Алматада хитай-қазақистан көчмән мәсилилири һәққидә китаб нәшр қилинди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2014-10-03
Share
qazaqistan-jumhuriyitidiki-xitay-kochmenliri.jpg "қазақистан җумһурийитидики хитай көчмәнлири: йипәк йоли әнәнилири вә һәмкарлиқниң йеңи йөнилишлири" намлиқ китабниң муқависи.
RFA/Oyghan

Йеқинда алматада русийә пәнләр академийиси хәлқ игилики мөлчәрләш институтиниң көчмән тәтқиқатлар мәркизи йенидики мустәқил дөләтләр һәмкарлиқи мәмликәтлириниң көчмәнләр мәсилиси бойичә тәтқиқат кеңишиниң мутәхәссиси йелена садовскаяниң "қазақистан җумһурийитидики хитай көчмәнлири: йипәк йоли әнәнилири вә һәмкарлиқниң йеңи йөнилишлири" намлиқ китаби "раритет" нәшриятида йоруқ көрди. "сорос-қазақистан фонди" ниң һамийлиқида нәшр қилинған мәзкур китабта 1990-йилдин 2014-йилғичә болған арилиқтики хитай вә қазақистан оттурисидики заманиви көчүшләр хитайниң қазақистанға қаритилған иқтисадий бесип кириши мисалида анализ қилинған. Китаб аптори хитай көчиниң бир нәччә түрлирини аҗритип қарап, асасий диққитини хитайниң әмгәк көчмәнлиригә қаратқан, шундақла хитайниң кичик вә оттура типтики тиҗарити һәм хитай ишчилириниң йәрлик әмгәк базарлири вә тиҗаритигә көрситиватқан тәсирини ениқлиған.

Й. Садовская көплигән пакитлар асасида қазақистанниң уйғур дияри билән болған сода-иқтисади һәм өз-ара көчүш мунасивәтлириниң тәрәққият басқучлирини көрситип, икки мәмликәт оттурисидики билим елиш мәқситидә көчүшниң келәчәк тәрәққият мәсилилирини вә хитайдин қазақистанға турақлиқ көчүш җәрянлирини көрситип бәргән.

Китаб "хитайниң иқтисадий бесип кириши вә қазақистан җумһурийитидики хитай көчмәнлири", "хитайниң қазақистандики көп қатламлиқ иқтисади вә көчүш: саһәлар бойичә көрүнүш", "әмгәк көчмәнлири: хитайниң қазақистандики иқтисадиниң кишилик өлчими", "хитайниң қазақистан җумһурийитидики чоң, оттура вә кичик типтики тиҗарити", "хитайниң қазақистан билән болған йеңи һәмкарлиқ йөнилишлири: билим, мәдәнийәт, тәнтәрбийә" дегәнгә охшаш он бабтин ибарәт. Китабниң 3-баби қазақистанниң уйғур дияри билән болған алақилиригә беғишланған. "21-әсирниң бешида қазақистан җумһурийити билән хитай хәлқ җумһурийитиниң шинҗаң уйғур аптоном райони оттурисидики сода-иқтисадий мунасивәтләр вә көчмән алақилириниң районлаштурулуши" дәп аталған мәзкур бабта, уйғур райониниң 2000-вә 2013-йиллардики тәрәққият истратегийиси, ишләпчиқириш-қурулуш армийисиниң районниң иҗтимаий-демографийилик вә иқтисадий раваҗлинишидики роли, уйғур аптоном районида қазақларниң орунлишиши, хитайниң көчмән хәлқләргә қаритилған заманиви сиясити, қазақистан вә хитай оттурисидики контрол понкитлири, қорғас хәлқара һәмкарлиқ чегра мәркизи, шәрқий қазақистан области мисалида икки тәрәплимилик чегра һәмкарлиқи мәсилилири мәхсус тәтқиқ қилинған.

Зияритимизни қобул қилған қазақистан президенти йенидики қазақистан истратегийилик тәтқиқатлар институтиниң баш илмий хадими, сиясәтшунаслиқ пәнлириниң доктори константин сиройежкин хитай көчмәнлири һәққидә мундақ тәтқиқатниң биринчи қетим нәшр қилинғанлиқини һәмдә илгири мундақ тәтқиқатларниң мутләқ болмиғанлиқини тәкитләп, мундақ деди: "әлвәттә, бу йәрдә талаш туғдуридиған хуласиләр йоқ әмәс. Шундақ болсиму китаб нәшр қилинишқа лайиқ, дәп тепилди. У көплигән материяллардин пайдиланған, аптор өзиниң бәзи сәпәр тәтқиқатлирини йүргүзгән, һәр һалда униңдики бәзи пәйтләр қизиқарлиқ, маңа яқти. Китаб апториниң хитай көчмәнчиликиниң әпсанә икәнлики һәққидики пикирлири тоғра, сәвәби хитай көчмәнлири дегәнни яхши чүшиниш керәк. Хитайдин келиватқанларниң көпчилики оралманлар, хәнсулар болса интайин аз. Уйғурлар иккинчи орунда, амма улар һазир интайин азлап кәтти, илгири көпрәк болған. Униң сәвәбини яхши чүшинисиз дәп ойлаймән. Көпчилики оралман қазақлар болуп, улар қазақистан пуқралиқини елишқа интилмәйду, бәлки чәтәл пуқраси дегән һоқуқ билән яшап, хитай паспортини сақлап қалмақта. Булар асасән тиҗарәтчилик билән шуғуллиниватқанлар."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт