2015 - Йилниң кейинки йеримида сақчилар тәрипидин өлтүрүлгән, тутқун қилинған уйғурлар

Мухбиримиз меһрибан
2015-12-04
Share
bay-nahiyisi-tutush-buyruqi-2.jpg Бай вәқәсидә тутуш буйруқи чиқирилған бәш киши
RFA/Ihsan


Учурларға қариғанда, 2015 - йилниң кейинки йеримидиму уйғур елидә тоқунуш вә вәқәләрниң өксүмәй йүз берип турғанлиқи мәлум. Радиомиз районда йүз бәргән тоқунушлар вә бастурушларда бир қисим уйғурларниң етип өлтүрүлгәнлики, тутқун қилинғанлиқи һәққидә ениқ мәлуматларни игилигән иди.

1. 18 - Сентәбир бай көмүркан тоқунушида, 5 нәпәр хитай сақчиси вә көмүркандики хитай хоҗайин, ишләмчиләрдин болуп 50 тин артуқ кишиниң өлгән вә яриланған. Вәқәдики һуҗумчилардин 28 киши өлгән. Вәқәдики гумандарларға четилип 40 тин артуқ киши тутқун қилинған.

Хитай һөкүмәт таратқулиридин “хитай армийә гезити”, “тәңритағ тори” қатарлиқлар 11 - айниң 20 - күни хәвәр берип, хитай хәлқ азадлиқ армийәси алаһидә әтритиниң 56 күн из қоғлаш арқилиқ 18 - сентәбир күни бай наһийисидә вәқә пәйда қилип, қечип йүргән муса тохтинияз қатарлиқ аталмиш “28 нәпәр террорчини йоқатқанлиқи, улардин бир нәпириниң тәслим болғанлиқи” ни елан қилди.

Әмма радиомиз 22 - сентәбирдин башлап бу гумандарлар һәққидә дәсләпки учурларни бәргән. Радиомиз тәрипидин игилигән әһваллардин, хитай таратқулирида қораллиқ қисимлар тәрипидин өлтүрүлгәнлики хәвәр қилинған бу кишиләрниң, бу йил 18 - сентәбир күни бай соған көмүр кан вәқәсигә мунасивәтлик бай канчи йеза чарвичилиқ мәйданиниң әзалиридин муса тохтинияз қатарлиқ 3 җәмәт кишилири вә уларниң йеқинлири икәнлики, арисида 4 аял вә 3 балиниңму барлиқи айдиңлашқан.

Радиомиз игилигән әһваллардин қариғанда, хитай әскәрлири тәрипидин етиветилгән 28 кишиниң ичидә, йәрлик даириләр дәсләпки мәзгилләрдә тутуш буйруқи чиқарған 17 нәпәр һуҗум гумандари барлиқи, 3 аилидин тәркиб тапқан бу кишиләр арисида 3 нәпәр нарәсидә балиму барлиқи мәлум. Әмма, хитай һөкүмәт хәвәрлиридә өлтүрүлгәнләрниң тәпсилати елан қилинмиған.

Радиомиз игилигән әһваллардин чарва мәйдан муавин башлиқиниң радиомизға ашкарилишичә, мәзкур 3 җәмәтниң чарва мәйдандики уруқ - туғқанлиридинла 40 нәччә киши тутқун қилинған.

Бай көмүркан һуҗумчилиридин йетәкчи муса тохтиниязниң келинлири гүлмирә тохти вә рәшидәм рози қатарлиқлар җорилири әһвални сақчиға мәлум қилмиғанлиқи үчүн тутқун қилинған.

Муса тохтиниязниң сиңлиси чарва мәйданниң аяллар мудири, күйоғли әмәт сидиқ чарва мәйдан муавин секретари болсиму, улар қериндашлириниң кәйпияти вә һәрикәт пиланлири һәққидә даириләргә мәлумат бәрмигәнлики үчүн вәзиписидин елип ташланған.

17 Нәпәр гумандар тизимликидики мәмәт әйса беқивалған 9 яшлиқ мунирә мәмәтниң өз дадиси турғун мәмәт болса, мәмәт әйса һәққидә хәвәр бәрмиди дегән җинайәт артилип тутқун қилинған.

*********************************************

2015 - Йилниң кейинки йеримида даириләр тәрипидин тутқун қилинип, сотланғанлар ичидә “хитай чеграсини бузуп чәтәлгә қачқан” дегән җинайәт артилип сотланғанлар вә хитай һөкүмити чәклигән аталмиш “диний әсәбийлик, миллий бөлгүнчилик учурлирини тарқатти, көрди” дегән җинайәтләр артилип һөкүм елан қилинғанлар асасий салмақни игиләйду.

8 - Айниң 27 - күни 45 киши “җиһад” үчүн чеградин қанунсиз өтүш билән әйиблинип сотланған.

Хитайниң шинхуа агентлиқиниң хәвәр қилишичә, 27 - авғуст хотән, қәшқәр, қарамай, ғулҗа қатарлиқ шәһәрләрдә бирла вақитта сот ечилип, 45 киши чеградин қанунсиз өтүп “җиһад” қа меңиш вә қачақчилиқ билән әйиблинип, қамақ җазасиға һөкүм қилинған. Улардин қачақчилиқ билән әйибләнгән 18 кишиниң хәнзу, қалғанлириниң уйғур икәнлики мәлум.

Шинхуа агентлиқиниң ашкарилишичә, қәшқәр шәһиридә 8 уйғур сотланған. Улардин 5 нәпири таҗикистан чеграсида тутулуп қелип, хитайға өткүзүп берилгән. Улар 8 йилдин 10 йилғичә қамақ җазасиға буйрулған.

Хотән шәһиридә 3 уйғур 10 йилдин 15 йилғичә қамақ җазасиға һөкүм қилинған. Хәвәрдә дейилишичә, бу үчәйлән үрүмчи айродромида сахта түрк паспорт билән тутулуп қалған. Улар “радикал диний мәзмунидики материялларни оқуп, шуниң тәсиридә чәтәлгә чиқип җиһад қилиш қарариға кәлгән” дегән җинайәт артилип сотланған.

Қарамай шәһиридә 18 хитай айрим - айрим 2 делода башқиларни чеградин қанунсиз өтүшкә тәшкилләш билән әйиблинип сотланған. Бир делода вей хәй, чен чяңго қатарлиқ үн үчәйлән 305 кишини қанунсиз вийетнамға өткүзүш билән әйибләнгән.

********************************

3. Радиомиз 11 - айниң 9 - күни игилигән әһвалдин мәлум болушичә, ақсу айкөл базиридики 18 яшлиқ ели мамут, бу йил 7 - айниң 15 - күни сотлинип муддәтсиз қамақ җазаси һөкүм қилинған. Сотқа аилиси қатнаштурулмиған.

Мәлум болушичә, ели мәмәт 2014 - йили ақсуда елип берилған террорлуққа зәрбә бериш һәрикити шамилида 2014 - йили 9 - ай мәзгилидә тутқун қилинған.

Сотта өсмүр ели мамутқа террорлуқ гурупписиға рәһбәрлик қилиштин ибарәт чоң бир қалпақ кийдүрүлгән, әмма ели мамутниң аилисигә у қурған тәшкилатниң бирәр һәрикити яки программиси вә һәтта нами һәққидиму мәлумат берилмигән.

Мәһбус ели мамутниң дадисиниң билдүрүшичә, ели мамутниң тутулушиға қол телефони сәвәб болған, униң мәктәптә телефон ойниған балиларға башламчилиқ қилиши террорлуққа рәһбәрлик қилиш дәп қаралған.

******************************************

4. Радиомиз 11 - айниң 12 - күни игилигән әһвалдин, бу йил 7 - айниң ахири ақсуниң ават наһийисидә 30 нәпәр уйғур аталмиш “миллий бөлгүнчилик вә диний әсәбийлик” җинайити артилип сотланғанлиқи мәлум болди. Буларниң ичидә яшлиқ дәвригә әмдила қәдәм қойған өсмүрләрму бар болуп, булардин 17 яшлиқ һүсәнҗан телефонда “диний мәзмундики учур тарқатқан” лиқи үчүн 15 йиллиқ кесилгән.

*****************************

5. Бу йил 7 - айниң 7 - күни тайландтин қайтурулған 109 уйғурниң ичидә 2 нәпири бу йил 9 - ай мәзгилидә юрти ақсуниң ават наһийисигә елип келинип, сотланған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт