Béyjingdiki milletler neshriyati neshr qilghan Uyghurche kitablar yighiwélin'ghan

Muxbirimiz qutlan
2017-08-10
Share
Seypidin-ezizi-2.jpg Seypidin ezizining yighiwélinip siyasiy tekshürüshke tapshurulghan kitabliri.
RFA/Qutlan

Xitay hökümiti Uyghur diyarida élip bériwatqan idé'ologiye sahesidiki "Bölgünchilik" ni tazilash herikiti dawamida béyjingdiki milletler neshriyati neshr qilghan Uyghurche kitablarning qurbanliq qilin'ghanliqi melum boldi.

Aldinqi küni Uyghur diyaridiki kitabxanilardin seypidin ezizining barliq Uyghurche kitablirining yighiwélin'ghanliqi heqqidiki xewer delillen'gendin kéyin, radi'omiz bu heqte yenimu ilgiriligen halda éniqlash élip bardi.

Téléfon ziyaritimiz dawamida ürümchidiki shinxu'a kitabxaniliri bilen béyjingdiki milletler neshriyati ilgiri milletler neshriyatida neshr qilin'ghan barliq Uyghurche kitablarning jahazdin chüshürülüp yighiwélin'ghanliqini hemde ularning sénzorgha, yeni siyasiy tekshürüshke tapshurulghanliqini ashkarilidi.

Ürümchi shehiri dostluq yoli shinxu'a kitabxanisining sétish bölümi diréktori ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "U kitablar hazir yoq. Meyli seypidin ezizining kitabliri bolsun yaki bashqa Uyghurche kitablar bolsun, hemmisi jahazdin chüshürüwétildi we bir terep qilindi. Uning sewebini demsiz? bu manga éniq emes, biz bu heqtiki uqturushni tapshuruwalduq."

U yene mundaq dédi: "Elwette, kitabxanimizdiki hemme kitablar emes, belki uning ichidiki bir qisim kitablar jahazdin chüshürüldi. Seypidin ezizining hemme kitabliri jahazdin chüshürüwétildi."

Ziyaritimiz dawamida u munularni tekitlidi: "Shundaq, bu kitablarning hemmisi dölet neshriyatida neshr qilin'ghan kitablar, emma hökümet bu kitablarning köp qismini qaytidin tekshürüp, özgertishke yaki tehrirleshke tégishlik mezmunlirini özgertip, resmiy békitmekchi iken. Shu sewebtin ular waqitliq yighiwélindi."

"Buningdiki konkrét siyasiy mesililerdin méning xewirim yoq. Biz peqet yuqirining uqturushi boyiche tizimlikke chüshken kitablarni yighiwettuq. Uning sewebini sürüshtürüsh bizning hoquq da'irimizdiki ish emes. Uyghurche kitablarning köpinchisi yighiwétildi. Buning ichide bashqa her xil mezmundiki kitablarmu köp."

Biz arqidin ürümchi shehiri yen'en yoli shinxu'a kitabxanisining Uyghurche kitablarni sétish bölümige téléfon qilduq. Mezkur bölümde ishleydighan bir neper Uyghur xizmetchi xadim seypidin ezizining kitabliri bilen molla musa sayramining "Tarixiy hemidi" qatarliq kitablirining yighiwétilgenliki bildürdi. U bizning "Néme üchün béyjingdiki milletler neshriyati neshr qilghan Uyghurche kitablar yighiwétildi?" dégen so'alimizgha jawab bérelmeydighanliqini, sewebinimu déyelmeydighanliqini, buni kitabxanining xitay diréktoridin sorishimizni éytip téléfonni qoyuwetti.

Biz axirida, béyjingdiki milletler neshriyatining kitab sétish bölümige téléfon qilduq. Mezkur bölümning mes'uli munularni ilgiri sürdi: "Seypidin ezizining kitablirining néme sewebtin yighiwélin'ghanliqi, buning siyasiy sewebtin bolghan-bolmighanliqidin xewirim yoq. Emma, shinjang terep hazir neshriyatimiz neshr qilghan Uyghurche kitablarning hemmisini yighiwélip, qayta tekshürüsh élip bériwatidu. Tekshürüsh axirliship, sénzordin ötken kitablarni andin kitabxanilargha salalaymiz. Shinjang yerlik hökümitining telipi boyiche neshriyatimizda chiqqan barliq Uyghurche kitablar jahazdin chüshürülüp yighiwélindi."

"Seypidin ezizining kitablirila emes, belki neshriyatimiz neshr qilghan bashqa barliq Uyghurche kitablar yighiwélindi. Shinjangning teshwiqat organliri bu kitablarni qaytidin tekshüridiken. Tekshürüshtin ötken kitablar qayta bazargha sélinidiken. Shunga neshriyatimiz neshr qilghan Uyghurche kitablarning hemmisi hazir yighiwétildi."

"Shinjanggha munasiwetlik kitablarning hemmisi shinjang axbarat we neshriyat idarisi teripidin qaytidin tekshürüshke orunlashturuldi. Bu shinjangni yerlik siyasiti iken."

"Barliq kitablar yighiwélindi. Yeni milletler neshriyati neshr qilghan Uyghurche kitablar, bolupmu 2015-yilidin kéyin neshrdin chiqqan kitablarning hemmisi yighiwélindi. Shinjangning sirtidiki neshriyatlar neshr qilghan Uyghurche kitablarning hemmisi qayta tekshürülmekchi iken. Bu shinjang yerlik hökümitining qarari iken. Shunga siz hazir neshriyatimiz neshr qilghan kitablarni shinjangda sétiwalalmaysiz."

"Bu shinjang terepning yerlik siyasiti. Tibette undaq emes. Peqet shinjangdila mushundaq boluwatidu."

Yuqirida Uyghur aptonom rayonluq da'irilerning béyjingdiki milletler neshriyati neshr qilghan Uyghurche kitablarni yighiwélip, axbarat we neshriyat idariside qaytidin siyasiy tekshürüsh élip bériwatqanliqi heqqide melumat berduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.