули хәмит гөктүрк әпәнди доктор фәрһат қурбан танридағли язған "шәрқий түркистан дәваси миллий һәқ-һоқуқ вә әркинлик күриши" мавзулуқ мақалиниң ишәнчлик мәнбәләргә тайинип йезилған мақалә икәнликини баян қилди.

Истанбул университети тарих факултети оқутқучиси доктор алий алибәйоғлу, фәрһат қурбан танридағли әпәнди мақалисидә оттуриға қойғандәк  йеқинқи йиллардин бери хитай һөкүмитиниң  шәрқий түркистан дәвасини терроризмға  четип характерини өзгәртишкә тиришиватқанлиқини, әмма буни әмәлгә ашуралмайдиғанлиқини, хитайниң бу һәрикитигә қарши доктор фәрһат танридағли әпәнди язғандәк мақалиләрниң көпләп йезилиши керәкликини баян қилип мундақ деди: "хитай кейинки йилларда түркийәдики университетлар вә аммиви тәшкилатларда кишиләрниң шәрқий түркистан дәвасиға болған көз қаришини өзгәртишкә тиришиватиду. Тиҗарий мәқсәтләр үчүн бәзи түрк ахбарат органлириму хитай үчүн хизмәт қиливатиду. Хитай түркийәдә немә қилса қилсун, немә десә десун буни бир террорлуқ һәрикәткә чаталиши мумкин әмәс.  Бәзи кишиләргә тәсир көрситәлиши мумкин, әмма түрк хәлқиниң шәрқий түркистан миллий дәвасиға болған көз қаришини өзгәртәлмәйду.  Шундақ болсиму доктор фәрһат қурбан танридағли әпәнди язғандәк мақалиләрниң көпләп елан қилиниши керәк. Түрк хәлқигә шәрқий түркистанниң вәзийити тоғрисида изчил һалда мәлумат берип туруш керәк дәп ойлаймән."

Хәмит гөктүрк әпәнди "хабәр аҗанда" журнилиниң һәр саниниң 100 миң әтрапида бесилидиған чоң журнал икәнликини, бу мақалиниң һазир һакимийәт бешида болған адаләт вә тәрәққият партийәсиниң журнили икәнликини, шәрқий түркистан дәвасини сиясәтчиләргә чүшәндүрүш үчүн буниң зор әһмийәткә игә икәнликини баян қилди.

"хабәр аҗанда" журнили түркийәдә айда бир қетим чиқидиған дөләт ичи вә сиртидики сиясий вә иқтисадий мәсилиләр тоғрисида йезилған мақалиләр елан қилинидиған журнал болуп, 2 йилдин бери уйғурлар тоғрисида 10 парчә мақалә елан қилинди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт