Чәтәлләрдә түрмидики уйғур зиялийси илһам тохтиға адаләт тәләп қилиш һәрикити күчәймәктә

Мухбиримиз меһрибан
2014-09-29
Share
ilham-toxtigha-edalet-paaliyet.jpg Уйғур зиялийси илһам тохтиға адаләт тәләп қилиш паалийитидин көрүнүш. 2014-Йили апрел.
RFA

Хитай даирилири 23-сентәбир күни мәшһур уйғур өктичи зиялийси илһам тохтини муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилғанлиқини елан қилғандин кейин, ғәрб демократик дөләтлири вә хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қаттиқ әйиблишигә учриғандин башқа, нөвәттә америка, явропа қатарлиқ демократик дөләтләрдики кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәшкиллиши билән, түрмидики уйғур зиялийси илһам тохтиға адаләт тәләп қилиш паалийәтлири елип берилмақта.

Америка қәләмкәшләр җәмийити 29-сентәбир дүшәнбә кәчтә, 2014-йиллиқ "барбара голдимиш әркин йезиш мукапати" саһиби, хитай даирилири тәрипидин муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған уйғур өктичи зиялийси илһам тохтиға атап шам йеқип адаләт тәләп қилиш кечилики өткүзүшни қарар қилди.

Америка қәләмкәшләр җәмийитидин бу қетимқи паалийәтни тәшкилләш хизмитигә мәсул болған директор сарах едкинис ханимниң паалийәт һәққидә радиомизға йоллиған учуридин мәлум болушичә, бу қетимқи паалийәт америка қәләмкәшләр җәмийитиниң "барбара голдмиш мукапати фонди" тәрипидин тәшкилләнгән болуп, паалийәткә мәзкур мукапат берилгән язғучилар, бир қисим кишилик һоқуқ тәшкилатлири, америкида паалийәт елип бериватқан кишилик һоқуқ паалийәтчилири алаһидә тәклип қилинғандин башқа, америка қәләмкәшләр җәмийитиниң әзалири вә илһам тохтини қоллиғучи оқуғучилар вә нюйорк шәһәр аһалиси ихтиярий қатнишишқа тизимлатқан.

Паалийәтни тәшкилләш хизмитигә мәсул болған директор сарах едкинис ханимниң билдүрүшичә, америка қәләмкәшләр җәмийити паалийәтни нюйорк шәһириниң ғәрбий 66-район 12-кочиға җайлашқан нюйорк университетида дүшәнбә күни кәч саәт8 дин 9 ғичә өткүзүшни қарар қилған.

Сарах едкинис ханим йәнә илһам әпәндиниң америкида оқуватқан қизи җәвһәрни паалийәткә алаһидә тәклип қилған болсиму, әмма униң оқуши бәк алдираш болғачқа паалийәткә униңға вакалитән, илһам тохти әпәндиниң достлиридин индиана университиниң профессори тибәтшунаш елиот сперлиң әпәндиниң қатнишидиғанлиқини әскәртип өтти.

Сарах едкинис ханим бу паалийәтни орунлаштуруштики мәқситиниң мәшһур уйғур зиялийси илһам тохти үчүн адаләт тәләп қилип, хитай һөкүмитини кишилик һоқуқ паалийәтчилиригә зиянкәшлик қилишни тохтитишқа чақириш, хитай һөкүмитини хитайда барғанчә яманлишиватқан кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилашқа чақириш икәнликини тәкитлиди.

У мундақ деди:
"илһам тохти әпәнди бу йилларда өз қәлимигә тайинип, тинч йол билән уйғур хәлқиниң хитай қанунида бәлгиләнгән қануний һәқ-һоқуқлирини тәләп қилип кәлди. У хитай һөкүмити уйғурларға вәдә қилған аптономийилик қанунниң әмәлийлишишини тәләп қилди, хитай һөкүмәт даирилиридин уйғурлар үчүн баравәрлик тәләп қилди, хитай һөкүмитиниң уйғур қатарлиқ милләтләргә қаратқан сияситидики нуқсанларни ашкара тәнқид қилди, җүмлидин хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитиниң яхшилиниши үчүн өз тиришчанлиқини көрсәтти. Һәққанийәтни адаләтни тәләп қилди. Униң бу паалийәтлири хитай һөкүмитини хапа қилғанлиқи үчүн, бу йил 15-январ күни даириләр уни тутқун қилип, түрмигә солиди. Биз хитай һөкүмитидин илһам тохтини қоюп беришни тәләп қилип кәлдуқ вә униңға америка қәләмкәшләр җәмийити тәсис қилған"барбара голдимиш әркин йезиш" мукапатиниң 2014-йиллиқ мукапатини беришни қарар қилған идуқ. Әмма хитай һөкүмити дуняниң илһам тохтини қоюп бериш тәлипигә қулақ салмастин, өткән һәптә илһам әпәндини "дөләтни парчилаш" җинайити билән әйибләп, муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилди. Бу әһвал хитайниң кишилик һоқуқ әһвалида яхшилиниш болушини үмид қилип келиватқан демократик әлләр вә хитай хәлқини әпсусландурди. Әмма биз йәнила үмидимизни үзмидуқ. Биз бүгүн 29-сентәбир күни нюйорк шәһиридә уйғур зиялийси илһам тохти үчүн шам йеқиш кечилики өткүзүш арқилиқ хитай һөкүмитини илһам тохтиға берилгән муддәтсиз қамақ җазасини бикар қилип, илһам әпәндини гунаһсиз дәп қоюп беришкә чақиримиз. Адаләткә чақирмақчимиз. Хитай һөкүмитини кишилик һоқуқ паалийәтчилиригә зиянкәшлик қилишни тохтитишқа, хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитини яхшилашқа чақириқ қилимиз."

Уйғурларниң қануний һәқ-һоқуқлирини тәләп қилғанлиқи үчүн хитай даириләр тәрипидин бу йил 15-январ тутқун қилинип, 23-сентәбир аталмиш "дөләтни парчилаш җинайити" билән әйибләнгән уйғур зиялийси илһам тохти бу йилларда көрсәткән пидакарлиқлири үчүн, бу йил 3-айда америка қәләмкәшләр җәмийити тәсис қилған "барбара голдимиш әркин йезиш" мукапатиниң 2014-йиллиқ мукапат саһиби қилип көрситилгән. Бу йил 5-айниң 5-күни нюйоркта өткүзүлгән мукапатлаш мурасимиға илһам әпәндиниң америка индиана университетида оқуватқан қизи җәвһәр дадисиға вакалитән қатнишип, илһам әпәнди үчүн берилгән мукапатни тапшуруп алған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт