Phát biểu tại phiên họp Quốc hội ngày 26/10, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đề xuất chủ trương sẽ “định danh vạn vật”, mở rộng từ gán mã định danh cho từng cá nhân sang mọi thực thể vật chất và hành vi trong xã hội.
Nội dung này dự kiến sẽ được cụ thể hóa thành khung pháp lý thông qua Dự thảo Luật Định danh và Xác thực điện tử do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, cùng với hàng loạt các văn bản quy phạm pháp luật phụ trợ liên quan.
Quốc hội dự kiến sẽ thông qua dự thảo luật này, bên cạnh nhiều dự luật khác do công an soạn thảo, trong kỳ họp lần này.
Ai sẽ bị định danh
Theo hồ sơ Dự thảo Luật Định danh và Xác thực điện tử, tại khoản 2, Điều 3 có định nghĩa định danh điện tử là việc “thu thập, tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh cho một đối tượng nhằm phân biệt đối tượng đó với mọi đối tượng khác trên môi trường điện tử”.
Đối tượng định danh sẽ bao gồm toàn bộ các cơ quan, tổ chức và cá nhân tại Việt Nam.
Quy định nghĩa vụ định danh cũng cụ thể hóa hơn đối với hoạt động thương mại điện tử, khi xác thực danh tính là yêu cầu bắt buộc đối với người bán hàng, người livestream và người thực hiện tiếp thị liên kết. Các chủ quản trên các sàn thương mại điện tử cũng phải kết nối trực tiếp với hệ thống định danh của Bộ Công an.
Bên cạnh đó, người nước ngoài đang cư trú hoặc hoạt động tại Việt Nam cũng là đối tượng buộc phải định danh.
Bộ Công an sẽ định danh những gì
So với những quy định hiện hành, vốn chủ yếu áp dụng đối với từng cá nhân, phạm vi định danh còn mở rộng ra một cách toàn diện.
Định danh tài sản vật chất
Các tài sản này bao gồm sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, phương tiện, bất động sản cùng nhiều loại tài sản khác.
Đối với mỗi tài sản vật chất, Bộ Công an sẽ cấp một mã định danh riêng.
Danh tính của đối tượng vật chất đó bắt buộc phải có khả năng liên kết với danh tính thực của cá nhân, tổ chức đang sở hữu.
Việc liên kết danh tính này cũng được quy định sẽ thay thế hoặc tương đương với việc xuất trình giấy tờ, tài liệu chứng minh quyền sở hữu tài sản.
Định danh tài sản phi vật chất
Tương tự, nhóm đối tượng phi vật chất chịu sự gán mã định danh điện tử bao gồm 6 phân loại chính, gồm có:
- Dữ liệu và tài nguyên số (cơ sở dữ liệu, tệp, hình ảnh, video, địa chỉ IP, tên miền và các tài nguyên số khác);
- Ứng dụng, phần mềm và dịch vụ số (chương trình máy tính, ứng dụng di động, phần mềm hệ thống và nền tảng dịch vụ trên môi trường mạng);
- Quyền tài sản và quyền sở hữu trí tuệ (quyền tác giả, sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, v.v);
- Tài sản số (ví dụ tài sản mã hóa);
- Di sản văn hóa phi vật thể;
- Các đối tượng phi vật chất khác phát sinh trong hoạt động kinh tế - xã hội số.
Hành vi xã hội
Đáng chú ý, phạm vi định danh còn hướng đến danh tính điện tử của các giao dịch dân sự, ngữ cảnh diễn ra sự kiện, thông tin về thời gian và các hành vi khác của cá nhân, tổ chức trong sinh hoạt xã hội.
Trên các nền tảng số, mọi hoạt động giao dịch, hành vi của người dùng phải được xác thực, lưu trữ đầy đủ vào nhật ký, và đồng bộ với hệ thống định danh điện tử của Bộ Công an trong vòng 24 giờ.
Các kết quả này sẽ được lưu trữ ít nhất 05 năm để phục vụ việc kiểm tra, đối soát, và truy vết khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền.
Vị trí địa điểm
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng sẽ định danh tọa độ địa lý trong cả không gian thực lẫn không gian số.
Theo tìm hiểu của RFA, địa chỉ vật lý bao gồm các yếu tố như tọa độ vị trí, mã bưu chính, lối đi, thửa đất, bất động sản, công trình xây dựng, hạ tầng giao thông, cửa khẩu, v.v.
Đối với không gian số, vị trí, tọa độ địa lý cũng được định dạng, phân loại.
Hạ tầng dữ liệu tập trung
Các dữ liệu định danh sẽ được lưu trữ tập trung tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử của Bộ Công an.
Không có một cơ quan giám sát độc lập nào khác ngoài Bộ Công an.
Bộ Công an vừa quản lý, theo dõi, vừa có thể sử dụng các dữ liệu này cho mục đích “khai thác, sử dụng chung” giữa các cơ quan và tổ chức chính trị - xã hội, nhằm “phục vụ mục đích an ninh quốc gia”.
Vì sao cần “định danh vạn vật”
Bảo vệ dân
Theo lập luận từ Bộ Công an, việc mở rộng định danh và tăng cường giám sát dữ liệu là giải pháp cần thiết nhằm phục vụ chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phòng chống lừa đảo trực tuyến, xóa bỏ tài khoản ảo, SIM rác và bảo đảm an ninh quốc gia.
