Adem bédikchilikimu yaki ishqa orunlashturushmu?

Yerlik xitay hökümiti Uyghur élide yürgüzüp kéliwatqan éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkesh siyasitini 2008 - yilimu izchil dawamlashturghan bolup, bu jeryanda yash qoramigha toshmighan nurghun ösmürlermu xitay ölkilerge ishleshke élip méngilghan.
Muxbirimiz jüme
2009-03-20
Share
Qeshqer-Qizlar-305 Sürette, qeshqer kochilirining biride kétip barghan mektep yéshidiki uyghur qizliri.
AFP Photo

Biz igiligen melumatlargha qarighanda, xitay zawutlirida yash qoramigha toshmighan bu Uyghur ishlemchilerning kishilik hoquqliri herxil depsendichiliklirige yoluqmaqta iken.

Xitay hökümiti, éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkesh arqiliq "déhqanlarning kirimini ashuruwatqanliqi" ni tekitlep, mezkur siyasetning déhqanlargha payda élip kélidighanliqini teshwiq qilip kéliwatqan idi.

Yash qoramigha toshmighan bu balilar qandaq wasitiler bilen xitay zawutlirigha élip kélindi? déhqanlar érishmekchi bolghan neplerge qandaq bedeller tölenmekte? bu zawuttiki ösmürler adem bédikchiliki we yaki qoramigha yetmigenlerni ékspilatatsiye qilish qurbanlirigha aylandimu yoq?

Biz aldinqi programmimizda, bu bir türküm qoramigha toshmighan qizlarning, yéshi we isim familisi tégishtürülüp mezkur zawutqa élip kélin'genlikini bayan qilghan iduq, gerche bu heqte munasiwetlik hökümet xadimliri éniq jawab bermigen yaki özini qachurghan bolsimu, emma ziyaritimizni qobul qilghan kona sheher nahiyilik " emgek küchlirini sirtlargha yötkesh ishxanisi" ning mudiri idris islam heqiqeten shundaq chariler qollinilghanliqini mu'eyyenleshtürdi.

Balilarning éytishiche ular zawutqa kélipla toxtamgha qol qoyghan we bu yat sheherdiki ishlemchilik hayatining tunji qedimini basqan.

Xosh, köpinchisi ishlesh yéshigha toshmighan bu bir türküm Uyghur qizliri kimlik salahiyitini özidin chong yashtiki bashqilarning salahiyiti bilen almashturush qatarliq yollar bilen longshi yézisidiki longfa ayaq zawutigha élip kélin'genliki delillendi. Undaqta bu balilarning turmush ehwali, ishlesh muhiti we aldining 10, kéyinkilirining 5 , 6 ayliq kechmishliri qandaq boldi ular bu zawutta ishlesh jeryanida qandaq rohi we jismaniy riyazetlerni chekti?

Bularni nöwette longfa ayaq zawutida ishlewatqan balilarning özidin anglayli.

Ular zawutlarda til - haqaretmu ishitken hetta beziliri kadirlarning tayiqinimu yégen, emma rahetlinip birer waq yaxshi tamaq yéyishke qadir bolalmighan.

Igilishimizche mezkur zawutta ishlesh jeryanida nurghun balilar her xil aghriq - silaqlargha giriptar bolghan bolup, bezide ular doxturgha körünmeyla ishleshke mejbur bolghan bolsa, hetta opératsiye qilin'ghan qizlarmu öyige qaytishqa ruxset qilinmighan.

Xitayning emgek qanuni we emgek toxtam qanunida zawut - kanlarda ishlesh eng töwen yash chéki 18 dep belgilen'genliki melum. Emeliyet shundaq iken bu yerde xelq'ara qanun we xitay asasi qanuni yaki emgek qanunigha xilap halda balilarni emgekke sélish amilliri shekilliniwatamdu qandaq?

Longfa zawutida ishlewatqan Uyghur balilirining bu yerge toshulush we ishlesh jeryanida béshidin ötken kechmishlerni anglighan xelq'ara adem bédikchilikige qarshi turush teshkilati, terbiyilesh programmisining mudiri doktor adriye, m bertone xanim buning tipik adem bédikchilikige yatidighanliqini bildürdi.

"Birinchidin buni adem bédikchiliki katégoriyisige yatquzidighan eng nachar teripi bolsa bu balilar bu yerdin kétish erkinlikige ige emes. Ikkinchidin, bularning köpinchisi 18 yashtin töwen iken. Shunga ular emgekke mejburlan'ghan bolup, bu qoramigha toshmighanlarni mejburi emgekke sélish katégoriyisige yatidu. Uningdin bashqa ular bu balilarni bu yerde tutup turushta mejburlash usullirini qollan'ghan. Ularning kishilik hoquqliri , saghlam tamaq bérilmeslik, doxturgha körünüshke yol qoyalmasliqtek shekillerde depsende qiliniwétiptu. Bularning hemmisi xelq'arada qobul qilin'ghan adem bédikchiliki katégoriyisige yatidu".

Undaqta adem bédikchiliki dégen néme? adem bédikchilikining xelq'aradiki we xitaydiki tebiri qandaq?

Adriye m bertone xanim mundaq dédi : "in'glizchida adem bédikchiliki dégen atalghu heriket menisinimu béridu. Emma, bashqa qanuniy jehettin éytqanda ékspilatatsiye qilishmu adem bédikchilik qilmishlirini shekillendüridu. Bu balilarning ehwaligha qaraydighan bolsaq, yenila mejburlash sheklini alghan shu nuqtidin éytqanda bu adem bédikchilikige yatidu."

Adriye m bertone xanim yene, Uyghur baliliri yoluqqan kechmishlerni, qoramigha toshmighan larni mejburi emgekke sélish, mejburi ishlitish we ékspilatatsiye qilish qatarliq adem bédikchiliki katégoriyisige yatidighanliqini hemde buni destekleydighan xelq'araliq qanun - permanlar barliqini emma xitay qanunlirida bezi oxshimasliq bolush sewebini buninggha xitayda qandaq tebir bérilidighanliqini jezmleshtürelmeydighanliqini qoshumche qildi.

Biz bertone xanimning tewsiye qilishi boyiche, bu birleshken döletler teshkilati adem bédikchilikining aldini élish balilarni qoghdash ishxanisi (uni'ap) béyjing shehirige jaylashqan wakaletxanisidin bu heqte meslihet soriduq.

Mezkur wakaletxanining diréktori doktor féng jyang xanimning bildürüshiche, gerche xitayda balilarni ishlitish jehette ikki xil yash ölchimi bolsimu, emma ular adem bédikchiliki we qoramigha toshmighanlarni zawutlarda jismaniy emgekke sélish qatarliqlargha tebir bérishte birleshken döletler teshkilatining bu heqtiki mizanliri shundaqla xelq'ara qanunlardiki ölchemni qollinidiken.

" Biz adem bédikchilikige tebir bérishte birleshken döletler teshkilatining adem bédikchiliki we adem bédikchilikige qarshi turush qanuni ölchimini hemde bu jehettiki xelq'ara qanun belgilimilerni qollinimiz. Shunglashqa biz hazir xitay hökümitini balilarni ishlitish yash chékini birlikke keltürüshke qistawatisiz."

Longfa ayaq zawutidiki Uyghur ishlemchiler yoluqqan qismetlerni anglighan féng jyang xanimmu buning adem bédikchilikige yatidighanliqini bildürdi.

" Elwette shundaq ! biz buni adem bédikchiliki dep qaraymiz. Bu bir qanunsizliq" dédi féngjyang xanim.

Halbuki, féng jyang xanim, bu xil mesililerning yézilarda éghir ikenlikini ilgiri sürgen bolsimu, emma bu ishning yerlik hökümet teripidin orunlashturulghanliqini bilgendin kéyin, "hökümet adem bédikchiliki bilen shughullandi dep éytishqa bolamdu" dégen so'allirimizgha peqet " kechürüng undaq déyelmeymen" dégendin bashqa külke bilen jawab qayturdi.

Longfa ayagh zawutidiki Uyghur balilar meyli chong meyi kichik we meyli qiz yaki oghul bolsun hemmisi dégüdek oxshash qismetlerni béshidin kechürüshke mejbur bolmaqta. Bu balilarning longfa ayaq zawutidiki bir nechche ayliq kechmishliri ademni tolimu bi'aram qilatti. Ana méhrige toluq qénip bolalmighan 16, 17 yashliq, yaki yashliq bosughisigha emdila qedem qoyghan bu balilarning zimmisige yüklen'gen " a'ilisini bay qilish" mejburiyiti ademni chongqur oygha salatti.

Xatime

Hörmetlik oqurmenler, balilarning éytishiche, ularning bu zawutta ishlesh mudditi yene keynige sürülüshi mumkin iken. Bu balilarning kéyikni ehwali qandaq bolidu, bashqa zawutlargha yötkelgen Uyghur baliliri qandaq qismetlerge yoluqti we yoluqmaqta? bu heqte kéler qétimqi programmimizda melumat bérimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet