Sowét dewride balilarmu emgekke seperwer qilin'ghan

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-10-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Qaraturuq yézisidiki étizdin yighilghan tamakini qurutuwatqan balilar. 1970-80-Yillar, almata.
Qaraturuq yézisidiki étizdin yighilghan tamakini qurutuwatqan balilar. 1970-80-Yillar, almata.
RFA/Oyghan

Melumki, yetmish yil mabeynide höküm sürgen sowét hakimiyiti sowét ittipaqi kommunistik partiyisining her besh yilda öz höddisige alghan mejburiyetlerni orunlashqa ahalining barliq qatlamlirini seperwer qilatti.

Bu jehette sheher bolsun yaki yéza bolsun, rehberler aldida hökümetning wezipilirini ada qilish birinchi orunda turatti hem buni orunlimighan teqdirde türlük jazalarni qollinish közde tutulatti. Elwette, bu qa'idiler Uyghurlar zich olturaqlashqan hazirqi almata wilayitining panfilof, Uyghur, emgekchiqazaq, talghir we jambul nahiyilirigimu taralghan idi.

Igilishimizche, ötken esirning 60-yilliridin bashlap Uyghur ahalisi orunlashqan, mesilen, shu waqittiki almata wilayitining chélek nahiyisige qarashliq yézilarda tamaka östürüsh ishliri keng ewj alghan bolup, uninggha ahalining köp qismi seperwer qilin'ghan idi. Buninggha shundaqla mektep oqughuchilirimu ishtirak qilghan bolup, bu shu waqittiki her nahiye we yézilarning rehberliri, partiye komitétlirining wekilliri teripidin qattiq nazaret qilinatti.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan qaraturuq yézisining turghuni yüsüpjan yüsüpofning éytishiche, uning a'ilisi 1962-yili Uyghur élining ghulja tewesidin chiqqan bolup, bu yaqqa chiqqandin kéyin ularning a'ilisi 12 balighiche yetken iken. U mundaq dédi: "Dadam bughdayliqta su tutup ishletti. Bizmu bosh waqitlarda ata-animizgha yardem qilattuq. Oqughuchilarni hökümetke yardem bersun dep 4-siniptin 10-sinipqiche ikki ay tamakida ishlitetti. Ikki ay mektepni toxtitip qoyatti. Uningdin kéyin sheherliklerni, soldatlarni élip kéletti. Tamaka ishida köp qiynilattuq."

Yézida tamaka ishi toxtitilghandin buyan yüsüpjan aka déhqanchiliq bilen shughullinip kelmekte.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan ene shu qaraturuq yézisida tughulup, hazir almata shehiride istiqamet qiliwatqan rehimjan yoldashéf özi oqughan 1970-yillarning bashliridin tartip sowét hökümitini, kommunistik partiyeni her jehettin qollap-quwwetlesh meqsitide her türlük siyasiy pa'aliyetlerning pat-patla yürgüzülüp turghanliqini eslep, mundaq dédi: "Biz u waqitlarda öktebret, pi'onér we komsomol dégen ataqlarni xushalliqta kötürüp mangattuq, biraq ularning esli sirlirini hergiz chüshinip ketmeyttuq. Shu waqitlarda, méning hélimu ésimde, men birinchi siniptin tartip apamgha yardem bérettim. U mushu yézining tamaka brigadisida uzun yillar ishletti. Rastini éytsam, biz yazliq üch ayliq tetilge chiqsaqmu, künimiz ene shu apimizgha yardem bérish bilen ötetti. Biz shundaq terbiyilen'gen iduq. Ésimde, her küni seherliki yettide bizni étizgha élip kétish üchün mexsus mashina kéletti. Biz deslepte etigenliki sa'et sekkizlerdin bashlap, kech sa'et altilergiche waqitni étizda tamakini otlardin tazilash bilen ötküzettuq. Tamaka kötürülgendin kéyin, uning yopurmaqlirini yighishqa we uni tikishke kiriship kétettuq. Deslepte uni yingniler arqiliq yipqa ötküzettuq, kéyinchirek bolsa, buninggha mexsus tamaka tikidighan mashinilar chiqti. Ishimiz bezide kéchisi sa'et ikki-üchlergiche sozulatti. Seherliki yene shu sa'et yettide mashina bizni öylirimizdin élip kétetti. Yazliq tetilimiz mana shuning bilen ötetti. Emdi séntebirde oqush bashlan'ghanda oqusaq bir hepte oquyttuq-de, yene étizgha heydilettuq. Ikki ay waqtimiz étizda shu tamaka yighish bilen ötetti. Her qaysimizgha pilan bériletti. Biz bezide qish ayliridimu qurutulghan tamaka yopurmaqlirini sortlargha bölüsh bilen aware bolattuq. Qurutulghan tamakini öylirimizge élip kélip, öylirimiz hem özimiz pütünley tamaka purap kétettuq. U waqitlarda shundaq ishlettuq."

Qaraturuq yézisida qurulghan on'gha yéqin tamaka bölümlirining terkibide, bolupmu qiz-ayallar sani köp bolup, ular, mesilen, shu yéza turghuni xurshidem téyipowaning éytishiche, bir tereptin, bala tépip terbiyilise, yene bir tereptin, a'ile béqip, köpchilik bilen bir qatarda yézining barliq éghirchiliqlirini tartqan idi.

U eslimilirini mundaq dep bayan qildi:
"U waqitlarda tamakida ishleydighanlarning asasiy qismini ayallar teshkil qilatti. Ularning arisida köp baliliq, hetta on yaki on ikki baliliq a'ililermu bolatti. Tamaka ishida oghul bala yaki qiz bala dep ayrimaytti. Hemmimiz oxshashla pi'onér yaki komsomol iduq. Ene shu étizlarda biz, qizlarmu, oghullardin héch qélishmay ishlettuq. Méning dadam uzun yillar tamaka brigadiri bolup ishligen. Uning waqtining köp qismi shu étizlarda, tamaka tikish saraylirida ötetti. Dadimizni seherde körmisek, kéchisi ishtin kéyin biraqla körettuq. Elwette, uni séghinattuq. Hazir oylisam, shu tamakining salametlikke qanchilik ziyini bolghandu. Uni biz bilmeyttuq. Uni shu waqitlarda hökümetmu tekshürmeytti. Ish qilip, hökümetke normimizni tapshursaqla shuninggha xushal bolattuq. Küzlüki tamaka pütkendin kéyin, bizni hetta yéza xaminigha ishqa salghan waqitlarmu boldi. Biz kömmiqonaqni étizda yighish we xamanda sortlash ishlirinimu qilattuq."

Pikirler (0)
Share
Toluq bet