Cơ quan công an dẫn chứng hơn 1.500 vụ lừa đảo trong tháng 8/2025, gây thiệt hại khoảng 1.660 tỷ đồng, để chứng minh cho tính cấp thiết của việc siết chặt hơn ở hạ tầng xác thực.
Khi đã thực hiện xác thực toàn diện, Bộ Công an cho rằng sẽ có thể dễ dàng “truy vết danh tính điện tử” của từng đối tượng theo một trình tự thời gian cụ thể trong quá trình điều tra, xóa bỏ hoàn toàn trạng thái “nặc danh” trên không gian mạng.
Cơ chế “định danh vạn vật” còn được Bộ Công an viện dẫn lý do từ việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản về khẳng định chủ quyền quốc gia trên môi trường số, chuyển đổi từ “quản lý bằng mệnh lệnh hành chính” sang “quản trị phát triển dựa trên pháp luật và dữ liệu”.
...hay bảo vệ Đảng
Bộ Công an khẳng định đặt an ninh dữ liệu lên hàng đầu là “cần thiết” để bảo vệ Đảng, dựa theo quan điểm nhất quán được nêu tại văn kiện Đại hội 14 của Đảng.
Trước đó, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang từng phát biểu nêu rõ văn kiện Đại hội 14 đã xác định hai trụ cột “trọng yếu” nhất trong hệ thống an ninh quốc gia là an ninh chế độ và an ninh cầm quyền, nhằm đảm bảo duy trì, bảo vệ sự lãnh đạo và vai trò cầm quyền của Đảng Cộng sản, chế độ xã hội chủ nghĩa.
Tính đến cuối tháng 10/2026, nhiều giấy tờ, cùng các thông tin cá nhân của người dân đã được tích hợp trên hệ thống quản lý định danh điện tử của VNeID, một ứng dụng mà cơ quan này tham vọng sẽ đưa nó trở thành “siêu ứng dụng” số quốc gia.
“Mình cảm thấy như đang sống trong một nhà tù số. Nhà tù thì bị quản ngục giám sát 24/7, còn ngoài xã hội là công an, nhà tù sao thì ngoài xã hội giống như vậy”, anh T ở TP.HCM chia sẻ.
Gần 60 tuổi, hành nghề tự do ở Vĩnh Long, có nhiều năm quan sát đời sống xã hội, ông H tự nhận bản thân “không phải là chuyên gia gì”, nêu lên góc nhìn rằng “bây giờ người dân nhìn vô ai mà không biết Bộ Công an tăng cường định danh, kiểm soát, cái cuối cùng là để bảo vệ chế độ, duy trì quyền lực của giới lãnh đạo chóp bu ở bên trên”.
Trả lời RFA từ Hà Nội, một luật sư giấu tên đánh giá Dự thảo Luật Định danh và Xác thực điện tử đang “xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư của người dân vì người dân đâu phải sống và hành động theo ý nguyện của mình, mà phải theo ý muốn của chính quyền”.
Theo luật sư, “từ năm 2020 đến bây giờ, thời điểm dịch Covid 19, họ làm, thông qua rất nhiều các quy định định dung, giám sát người dân. Chừng đó thôi cũng đủ để truy vết, nhưng thời gian qua lại còn, thậm chí là gia tăng, các vụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, bắt cóc. Và hầu như các vụ việc này đã diễn ra xong rồi, có sự phản ánh của người dân thì mới thấy công an xuất hiện”.
Những dự thảo luật như văn bản này được cho là “bất cập, thêm tốn kém tiền thuế của người dân”.
Vị này cũng cho rằng việc làm luật, cùng các nội dung có trong đó cũng đang thiếu minh bạch khi giao toàn quyền giám sát, điều trần và quản lý cho Bộ Công an, “trong khi Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, cơ quan tư pháp này có vị thế pháp lý không thấp hơn Bộ Công an, thực hiện các quyền giám sát, vẫn còn ở đó để làm gì”.
“Tất nhiên việc có luật như vậy về bản chất là thể hiện ý chí của người đứng đầu, không nhất thiết là Bộ trưởng Bộ Công an, và quá trình thắt chặt các quyền định danh của người dân cũng đang diễn ra trong bối cảnh hiện nay trên mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến trái với đường lối tuyên truyền của chính quyền Đảng Cộng Sản. Điều này không khác gì với biện pháp mạnh tay của Trung Quốc đã và đang áp dụng, có khi còn khắt khe hơn”, luật sư nhận định.
Ở Trung Quốc, chính quyền Đảng Cộng sản ở nước này từ lâu đã xây dựng một hệ thống kết hợp định danh danh tính thực với việc giám sát, kiểm duyệt dữ liệu thông qua các khung chế tài pháp luật mà quốc gia này ban hành. Cùng với sự phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), năng lực nhận diện, theo dõi và truy vết hoạt động của người dân ngày càng được mở rộng. Hệ thống này bên cạnh dùng để chống tội phạm, còn như một công cụ cho chính quyền kiểm duyệt các hoạt động bị xem là nhạy cảm về chính trị.