Ху җя: гүзәлнур вә балилири түрмидики илһам тохтини йоқлаштин мәһрум қалди

Мухбиримиз меһрибан
2017-09-06
Share
guzelnur-ilham-toxti-sot-urumchi.jpg Гүзәлнур ханим ери илһам тохтиниң сотиға қатнишиш үчүн алдида. 2014-Йили 17-сентәбир, үрүмчи.
AFP

Хитай һөкүмити тәрипидин бөлгүнчилик билән әйиблинип, муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған мәшһур уйғур зиялийси илһам тохтиниң достлиридин бейҗиңдики кишилик һоқуқ паалийәтчиси ху җя зияритимизни қобул қилип, илһам тохтиниң 2017-йиллиқ хәлқара әркинлик мукапатиға еришкәнликини тәбриклиди. Ху җя йәнә илһам тохтиниң бейҗиңдики аилисиниң әң йеңи вәзийитини аңлитип, бу йил уйғур диярида муқимлиқ тәдбирлири күчийип, вәзийәт җиддийләшки үчүн, илһам тохтиниң бейҗиңдики аяли гүзәлнур вә балилириниң түрмидики илһам тохтини йилда аран бир қетим келидиған йоқлаш пурситидин мәһрум қалғанлиқини билдүрди.

Хәлқарада тонулған хитай паалийәтчилиридин 2008-йиллиқ сахароф әркинлик мукапати саһиби ху җя әпәнди бейҗиңдин радийомиз зияритини қобул қилип, ака йоллуқ дости вә сәпдиши илһам тохтиниң хәлқара әркинлик бирләшмиси йәни "либерал интернатсионал" тәрипидин берилгән 2017-йиллиқ "әркинлик мукапати" ға еришкәнликини тәбрикләйдиғанлиқини билдүрүш билән биллә илһам тохтиниң бейҗиңдики аилисиниң әң йеңи әһвалини аңлатти.

Ху җя: "мусулманларниң байрими болған қурбан һейт күнидә мән илһам тохтиға 2017-йиллиқ әркинлик мукапати берилгәнликидин сөйүндүм. Ака йоллуқ ағинәм вә сәпдишим илһам тохти мән бейҗиңда алақә қилидиған бирдин-бир уйғур вә мусулман иди. Илгири уйғурларниң байрам күнлиридә даим униң өйигә берип йәңгимиз гүзәлнур тәйярлиған есил уйғур таамлиридин йегәч ака йоллуқ ағинәм илһам тохти билән пикирлишәттим. Әмма бүгүн у аримизда йоқ. У әркинликидин мәһрум қилинип түрмигә соланди. Буларни ойлисам көңлүм йерим болиду, лекин дуня илһам тохтини унтуп қалмиди. Бу йил қурбан һейт мәзгилидә йәнә бир хәлқаралиқ мукапатқа, йәни әркинлик мукапатиға еришти."

Нәзәрбәнд астида болғини үчүн, өйидин чиқиш имканийити болмиғанлиқини билдүргән ху җя әпәнди йәнә қурбан һейт мәзгилидә илһам тохтиниң икки оғлини йоқлап келиш арзуси әмәлгә ашмиған болсиму, әмма телефон арқилиқ балилардин һейтлиқ әһвал сорайдиғанлиқини билдүрди.

Ху җя: "нәзәрбәндтә болғиним үчүн мушундақ муһим бир күндә мән илһам тохтиниң икки оғлини йоқлап баралмидим, улар билән топму ойниялмидим. Әмма мән илһам тохтиниң аилисигә телефон қилип, гүзәлнур вә балиларниң қурбан һейт байримини тәбрикләймән. Шуниң билән биллә илһам тохтиниң йәнә хәлқаралиқ мукапатқа еришкәнлик хәвирини гүзәлнурға йәткүзимән!"

Илһам тохтиниң бейҗиңдики аилисиниң әң йеңи әһвалини билдүргән ху җя әпәнди, бу йил язни өйидә нәзәрбәндтә өткүзгәнлики үчүн, гүзәлнур вә балилар билән алақилишәлмигәнликини, әмма йеқинда гүзәлнурниң бу йил йолға қоюлған муқимлиқ тәдбирлири сәвәблик, юрти атушқа қайталмиғанлиқи вә үрүмчи түрмисидики илһам тохтиниму йоқлиялмиғанлиқидин хәвәр тапқанлиқини билдүрди. У мундақ деди: "ака йоллуқ ағинәм вә сәпдишим илһам тохти қолға елинған 3 йилдин буян, униң аяли гүзәлнур вә балилар һәр қетим түрмидики илһам тохти вә атуштики аилисини йоқлаш үчүн шинҗаңға сәпәргә чиққинида мән машинам билән уларни айродромға апирип қояттим. Улар бейҗиңға қайтип кәлгинидә йәнә айродромға чиқип өйигә әкелип қояттим. Бу йил яз йүз бәргән нобел мукапат саһиби лю шавбониң өлүм вәқәси вә униң аяли лю шяға әркинлик тәләп қилиш қатарлиқ паалийәтлиримиз сәвәблик 66 күндин буян бейҗиң сақчилири тәрипидин тәқиб астиға елинип, өйүмгә нәзәрбәнд қилиндим. Сиртқа чиқиш әркинликим боғулғини, өйдики интернет вә телефон алақәм үзүветилгәнлики үчүн мән ака йоллуқ сәпдишим илһам тохтиниң аяли гүзәлнур йәңгимиз вә униң икки оғлини икки айдин буян йоқлап баралмидим. Бирнәччә күн илгири өйүмдики тор вә телефон алақәм әслигә кәлтүрүлгәндин кейин, достлар чәмбирикидин, уйғур диярида бу йил зиядә чиңип кәткән муқимлиқ тәдбирлири вә җиддийләшкән уйғур вәзийити сәвәблик, илһамниң аяли гүзәлнур вә икки оғлиниң бу йил язлиқ тәтилдә юрти атушқа қайталмиғанлиқи вә үрүмчигә берип, илһам тохтини йоқлиялмиғанлиқидин хәвәрдар болдум, вә буниңдин қаттиқ әпсусландим".

Зияритимиз ахирида ху җя әпәнди йәнә илһам тохтиға әркинлик тәләп қилидиғанлиқини билдүрди вә хәлқарадин илһам тохтиниң түрмидики әһвалиға техиму йеқиндин диққәт қилиш вә хитай һөкүмитидин илһам тохтиға әркинлик тәләп қилиш садасиниң тохтап қалмаслиқини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Нөвәттә хитайниң үрүмчидики 1-түрмисидә муддәтсиз қамақ җазасини өтәватқан мәшһур уйғур зиялийси илһам тохти әпәнди, илгири бейҗиңдики мәркизи милләтләр университетида оқутқучилиқ қилған. У тутқун қилиништин илгири өзи қурған "уйғур биз" тор бекитидә елан қилған мақалилири вә бир қисим хәлқара мәтбуатларниң зиярәтлирини қобул қилип, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситини әйиблигән вә хитай һөкүмитиниң өзи елан қилған аптономийилик қанунлирини әмәлий түрдә иҗра қилишни тәләп қилғанлиқи үчүн, 2014-йили 15-январ күни бейҗиңдики өйидин тутқун қилинип, шу йили 23-сентәбир күни хитай һөкүмити тәрипидин "бөлгүнчилик вә миллий қутратқулуқ қилиш" җинайити билән әйиблинип муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған.

Илһам тохти әпәнди тутқун қилинған 2 йилдин буян көп қетим хәлқаралиқ кишилик һоқуқ мукапатлириға намзат қилип көрситилди вә еришти. 2014-Йили 5-май күни нюйорктики америка қәләмкәшләр җәмийити униңға "барбара голдсимиш" әркин йезиш мукапати берилгәнликини елан қилған, шу йил 31-өктәбир күни түркийә язғучилар җәмийити тәрипидин илһам тохти әпәндигә түрки тиллиқ язғучиларниң "әркин йезиш мукапати" берилгән. 2016-Йили 10-айда илһам тохти әпәндигә "мартен әнналис кишилик һоқуқ мукапати" берилгән. 2016-Йили болса илһам әпәнди йәнә "сахароф әркинлик мукапати" ға намзат қилип көрситилди. 2017-Йили 1-сентәбир, йәни мусулманларниң диний байрими қурбан һейтниң 1-күни мәркизи әнглийәниң лондон шәһиридики хәлқара әркинлик бирләшмиси баянат елан қилип, түрмидики мәшһур уйғур зиялийси илһам тохтиниң 2017-йиллиқ әркинлик мукапати берилгәнликини билдүргән. Тәшкилатниң бу һәқтики баянатида илһам тохтиға бу мукапатниң берилишидики сәвәб изаһлинип, илһам тохтиниң өз миллитиниң пуқралиқ һоқуқини тәләп қилғанлиқи, тинчлиқ йоли билән мөтидил усул билән милләтләр мәсилисини һәл қилишни тәләп қилғанлиқи үчүн бу мукапатқа лайиқ көрүлгәнликини әскәртилгән. Мәлум болушичә, мукапатни тарқитиш мурасими бу йил 30-ноябир күни голландийәниң гаага (дәнһаг) шәһиридә өткүзүлиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт