Tại báo cáo mới nhất vào tháng Chín mới đây, Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) ghi nhận điều kiện tự do tôn giáo ở Việt Nam tiếp tục bị suy giảm nghiêm trọng.
Theo đó, trong nửa đầu năm 2026, chính quyền Đảng Cộng Sản Việt Nam đã triển khai hàng loạt các văn bản pháp lý sửa đổi, bổ sung nhằm tăng cường kiểm soát hành chính đối với các tổ chức, đại diện và hoạt động tôn giáo.
Các đợt trấn áp đối với các cộng đồng tôn giáo độc lập vẫn tiếp tục gia tăng ở nhiều địa phương.
Gia tăng đàn áp tôn giáo tại nhiều nơi
Tại tỉnh Đắk Lắk, từ tháng 3/2026, công an cùng chính quyền địa phương đã tổ chức các cuộc đột kích tại nhiều xã trên địa bàn, nhắm vào sáu mục sư thuộc các hội thánh Tin Lành độc lập. Và cùng với đó là đánh đập những ai đã ghi hình lại vụ việc này.
Đến tháng 5/2026, chính quyền tỉnh Gia Lai tạm giữ Siu Yúi và Siu Dok thuộc tổ chức Tin Lành “Bahnar Đêga Kon Kông” với cáo buộc “phá hoại chính sách đoàn kết” theo Điều 116 của Bộ luật Hình sự, đồng thời tuyên bố đã triệt phá xong nhóm tổ chức này.
Đối với những cộng đồng người ở vùng Tây Nam Bộ, Việt Nam tiếp tục sử dụng Điều 331 của Bộ luật Hình sự (về tội danh “lợi dụng các quyền tự do dân chủ”) lên các nhà hoạt động cùng các tín đồ tôn giáo của đạo Phật giáo Khmer Krom, Hòa Hảo và Cao Đài.
Trong vòng hai tháng, từ tháng 4 - 6/2026, công an đã bắt và xét xử ba người của cộng đồng này bao gồm: Thạch Chanh Tra, Thạch Thị Hoa Ri, Châu Thị Thiện vì các phát ngôn trên mạng của họ.
Chính quyền sửa đổi luật để tăng cường quản lý tôn giáo
Bên cạnh đó, việc siết chặt tự do tôn giáo còn được thực hiện thông qua việc sửa đổi hệ thống các văn bản pháp luật.
Cụ thể, Quốc hội Việt Nam đã thông qua các nội dung sửa đổi cho Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (có hiệu lực từ tháng 1/2027), bổ sung thêm danh mục các “hành vi bị cấm” với nhiều khái nghĩa mơ hồ, dễ bị suy diễn rộng như “xâm phạm lợi ích quốc gia”.
Đồng thời, dự luật này cũng trao thêm thẩm quyền cho chính quyền địa phương trong việc cấp hoặc thu hồi giấy phép đăng ký hoạt động của các tổ chức tôn giáo.
Trên không gian mạng, Luật An ninh mạng sửa đổi năm 2025 (có hiệu lực từ tháng 7/2026) để tăng cường thêm các quyền hạn giám sát, điều tra và yêu cầu gỡ bỏ thông tin cho Bộ Công an. Các tổ chức tôn giáo được cho là phải xin phép công an trước khi họ thực hiện các hoạt động cộng đồng trực tuyến.
Việt Nam bị đề nghị xếp vào nhóm nước “đặc biệt quan ngại”
USCIRF cũng tiếp tục đề nghị Bộ Ngoại giao Mỹ xếp Việt Nam vào danh sách các quốc gia “đặc biệt quan ngại” (Countries of Particular Concern - CPC) về tình hình tự do tôn giáo, tăng thêm một bậc từ “theo dõi đặc biệt” (Special Watch List Countries) trước đó, do tình trạng vi phạm quyền tự do tôn giáo theo USCIRF đánh giá là “đặc biệt nghiêm trọng”.
Đề nghị trên vốn đã xuất hiện ở nhiều các báo cáo trước đó, mà gần đó nhất là trong báo cáo thường niên của tổ chức này hồi cuối năm 2025.
Theo Đạo luật Tự do Tôn giáo Quốc tế (IRFA), thuật ngữ CPC dùng để chỉ các quốc gia mà ở đó chính phủ thực hiện hoặc dung túng cho các hành vi vi phạm đặc biệt về quyền tự do tôn giáo, bao gồm hành vi tra tấn, giam giữ không qua buộc tội, bắt cóc, phủ nhận quyền được sống, v.v.
Việc một quốc gia bị đưa vào danh sách CPC có thể dẫn đến các biện pháp trừng phạt từ Chính phủ Hoa Kỳ theo quy định của IRFA.
USCIRF thống kê chính quyền Việt Nam đã bỏ tù khoảng 80 người (tính đến tháng 12/2024) vì các hoạt động tự do tôn giáo của họ.
Tổ chức này còn liệt kê chi tiết 96 trường hợp nạn nhân (tính đến tháng 10/2026) của hoạt động đàn áp tự do tôn giáo (FoRB) ở Việt Nam.
Theo các hồ sơ mà tổ chức này tổng hợp được, trong số các nạn nhân này có 66 người ghi nhận vẫn còn đang bị giam giữ, 18 người được trả tự do, 1 người bị chết trong tù, và 11 người không rõ tình trạng.
USCIRF khuyến nghị Quốc hội Hoa Kỳ vận động Việt Nam cải thiện tình hình tự do tôn giáo, đặc biệt là việc phóng thích các nhà hoạt động tự do tôn giáo vẫn còn bị giam giữ và cải thiện hoạt động lập pháp trong nước.
Tuy nhiên, phía Việt Nam luôn bác bỏ những cáo buộc này, khẳng định những đánh giá của USCIRF về Việt Nam là “không khách quan, thiếu chính xác” vì “chính sách nhất quán của Việt Nam là tôn trọng và bảo đảm các quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo”.
Việt Nam suốt nhiều năm bị cáo buộc vi phạm về tự do tôn giáo
Việt Nam là quốc gia đa dạng về tôn giáo. Chính phủ Việt Nam hiện tại công nhận 16 tôn giáo thuộc 43 tổ chức tôn giáo trong nước.
Tuy nhiên, USCIRF cho rằng chính quyền Việt Nam thường hạn chế quyền tự do tôn giáo đối với các nhóm tôn giáo độc lập, dựa trên Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và các văn bản luật liên quan.
Các quy định này “đóng vai trò như một công cụ pháp lý, buộc các tôn giáo trong nước phải hoạt động dưới quyền quản lý của Chính phủ, mà theo USCIRF, “điều này không hề phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế”.
Kể từ năm 2002, mỗi năm USCIRF đều khuyến nghị Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ xếp Việt Nam vào nhóm các quốc gia CPC.
Việt Nam chính thực bị xếp vào nhóm các quốc gia CPC từ năm 2004 đến 2006. Đến tháng 11/2006, Việt Nam được gỡ khỏi danh sách xếp hạng này sau khi Chính phủ Việt Nam đạt thỏa thuận với phía Hoa Kỳ và cam kết sẽ cải thiện tình hình tự do tôn giáo trong nước.
Đến năm 2023 Hoa Kỳ đưa Việt Nam trở lại nhóm các quốc gia “được theo dõi đặc biệt” (Special Watch List Countries), cấp thấp hơn so với CPC, vì tái diễn các vi phạm về tự do tôn giáo.