“Họ phá núi, đốn rừng, mở đường để dựng bê tông, xây khu vui chơi, đặt trạm kiểm soát, thu tiền. Sun Group xứng đáng được gọi là ‘trời’, bởi được che chắn từ hạ giới có tên là im lặng của chính quyền từ trung ương đến địa phương.”
Đây là đoạn trích đáng chú ý, từng xuất hiện trong một bài viết điều tra về sai phạm ở một số dự án bất động sản của Tập đoàn Sun Group của Báo Phụ nữ TP. HCM.
Tình trạng này không chỉ diễn ra trong quá khứ mà đã kéo dài nhiều năm tại hàng loạt dự án bất động sản lớn nhỏ của Sun Group trên khắp Việt Nam.
Dù vậy, rất hiếm cơ quan báo chí nào như Báo Phụ nữ TP. HCM, một tờ báo vốn gắn liền với “phái yếu”, lại can trường dám “đụng” đến Sun Group khi đã vạch rõ những sai phạm rõ ràng của “ông lớn” này.
Tuy đã bị sáp nhập vào một tờ khác theo chủ trương tinh gọn báo chí, nhưng tên tuổi của tờ báo này vẫn còn dư âm mãi khi gắn với chuỗi bài viết điều tra về sai phạm của Sun Group.
Tờ Phụ nữ đã phản ánh gì
Vào tháng 9/2019, Báo Phụ nữ TP. HCM từng khởi đăng loạt bài điều tra, phản ánh nhiều dấu hiệu sai phạm tại các dự án của Sun Group ở khu bảo tồn thiên nhiên Núi Bà – Núi Chúa (Đà Nẵng) và Vườn Quốc gia Tam Đảo (Vĩnh Phúc).
Tổng biên tập lúc đó của tờ này là bà Lê Huyền Ái Mỹ.
Ở loạt bài này, Báo Phụ nữ TP. HCM chỉ đích danh Sun Group đã “phá núi, đốn rừng, mở đường để dựng bê tông”.
Đồng thời, tòa soạn cũng cho rằng “từ lâu những tiếng nói phản biện, kêu cứu, uất ức về những dự án tàn phá tự nhiên của Sun Group vang lên”, nhưng chính quyền “từ trung ương đến địa phương” đều “im lặng” chỉ bởi vì Sun Group vốn đã có sẵn “kim bài” nên có “kêu, cũng vô ích”.
Cơ quan này cũng cho rằng các phân khu bảo vệ rừng đặc dụng tại Vườn Quốc gia Tam Đảo đã “bị mờ nhòe”, “bị vô hiệu hóa” dưới sự hậu thuẫn quy hoạch từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho Sun Group.
Ở một khía cạnh khác, Báo Phụ nữ TP. HCM cáo buộc Sun Group đã “lách luật cực kỳ nghệ thuật”, “né tránh sự giám sát của Quốc hội” để chiếm đất rừng, thông qua “sự liên kết chặt chẽ giữa những mối quan hệ đặc biệt, ràng buộc lẫn nhau: nhà sư - chùa giả - doanh nghiệp và những nhân vật VIP.”
Ông lớn Sun Group cùng “đồng minh” phản đòn
Ngay sau khi loạt bài điều tra trên được đăng tải, Sun Group cùng bốn cơ quan nhà nước khác đã gửi đơn phản ánh Báo Phụ nữ TP. HCM lên Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ).
Các phản ánh này đều cho rằng trong số 30 bài viết liên quan đến Sun Group do Báo Phụ nữ TP. HCM cho đăng tải, có “nội dung sai sự thật, nhận định suy diễn chủ quan, thiếu căn cứ pháp lý, tác động không tốt đến dư luận”.
Đáng chú ý, các nội dung này tuy là phản ánh về Sun Group, nhưng lại bị cho là “ảnh hưởng đến uy tín, suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng bộ, chính quyền” hoặc “gây hoang mang, kích động người dân”.
Rồi “Phụ nữ” bị “trảm”
Rất nhanh sau đó, chính quyền đã vào cuộc để “trảm Phụ Nữ”.
Vào ngày 28/5/2020, Bộ Thông tin và Truyền thông ra quyết định xử phạt hành chính đối với Báo Phụ nữ TP. HCM, phạt 55 triệu đồng và tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động báo điện tử trong một tháng, với lý do “đăng thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng” đến Sun Group.
Nhưng, Phụ nữ đã sai phạm những gì?
Đính chính cho loạt bài viết của mình, trong một bài viết đăng sáng ngày 29/5/2025, Báo Phụ nữ TP. HCM nói rằng các phản ánh trong những bài viết này hoàn toàn là đúng. Bên cạnh đó, cơ quan này cũng thừa nhận đã sai sót ở một số lỗi về nghiệp vụ.
Sự việc này cuối cùng khép lại bằng cách Báo Phụ nữ TP. HCM đã phải thay đổi nhân sự lãnh đạo của cơ quan này.
Báo chí không còn vai trò nào khác ngoài tuyên truyền
Trò chuyện với RFA, một người dân thuộc hàng vạn trường hợp bị thu hồi, nhường đất cho các ông lớn bất động sản, cho rằng báo chí từ lâu đã không thể phản ánh được những tâm tư của người dân, nhất là những người bị “cường quyền áp chế, mà chỉ thấy họ đứng về phe bênh vực cho doanh nghiệp.
“Họ không dám nói, không dám đăng bất kỳ bài báo nào phản ánh sai phạm của doanh nghiệp.
Người dân bị mất đất như vậy nhưng lên tiếng thì rất sợ, thậm chí ngay ở cuộc trò chuyện này, trong lòng vẫn chưa hết nơm nớp.
Chúng tôi sợ bị công an bắt, bị chính quyền trù dập vì những tiếng nói bảo vệ quyền lợi của mình.
Những quyền lợi đó, dân oan tụi tôi trước đây cứ nghĩ đem đưa cho báo chí là họ đăng, có thể phản ánh liền, nhưng nào ngờ họ chỉ đi tuyên truyền, đăng lại mấy hình ảnh đẹp, cao sang của mấy dự án hàng nghìn tỷ của doanh nghiệp.
Bản thân mình nghĩ mà thấy vọng, cũng thấy tủi thân: tại sao doanh nghiệp thản nhiên lấy đất, phá rừng làm thương mại thu lợi riêng, còn người dân thấy sai trái lại chẳng dám lên tiếng, mà có lên tiếng rồi thì ai bảo vệ?”
Điều này đúng với thực tế đang diễn ra gần đây ở dự án Safari Ba Vì của Sun Group.
Trước sự phản đối kịch liệt của người dân xã Ba Vì, Hà Nội, báo chí nhà nước đã “làm lơ” mà không hề đề cập đến các vấn đề này trong các bản tin đưa về dự án lấn rừng này của Sun Group.
Thay vào đó, báo chí chỉ trung vào việc ca ngợi tổng quy mô “10.000 tỷ đồng” ở dự án khi xem đây là “một kỳ quan chưa từng có”, cùng những lời hứa đổi đời của Sun Group dành cho người dân nơi đây.
“Tư bản đỏ thân hữu”
Việt Nam là một quốc gia độc đảng, trong các nghị trình của Đảng Cộng Sản, cùng các dự luật của nhà nước, báo chí được đề cập đến như công cụ tuyên truyền chuyên chín, thông qua cách gọi là “cơ quan ngôn luận của Đảng”.
Trong khi đó một số nhà nghiên cứu chính trị lâu năm lại nhận định rằng hệ thống chính trị Việt Nam được xây dựng trên nền tảng của “tư bản thân hữu đỏ”, nơi các doanh nghiệp muốn tìm kiếm cơ hội kinh doanh phải có sự liên kết với các nhóm chính trị - những người vốn đứng trên cao kiểm soát toàn xã hội.
Theo hai nhà nghiên cứu Tuong Vu và Thuy Nguyen, những chuyển dịch thể chế then chốt từ sau chính sách Đổi Mới 1986, đã củng cố cho cơ chế “tư bản thân hữu đỏ”.
Cơ chế này dần xuất hiện khi Đảng Cộng sản cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân (2006) rồi chính thức kết nạp doanh nhân vào đảng (2011), nối tiếp xu hướng tương tự ở Trung Quốc.
Điều này ngấm ngầm xóa bỏ ranh giới giữa bộ máy quản lý nhà nước và giới kinh doanh, tạo điều kiện cho giới chức cầm quyền công khai hoặc âm thầm tận dụng vị thế chính trị để làm giàu.
Dưới sự hậu thuẫn từ chính quyền, các doanh nghiệp “thân hữu” này sở hữu những đặc quyền vượt trội mà các doanh nghiệp làm ăn chân chính không thể tiếp cận: cơ hội tiếp cận quỹ đất công, tín dụng ngân hàng, thủ tục hành chính, ưu thế trong giành lấy gói thầu hoặc được tiếp cận sớm chính sách.
Trong bối cảnh báo chí bị kiểm duyệt chặt chẽ, những nhà báo hay tòa soạn cơ quan báo chí nào khi tiến hành điều tra, tham nhũng, và các sai phạm của các doanh nghiệp “thân hữu” thường phải đối mặt với nguy cơ bị truy tố về các tội danh như tội “lợi dụng quyền tự do dân chủ”.