Tòa án Nhân dân (TAND) tỉnh Hưng Yên hồi tháng Sáu năm nay đã ban hành bản án 10 năm tù đối với nhà hoạt động Đặng Thị Huệ, hay còn được gọi là Huệ Như, trong một phiên tòa xét xử kín vắng mặt.
Nói chuyện với RFA, bà Huệ cho biết sau hơn ba tháng từ khi diễn ra phiên tòa, bà mới biết đến bản án này qua thông tin của công an địa phương.
“Ngay từ thời điểm tòa bắt đầu xử án, lúc đấy mình nhớ là mùng 8/6, một số người bạn của mình ở Thái Bình gọi điện cho mình bảo rằng ‘hôm nay họ xử Huệ Như đấy’.
Bố mẹ mình cách đó vài hôm cũng được công an xã Thư Vũ thuộc Thái Bình cũ, nay đã nhập vào Hưng Yên, đến báo tin là sẽ mở một phiên tòa xử vắng mặt, nhưng không nói rõ ngày.
Và mình lúc này cũng đã gọi trực tiếp, thư từ về phía công an xã Thư Vũ để hỏi ngày xét xử thì họ lại lờ đi.
Thế là sau ba tháng, đến cuối tháng Chín mới đây, phía công an xã gọi lại cho mình, hỏi rằng bố mẹ của mình có nhà không để họ đem bản án qua đọc, từ đó mình mới biết có sự tồn tại của bán án 10 năm tù”.
Ở thời điểm diễn ra phiên tòa xét xử bà từ tháng Sáu, bà Huệ cho biết “khá nhiều công an” đã đến trực ở nhà của gia đình và một số người bạn thân của mình.
“Công an còn nhắc nhở với bạn mình rằng nếu bố mẹ Huệ Như có nhờ vả cái gì cũng không được đi hộ, không được bén mảng ra khỏi cái nhà này trong hôm nay”.
Đáng chú ý, gia đình của bà Huệ không được tham gia phiên tòa xét xử. Mà thay vào đó, tất cả các thông tin chỉ được tường thuật lại, qua “lời nói miệng của công an”.
Việc này cũng diễn ra tương tự vào lúc chính quyền Việt Nam qua hàng loạt quy trình từ khởi tố, phát lệnh truy nã đến có lệnh truy tố bà Đặng Thị Huệ từ đầu năm nay.
Bà Huệ bị cáo buộc theo khoản 1, Điều 117, Bộ Luật Hình sự về tội danh “Làm, tàng trữ, phát tán, tuyên truyền thông tin, tài liệu nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.
Các thông tin trên đều được Bộ Công an công bố công khai, và sau đó báo chí nước tiếp tục đưa lại.
Trong khi phía bà Huệ và gia đình lại không nhận được cáo trạng hay bất cứ tài liệu nào liên quan đến việc xử án.
“Đến giờ phút này, mình và bố mẹ mình hông có trong tay một cái gì cả: không có một văn bản, không có một giấy tờ, không có một cái gì. Kể cả đến quyết định truy nã cũng không có.
Họ chỉ mang văn bản đến đọc, xong thì mang đi”, bà Huệ cho biết.
RFA đã nỗ lực liên hệ để xác minh với phía TAND về bản án 10 năm tù của bà Đặng Thị Huệ cùng các thông tin khác trong quá trình xét xử bà, nhưng không nhận được phản hồi.
Theo luật sư Đặng Đình Mạnh từ Hoa Kỳ, người có nhiều năm nhận bào chữa cho các vụ án được xét xử theo Điều 117 của Bộ Luật Hình sự, nhận định “phiên tòa xét xử vắng mặt và xử kín đối với nhà hoạt động Đặng Thị Huệ có những điểm bất thường và vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc tố tụng”.
Theo ông, trước hết chính quyền đã áp dụng một “điều luật vi hiến” trong việc xét xử bà Huệ.
“Điều 117 Bộ luật Hình sự về tội danh chế tài phát ngôn chính trị là một điều luật vi hiến, vì nó đi ngược với Quyền tự do ngôn luận được quy định tại Điều 25 Hiến Pháp. Do đó, mọi vụ án hình sự cáo buộc công dân về các tội danh theo Điều 117 (hoặc 331) Bộ luật Hình sự đều bất hợp pháp.”
Bên cạnh đó, quá trình xét xử bà Đặng Thị Huệ còn vi phạm nguyên tắc “xét xử công khai”.
“Theo quy định, Tòa án chỉ xét xử kín trong các trường hợp đặc biệt: Nhằm giữ gìn bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục của dân tộc, bảo vệ người dưới 18 tuổi hoặc để giữ bí mật đời tư theo yêu cầu chính đáng của đương sự.
Trong khi đó, cáo buộc theo Điều 117 (tuyên truyền chống nhà nước) hoàn toàn không thuộc các trường hợp bảo vệ bí mật đời tư hay bảo vệ người vị thành niên. Việc viện dẫn lý do “bí mật nhà nước” trong các vụ án tỏ thái độ hay phát ngôn công khai trên mạng xã hội là hoàn toàn khiên cưỡng.”
Ở khía cạnh khác, luật sư Mạnh còn cho rằng việc đưa ra bản án 10 năm tù còn đã tước đi quyền bào chữa và quyền được xét xử công bằng đối với bà Đặng Thị Huệ.
“Việc quyết định xét xử vắng mặt kết hợp với xử kín làm gia tăng rủi ro tố tụng khi bị cáo không thể trực tiếp đối tụng, đưa ra chứng cứ phản bác hoặc tự bào chữa trước tòa. Điều này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc tranh tụng trong xét xử (Điều 26 BLTTHS) và vi phạm Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) mà Việt Nam là thành viên (Điều 14 quy định về quyền được xét xử công khai và công bằng)”
Với phiên tòa trên, theo luật sư Mạnh, đây không chỉ là phiên tòa “bất hợp pháp về nội dung, thiếu minh bạch về mặt thủ tục tố tục”, mà còn “tạo ra những tiền lệ nguy hiểm” về sau “trong việc tước bỏ quyền tự vệ tối thiểu của người bị xét xử, làm giảm tính chính danh của bản án dưới góc nhìn của pháp luật quốc nội lẫn quốc tế”.
Những trường hợp như bà Đặng Thị Huệ ở Việt Nam không phải hiếm gặp, mà RFA trước đó cũng từng đưa tin ở các vụ án của Thích Trí Lực, Nguyễn Thúy Hạnh, Trần Thị Xuân hay Đường Văn Thái v.v.
Bà Đặng Thị Huệ, 45 tuổi, quê ở Thái Bình (cũ), nay là tỉnh Hưng Yên. Bà được biết đến rộng rãi là một nhà hoạt động phản đối sai phạm ở những trạm thu phí BOT.
Bà từng bị chính quyền tuyên phạt 15 tháng tù vào năm 2020 về tội “gây rối trật tự công cộng”.
Mãn hạn tù vào tháng 1/2023, trong một cuộc trả lời RFA khi đó, bà nói sẽ tiếp tục phong trào đấu tranh chống sai phạm.
Đến tháng 6/2024, bà Huệ bị công an tỉnh Thái Bình (cũ) nhiều lần bắt giữ, thẩm vấn do các hoạt động vận động, kêu gọi trả tự do cho các tù nhân chính trị ở Việt Nam.
Tháng 10/2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hưng Yên ra quyết định khởi tố bà Huệ theo Điều 117 Bộ luật Hình sự, đồng thời phát lệnh truy nã bà.
Và sáu tháng sau, vào tháng 11/2026, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên hoàn tất quá trình truy tố.
Bà Huệ trước đó đã sang Cộng Hòa Liên Bang Đức từ ngày 20/6/2025.
Bà cho biết giới chức nước này đang tích cực bảo vệ bà trước bối cảnh chính quyền Đảng Cộng Sản Việt Nam đang gia tăng đàn áp xuyên quốc gia đối với những nhà hoạt động, người bất đồng chính kiến.