Гуаңшида тутувелинған уйғурларниң арисида аяллар вә балиларниң барлиқи ашкариланди

Мухбиримиз әркин
2014-12-25
Share
xitay-saqchi-urumchi-charlash.jpg Хитай қораллиқ күчлириниң коча чарлаватқан көрүнүши. 2014-Йили 23-май, үрүмчи.
AFP

Гуаңшиниң вийетнам чеграсидики пиңшяң базирида тутқунға учриғанларниң уйғур, уларниң 17-18 нәпири аял вә балилар икәнлики мәлум болди. Хитай ахбарати вийетнамға маңған 22 "диний радикал" ға пистирма қоюлғанлиқини хәвәр қилған.

Бирақ биз игилигән учурлардин қариғанда, 22 уйғурниң аз дегәндә 9 нәпири аял, һәр бир аялниң 1-2 дин ушшақ балиси бар. Лекин хитай ахбарати аялларни вә ушшақ балиларни тилға алмиған. Нөвәттә, аял вә балилар пиңшяң шәһәрлик йиғивелиш-қайтуруш понкитида тутуп турулмақта икән.

Понкитниң хуаң фамилилик бир хадими зияритимизни қобул қилип, аялларни сақчиларниң сорақ қиливатқанлиқини билдүрди.

Мухбир: өткән йәкшәнбә пиңшяң шәһириниң сақчилири шинҗаңлиқ 21 уйғурни тутқан. Улар һазир силәрниң йиғивелиш-қайтуруш понкитида тутуп турулуватиду?
Хуаң әпәнди: шундақ, улар бизниң бу йәрдә тутуп турулуватиду. Уларниң сани 10 әтрапида.

Мухбир: биз уларни 21 киши, дәп аңлиған, ундақ болса қалғанлар қәйәрдә?
Хуаң әпәнди: уларниң ичидә ушшақ балиларму бар. Ениқ сани зади қанчилик мәнму таза билип кәтмидим. Иш қилип улар бизниң бу йәрдә. Һәр бир аялниң 1-2 дин, бәзилириниң 3 дин балиси бар. Бизниң бу йәрдикиләрниң һәммиси аяллар. Бизниң бу йәрдә әркәкләр йоқ.

Мухбир: әрләр қәйәрдә тутуп турулуватиду?
Хуаң әпәнди: әрләрниң қәйәрдә икәнликини билмидим. Бизниң бу йәрдә 9 аял тутуп турулуватидиғу, дәймән. Шундақ 9 аял. Қалғанлириниң һәммиси ушшақ балилар.

Мухбир: әрләрчу, әрләргә немә болди? аңлисақ сақчилар бир уйғурни етиветипту, дәйду?
Хуаң әпәнди: мән буни билмидим. Мән бундақ вәқә болғанлиқини аңлап бақмаптимән. Һазир сақчилар бу аялларни сорақ қиливатиду.

Мухбир: уларни шинҗаңдин кәлди, дәйду, улар нәгә бармақчикән?
Хуаң: уларниң нәгә бармақчи болғанлиқини билимидим. Лекин бизниң пиңшяң вийетнамға чеграсида. Мән уларниң паспорти бар-йоқлуқини билмиди. Бу җәһәттики әһвалларни мән таза чүшинип кәтмәймән. Бурун йүз берип бақмиған. Бу бизниң 1-қетим уйғурларни күтүвелишимиз. Бу йәрдики ушшақ балиларниң ичидә техи айиғи чиқмиған балилардин тартип, 1-2 яшлиқ, 7‏- 8 яшлиқ балиларму бар. 9 Аял бар, улар мушу балиларниң анилириғу, дәймән.

Мухбир: уларни қандақ бир тәрәп қилисиләр? шинҗаңға қайтурамсиләр яки башқичирәк бир тәрәп қиламсиләр?
Хуаң: уларни қандақ бир тәрәп қилиштин хәвирим йоқ. Бу ишларни мән билмәймән. Улар һазир сорақ қилиниватиду, бу сораққа бағлиқ. Мән буни билмәймән. Сорақни пиңшяң шәһәрлик җ х идариси қиливатиду. Бу кишиләрниң шинҗаңдики қайси наһийә, қайси йезидин кәлгәнликини билмидим. Уларни чақирип беришкә техи болмайду. Әң яхшиси сиз өзиңиз келип сорап көрсиңиз болатти. Уларни чақирип берәй, десәм, уларға сақчилар қараватиду, улар чақирип беришкә йол қоймайду.

Мухбир: уларниң турмуш әһвали қандақ? уларниң ятиқи, йемәк-ичмики? йемәк-ичмәкни силәр берәмсиләр яки улар өзи һәл қиламду?
Хуаң: мән уларниң тамиқини қандақ һәл қиливатқанлиқини билмидим. Бирақ бизниң бу йәр вақитлиқ тутуп туруш орни. Уларниң һәммиси икки еғиз өйдә туруватиду. Өйниң көлими хели бар, қисилмайду. Балиларниң әһвали яман әмәс. Һечқандақ кесәллик аламити йоқ. Аяллар вә балиларни қошқанда улар җәмий 17-18 киши. Уларниң әрлириниң қәйәрдә икәнликини билмидим. Аяллар билән әркәкләр айриветилди. Бизниң йиғивелиш орнимиздикиләрниң һәммиси аяллар.

Мухбир: шинхуа агентлиқиниң хәвәр қилишичә, сақчилар улардин бир уйғурни етиветиптиғу?
Хуаң: мән бундақ иш болғанлиқини аңлап бақмаптимән. Бизниң вәзипимиз бу йәргә йиғивелинғанларни күтүш, уларни юртиға йолға селиш. Сиз дегән ишлар җ х идарисиниң даирисидики ишлар, бизниң даиримиздики иш әмәс.

Мухбир: силәрниң пиңшяңда туруп, тиҗарәт қилидиған уйғурлар барму? сиз уларниң мәдәнийити, диний, сиясий мәсилисини биләмсиз?
Хуаң: бизниң пиңшяда тиҗарәт қилидиған уйғурлар бар. Бирақ мән уларниң мәдәнийәт, дин, сиясий җәһәттики әһваллирини билип кәтмәймән. Мән пәқәт уларниң тиҗарәт қилидиғанлиқини билимән. Дөләт ахбарат васитилириниң уларни диний радикал, дәп йезишиға кәлсәк, мән буни билмәймән.

Мухбир: бу йәрдики аяллар-балиларни қандақ бир тәрәп қилисиләр?
Хуаң: қандақ бир тәрәп қилидиғанлиқини билмиди. Бизниң бу йәрдә турса ятақ бар, балилар ойнайдиғанға оюнчуқларму бар. Һөкүмәт уларни шинҗаңға қайтурамду яки қандақ қилиду, буни мән билмидим. Мән бу йәрниң адәттики хизмәтчиси, йиғивелиш орниниң шинҗаң уйғур аптоном райони билән алақә қилған-қилмиғанлиқини билмидим. Бүгүн, уларниң бу йиғивелиш понкитиға орунлаштурулғанлиқиға 3 күн болди.

Юқириқидики сөһбәт хитай ахбарати хитай чегра аманлиқ күчлириниң гуаңши пиңшяңда бирини етип ташлап, 21 бирини қолға алғанлиқини елан қилған аталмиш "диний радикаллар" ниң әһвали. Бу сөһбәт пиңшяң наһийәлик йиғивелиш-қайтуруш понкитиниң хадими хуаң әпәнди билән елип берилди. Бу программини өз мухбиримиз әркин тәйярлиған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт