«Ахирқи тәлипим - көзәйнәк»

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018-04-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Йеңи қобул қилинған ялланма сақчилар. 2018-Йили феврал, хотән.
Йеңи қобул қилинған ялланма сақчилар. 2018-Йили феврал, хотән.
RFA/Abduweli Ayup

Камерда һейт һәққидә қилған муназирә сәвәблик опчә таяқ йәп көзәйнәктинла әмәс, мени хош қилидиған рәңләр дунясидинму айрилип қалдим. Камерда там ақ, ишик вә һавадан күлрәң, кийимләр болса семонттәк бәдрәң иди. Көзәйниким бар чағларда һеч болмиса телевизордин күндә бир қетим болсиму йешил, көк, сериқ вә сөсүн рәңләрни көрәләйттим. Диққәттә олтуридиған вақит тошуп йерим саәт арам, андин йерим саәтлик тамақлиниш вақти бериләтти. Тамақтин кейин икки саәт телевизор тәшвиқати қоюп бериләтти. Хитай мәркизий телевизийәсиниң қаңқириқаң қилған музикиси маңа худди нормал бир һаятниң гүдүкидәк билинип һаяҗанлинип кетәттим.

Әсли «мәмликәт вә хәвәрлири вә хәлқара хәвәрләр» дегән хәт билән чиқидиған бу музикиға өч идим. Чүнки кишиниң пәйзини учуридиған бундақ қуруқ гәпләрни коча-койларда канайлардин аңлап шоарлардин көрүп тоюп кәткән идим. Бу музика чиқипла алди билән хитайда қандақ улуғ өзгиришләрниң болуватқанлиқи, андин дуняниң нәқәдәр қалаймиқанлиқи, ахирида хитай рәһбәрләрниң бу қалаймиқан дуняда қандақ муһим рол ойнаватқанлиқи тәшвиқ қилинатти. Һалбуки камерда, айлап төт тамниң ичидә олтуруп шу хәвәрләрни көрүш маңа дуняда қамақханидин башқа тағлар, дәрялар вә бағларниң техичә мәвҗутлуқини һес қилдуратти.

Көзәйникимдин мәһрум қалғандин кейин телевизорниң орнида бир рамкини көридиған болдум. Һәр күни радийо аңлиғандәк шу рамкидин хитай дикторларниң машиниға аваз бәргәндәк авазини аңлайттим. Көзәйнәкниң йоқлуқи маңа көзүмниң қамақта нәқәдәр аҗизлап кәткәнликини билдүрди. Тамға йоған йезилип есилған қамалғучилар қаидисидики хәтләрму қур-қур сизиқлардәкла көрүнүп оқуғили болмиди. Мән йирақни көрәлмәслик кесилим аз кәлгәндәк көз нурини йиғалмаслиқ кесилигиму муптила болған идим.

2014-Йили өктәбирниң башлириғу дәймән. Туюқсиз исмим чақирилди. Мән қайта сотқа чиққудәкмән. Қариғанда, аримиздин бирәйлән оттура сотқа әрз қилғандәк қилатти. Адвокат биринчи сотта маңа қайта әрз қилмаслиқни ейтқан иди. Ким әрз қилғанду, әҗәба? икки достумниң чирайи бир бирләп хиялимдин кәчти. Көктағ қамақханисиға мәмәтсидиқ билән иккимиз йөткәлгән болуп, диляр тикқудуқта қалған иди. Немила болмисун, қайта сот ечилғандин мәмнун болдум. Мушу пурсәттә анам, аялим вә қериндашлиримни көрәләйттим.

Бир ойлисам, сөйүмлүклиримгә бу семонттәк нурсиз, соғуқ, шумлуқ пурайдиған, бәдрәң рәхттин тикигән мәһбус кийимидики һалитимни, чач билән сақал тәңла өскән солғун йүзүмни көрсәткүм йоқ иди. Йәнә бир йәрлиримдин уларни келәләрму, кәлсиму боптикән дегән тамаму төкүлүп туратти.

Бу қетимқи сот һәққидә нә адвокат кәлмиди. Нә соттин бурун уқтуруш қилмиди, һәтта улар алдинқи қетим қилинған соттин бурунқи рәпитисниму қилишмиди. Шуңа бу қетим сотқа кимләрниң келишидин һеч бир хәвирим болмиди. Һеч болмиса қазақ гундипай билән көрүшкән болсам, акамдин көзәйникимни сотта еливалсамму болатти. Мәйли немә болса болсун, хушаллиқим ичимгә сиғмайтти. Үч айдин бери бурнум хала, тәр вә зәй пурап сап һавадин нәпәслинип бақмиған, көзүм гундипай, ишкәл вә мәһбусла көрүп бирәр түп дәрәх, бирәр тал гүл көрүп бақмиған иди.

Бу қетим қолумға ишкәл, путумға кишән селип бир зәнҗир билән қулумни путумға четип қойғанда анчә хорлуқ һес қилмидим. Қариғанда, инсан көнсә керәк. Тунҗи қетим баштин кәчүргиним синақ болуп, у имтиһандин утуқлуқ өткән охшаймән.

Бу қетим сот залиға биринчи қетимқидәк биргә елип кирилмидуқ. Үчәйләнни бир биримизгә учраштурмай айрим-айрим залға елип кирип сотчиниң алдиға тизди. Худди биз қачидиғандәк икки тәрипимиздә икки сақчи туруп, қоллирида шиллимиздин бесип баш әгдүрүп қойди.

Сотниң алдида машинидин чүшкән, каридорда маңған вә залға елип кирилгәндә шунчә диққәт қилипму һеч кимни көрәлмидим. Һәр хил чирайларни вә һәр рәңдики кийимләрни көрәттим, әмма һеч кимниң йүзини пәрқ қилалмайттим.

Сотта әйиблигүчи бар, әмма адвокат йоқ болуп, мәмәтсидиқ өзи өзини ақлиди. Униң әстайидиллиқиға бурун қайил идим. Бу қетим қайил болупла қалмай һәйран қалдим. У биринчи сотта бизни «хилаплиқ қилди» дейилгән қанун маддилири вә уларниң тәтбиқ қилиниши һәққидә тәпсилий издәнгән иди. Һәтта биз билән охшаш түрдики җинайәтләр артилған делоларниң кесим әһвалини мисал қилди. Униң ақлишичә, биз пүтүнләй гунаһсиз болғанниң үстигә, қанунсиз қамалғинимиз үчүн төләмгә еришмикимиз лазим икән.

Сотчи буларни аңлап тәптишкә қариди, тәптиш дәлилләргә рәддийә бәрмәстин бешини қәғәздин көтүрмәй биринчи соттики әйибнамини қайта бир рәт оқуп чиқти.

Маңа сөз һәққи берилгәндә мән бизниң биринчи соттин бурун тәптишкә бәргән иқраримизниң алдаш, қисташ вә қорқутуш бәдилигә болғанлиқини, бизни тәптишниң шу бойичә иқрар қилмисақ я техиму еғир кесидиған яки сиясийға бағлап муддәтсиз кесидиғанлиқи һәққидә тәһдит салғанлиқини ейттим. Дилярму мушу мәнидә наһайити дәлиллик қилип сөз қилди. Биз үч киши бир аваз болуп сотни конрол қилдуқ. Сотчи болса һеч биримизниң сөзини бөлмәй аңлиди. Көзәйниким болмиғач һеч кимниң чирай ипадисини көрәлмидим.

Сот тезла аяғлашти. Ахирида дәйдиғанлириңлар барму? дәп соралғанда диляр һеч тәмтиримәй наһайити җараңлиқ қилип: «әмәлийәттә бизниң аталмиш бу делойимизда сорақчи, тәптиш вә сот хадимлири наһайити әстайидил хизмәт қилдиңлар, қизғин ишлидиңлар, җапа чәктиңлар, әмма һәммиңлар қанунға әмәс, сиясий буйруққа әмәл қилдиңлар, һеч бириңлар кийгән киймиңләргә лайиқ қанун бойичә иш қилмидиңлар. Бүгүн мәмәтсидиқниң сөзини катип язди, мушу йәрдики кишиләр шаһит болди, бу тарих қалдурулди. Камерада қанун иҗрачилириму, шаһитму, нәқ майданму, гумандарму һәммимизниң синлиқ архипи сақланди. Қанун һәммидин үстүн болидиған, адаләт нур чачидиған шундақ бир күн келиду. Шу күни орунлиримизни чоқум алмишиду, мән шуниңға ишинимән,» деди. Униң маңа һазирғичә тәсир қилидиған юқириқи сөзлирини ойлап, мәмәтсидиқниң немә дегәнликигә диққәт қилмаптимән.

Ахирқи сөзни дейиш нөвити маңа кәлгән иди. Қарисам, диляр шунчә толуқ, мәнлик, чоңқур қилип чүшәнчә берип болди. Мәмәтсидиқниму үчимизниң адвокати болуп бизни йәнә ақлап сөз қилди дәп ойлидим. Маңа дәйдиған һеч бир гәп қалғандәк әмәс иди. Ойлисам сотқа елип меңилғандин бери хиялим қәдирданлиримни бир көрүвелишта икән. Шуниң билән сотчи аялға қарап «мән бир йилдин ашти қамақта, бүгүн залда аилимиздин ким кәлди, дост бурадәрлирим барму, бир көргүм бар иди. Әпсус, көзәйниким камерда уйғурчә гәп қилғинимиз үчүн таяққа йәп сунуп кәтти. Маңа бир көзәйнәк бәргән болсаңлар, кәйнимгә қарап кәлгәнләрни бир көрүвалсам,» дедим.

Шу һаман чоң акамниң боғулған авазда «абдувәли, укам мән кәлдим, мана көзәйнәк!» дәп товлиғини аңланди. Кәйнимгә қарисам, бир сайә маңа қарап келишкә башлиди. Шу һаман йенимда турған икки хитай сақчиниң бири бешимни қопаллиқ билән алдимға қаритип қойди, йәнә бири акамға қарап «көзәйнәкни беришкә болмайду, мидирлима!» дәп варқириди. Шу чағда сотчи аялниң ғәзәплик авази һәммини бесип чүшти. - Көзәйнәкни беришкә боламду-болмамду, қарарни мән чиқиримән. Көзәйнәкни әкелип бәр! - деди. Ахирқи бу бу бир мәйдан күрәштә адаләтниң йеңип чиққинидин, бир уйғур чиқарған қарарниң әмәлгә ашқинидин худди сотта утқандәк һаяҗанландим.

***Мәзкур мақалидә оттуриға қоюлған пикирләр апторниң шәхсий қарашлири. Радийомизниң мәйданиға вәкиллик қилалмайду.

Толуқ бәт