Là một doanh nghiệp Nhà nước độc quyền cung ứng điện ngay từ khi thành lập năm 1994, EVN đã có thời gian đầu tư - kinh doanh kém hiệu quả, gây thất thoát kéo dài hàng thập kỷ.
Nhưng chính quyền đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng Sản chưa bao giờ có ý định nới lỏng hơn sự độc quyền này, thay vào đó là tìm cách chắp vá cho những lỗi lầm của EVN qua việc hợp thức hóa, chuyển dần hậu quả thiệt hại do đơn vị này gây ra về cho người dân.
Nợ vay nghìn tỷ
Tính đến Quý 2/2026, EVN có tổng phải trả hơn 540.640 tỷ đồng, tăng khoảng 3% so với đầu năm. (trang 5)
Chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nợ, với hơn 62%, đến từ gần 340.000 tỷ đồng nợ vay tài chính.
Phần lớn các khoản vay dài hạn của EVN là vay lại từ Chính phủ, có nguồn từ dòng vốn vay ưu đãi ODA, được tài trợ bởi một số định chế tài chính quốc tế, như:
- Ngân hàng Thế giới (World Bank),
- Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB),
- Cơ quan Phát triển Pháp (AFD),
- Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW),
- Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB),
- v.v.
Các hợp đồng vay này được ký kết bằng đồng ngoại tệ với lãi suất được thả nổi và thời gian vay kéo dài đến 20 năm. (trang 38)
Trong một tài liệu của World Bank, tổ chức này khẳng định “trong giai đoạn 2010- 2015, khoảng 96% chi phí vốn của EVN là từ vay nợ”, và “dựa chủ yếu vào vay nợ có bảo lãnh của Chính phủ để tài trợ cho phần lớn chương trình đầu tư”, dẫn đến tổng nợ lên tới 9 tỷ USD ở năm 2016.
Trong đó có khoảng 8,1 tỷ USD là do Bộ Tài chính bảo lãnh, tức nếu EVN không thể trả nợ, Chính phủ phải trả thay.
Trước những biến động không mấy khả quan về nền kinh tế, suốt hơn một thập kỷ qua, giá trị đồng tiền Việt Nam đã mất hơn 18% giá trị khi trượt giá từ 22.200 đồng (tháng 1/2016) xuống 26.300 đồng (tháng 1/2026), đã khiến EVN chịu thêm nhiều áp lực nợ và chi phí lãi vay hơn bao giờ hết.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, EVN đã chi hơn 9.474 tỷ đồng riêng cho việc trả lãi vay. (trang 10)
Doanh nghiệp này đồng thời đã vay hơn 7.300 tỷ đồng, nhưng lại chi đến 8.827 tỷ đồng để trả nợ gốc.
Việc Chính phủ bảo lãnh nợ vay cho EVN vẫn được ghi nhận đến cuối năm 2025 (trang 38).
Tình hình nợ nần của EVN vốn từ lâu đã ảnh hưởng đến rủi ro nợ công của Việt Nam. Như trong năm 2015, nợ vay của EVN chiếm tới 1/3 tổng bảo lãnh nợ vay nước ngoài, khiến tổng nợ công vượt 50,3%.
Các số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy tỷ trọng nợ bảo lãnh trong tổng nợ công đã được Chính phủ cho cắt giảm liên tục suốt năm năm qua. Nếu từ năm 2021, dư nợ được Chính phủ bảo lãnh là 13.852 triệu USD (tương đương 320.342 tỷ đồng), chiếm 8,9% tổng nợ công, thì đến Quý 2/2026, con số này chỉ còn 7.703 triệu USD (tương tương 193.555 tỷ đồng).
Tuy vậy, tại buổi làm việc với Tổ chức xếp hạng tín nhiệm tín dụng Fitch Ratings tại Hà Nội vào hôm 4/8, lãnh đạo EVN nói rằng tập đoàn vẫn “tiếp tục nhận được sự đồng hành, hỗ trợ vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế”.
Đồng thời khẳng định việc sửa đổi Luật Đầu tư công đã tạo ra “cơ chế thông thoáng hơn” để EVN “chủ động tiếp cận trực tiếp các nguồn vốn ODA và vay ưu đãi nước ngoài có bảo lãnh”.
Bên cạnh bảo lãnh, Chính phủ còn trợ cấp vốn cho EVN. Suốt nhiều năm qua, Chính phủ đã liên tục vay nợ để bù đắp cho các khoản thâm hụt do chi ngân sách. Riêng năm 2026, Chính phủ dự kiến vay thêm 969.796 tỷ đồng, nhưng đã dành 60% để dành cho bù đắp bội chi, 39% để trả nợ gốc.
Và thêm vào đó là hệ thống ngân hàng thương mại trong nước cũng là đầu mối cung ứng các nguồn tín dụng cho EVN để đầu tư các dự án.
Trong bối cảnh toàn hệ thống tài chính Việt Nam đang có những dấu hiệu thiếu vốn như hiện nay, Chính phủ đã nâng hạn mức vay thương mại quốc tế lên 10 tỷ USD.
-------------------------------------------------------
Đọc thêm
EVN dùng tiền của dân để bù lỗ đến bao giờ? (Kỳ 1)
GDP tăng nhưng sao nhiều người vẫn than?
Mâu thuẫn lợi ích giữa hai tập đoàn nhà nước đang kìm hãm tham vọng AI
--------------------------------------------------------
Đầu tư kém hiệu quả
Để có thể đáp ứng được các điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay, EVN đã buộc thế chấp nhiều tài sản “được hình thành từ vốn vay”, dưới dạng “giá trị đầu tư xây dựng cơ bản dở dang, tài sản cố định và một số hàng tồn kho dùng cho xây dựng cơ bản”. (trang 38)
Giá trị tài sản xây dựng dở dang của EVN đã tăng mạnh từ hơn 63.398 tỷ đồng vào cuối năm 2024 lên hơn 83.464 tỷ đồng vào cuối năm 2025 (trang 33 và 34), với một số dự án được ghi nhận gồm:
- Dự án Nhiệt điện Quảng Trạch 1,
- Dự án Đường dây 500kV Quảng Trạch - Dốc Sỏi,
- Dự án Đường dây 500kV Quảng Trạch - Quỳnh Lưu,
- Dự án Đường dây 500kV Nhiệt điện Quảng Trạch - Vũng Áng,
- Dự án Đường dây 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên,
- Dự án Thủy điện Hòa Bình mở rộng,
- Dự án Thủy điện Ialy mở rộng,
- Dự án Nhiệt điện khí Ô Môn III và Ô Môn IV,
- Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận,
- v.v
Trong số các dự án nêu trên, cụm dự án Nhiệt điện Quảng Trạch 1 trọng điểm, với số vốn đầu tư hơn 42.000 tỷ đồng, và dự kiến hoàn thiện vào năm 2025, đã liên tục bị vướng mắc, phải dời tiến độ khởi công từ năm 2021. Đến nay, dự án này vẫn nằm trong số tài sản dở dang trên sổ sách với giá trị hơn 29.333 tỷ đồng (trang 34).
Nằm trong khuôn khổ phục vụ trung tâm này, hai dự án Đường dây 500kV Quảng Trạch - Dốc Sỏi (dài hơn 500km) và Đường dây 500kV Nhiệt điện Quảng Trạch - Vũng Áng (dài hơn 32 km), báo chí Nhà nước đã đóng điện kỹ thuật từ năm 2022, nhưng đến 2025, báo cáo tài chính của EVN cho dự án này vẫn chưa thể nghiệm thu, mà tiếp tục ghi nhận xây dựng dở dang hơn 7.332 tỷ đồng. (trang 34)
Với dự án Trụ sở văn phòng làm việc của các đơn vị trực thuộc EVN, dự án này có vốn đầu tư hơn 727 tỷ đồng, trong đó vốn vay chiếm tới 70%, nằm trong số 18 dự án bị chậm tiến độ bị Ủy ban Nhân dân (UBND) TP. Hà Nội thu hồi, mặc dù trước đó EVN được Hà Nội giao đất, cho thuê không qua đấu thầu, đấu giá. (trang 12)
Cảnh đắp chiếu, gây lãng phí hàng nghìn tỷ đồng còn đang xảy ra tại nhiều dự án khác của EVN như Chuỗi dự án Nhiệt điện khí Ô Môn III và Ô Môn IV, Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận, v.v.
Trước đó, suốt giai đoạn 2005 đến tháng 7/2012, EVN triển khai 42 dự án điện với tổng vốn trên 425.000 tỷ đồng nhưng có tới 20 dự án chậm tiến độ.
Không chỉ bị chậm tiến độ, nhiều dự án của EVN còn bị đội vốn. Đơn cử như cụm dự án Nhiệt điện Quảng Trạch 1 đã nêu trên bị đội vốn lên tới hơn 8.900 tỷ đồng suốt quá trình chậm tiến độ, và hàng chục dự án khác như dự án Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải 3 bị đội vốn gần 9.000 tỷ đồng, hay Dự án Thủy điện Huội Quảng cũng bị đội vốn 5.768 tỷ đồng.
Trong suốt từ năm 2021 - Quý 2/2026, EVN đã chi đầu tư tổng cộng hơn 270.274 tỷ đồng. (trang 10, 10 ,10,10 ,10, 10)
Đến năm 2030, EVN có tổng nhu cầu vốn khoảng 830.000 tỷ đồng, bên cạnh 150.000 tỷ đồng nợ vay đến hạn cần tất toán. (trang 38).
| STT | Danh mục công trình | Tổng vốn đầu tư | Vốn chủ sở hữu | Vốn vay | Tỷ lệ vốn vay |
|---|---|---|---|---|---|
| A | CÁC DỰ ÁN NHÓM A | ||||
| 1 | NĐ Quảng Trạch I | 42.022.870 | 14.922.870 | 27.100.000 | 64,49% |
| 2 | TĐ Hòa Bình MR | 9.220.831 | 3.377.431 | 5.843.400 | 63,37% |
| 3 | TĐ Ialy MR | 6.398.630 | 2.031.450 | 4.367.180 | 68,25% |
| 4 | TĐTN Bác Ái | 21.101.468 | 5.471.098 | 15.630.370 | 74,07% |
| 5 | TĐ Trị An MR | 3.965.203 | 1.189.561 | 2.775.642 | 70,00% |
| 6 | NĐ Quảng Trạch II | ||||
| 7 | NMĐ TBKHH Dung Quất I | 18.663.679 | 6.621.679 | 12.042.000 | 64,52% |
| 8 | MNĐ TBKHH Dung Quất III | 17.538.760 | 6.225.760 | 11.313.000 | 64,50% |
| 9 | NĐ Ô Môn III | 27.596.000 | 11.293.000 | 16.303.000 | 59,08% |
| 10 | NĐ Ô Môn IV | 29.943.870 | 7.763.129 | 22.180.741 | 74,07% |
| 11 | Dự án cơ sở hạ tầng TTĐL Quảng Trạch | 4.818.540 | 4.818.540 | 0,00% | |
| 12 | Dự án ĐD 500kV Lào Cai - Vĩnh Yên và mở rộng ngăn lộ 500kV tại trạm 500kV Vĩnh Yên | 5.940.784 | 2.502.784 | 3.438.000 | 57,87% |
| 13 | Dự án Cấp điện từ lưới điện Quốc gia cho huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu | 4.950.156 | 2.423.996 | 0,00% | |
| B | CÁC DỰ ÁN NHÓM B | ||||
| 1 | ĐMT Phước Thái 2 | 1.495.472 | 1.495.472 | 0,00% | |
| 2 | ĐMT Phước Thái 3 | 764.318 | 764.318 | 0,00% | |
| 3 | Dự án CSHT dùng chung các NMNĐ TBKHH Dung Quất I, II,III | 510.638 | 510.638 | 0,00% | |
| 4 | Dự án TBA500kV Lào Cai và các đường dây 220kV đấu nối | 1.564.546 | 469.364 | 1.095.182 | 70,00% |
| 5 | Dự án đường dây 500kV Moosoon - Thạnh Mỹ và mở rộng ngăn lộ 500kV tại TBA 500kV Thạnh Mỹ | 1.113.252 | 334.152 | 779.100 | 69,98% |
| 6 | Dự án mở rộng Trạm biến áp 220kV Phước Thái | 240.472 | 65.472 | 175.000 | 72,77% |
| 7 | Dự án ĐD 220kV Nậm Mô (Lào) - Tương Dương | 588.183 | 158.183 | 430.000 | 73,11% |
| 8 | Dự án TBA 220kV Vĩnh Hảo và đường dây 220kV đấu nối | 211.056 | 61.056 | 150.000 | 71,07% |
| 9 | Dự án Trạm cắt 220kV Bờ Y và các đường dây 220kV đấu nối từ cụm Nhà máy thủy điện Nam Kong 1, 2, 3 (Lào) vào Hệ thống điện Việt Nam | 277.182 | 77.182 | 200.000 | 72,15% |
| 10 | Dự án Trạm cắt 220kV Đắk Ooc và các đường dây 220kV đấu nối từ nhà máy thủy điện Nam Emoun (Lào) vào Hệ thống điện Việt Nam | 373.779 | 103.779 | 270.000 | 72,24% |
| 11 | Thay thế thiết bị phân phối và nâng công suất TBA 220/110/35kV NMTĐ Hòa Bình | 284.287 | 110.287 | 174.000 | 61,21% |
| 12 | NCS Trạm biến áp 220/110kV Trị An | 133.888 | 133.888 | 0,00% | |
| 13 | Trụ sở văn phòng làm việc của các đơn vị trực thuộc EVN tại Lô đất E5, Khu Đô thị mới Cầu Giấy, quận Cầu Giấy, TP Hà Nội | 727.480 | 218.244 | 509.236 | 70,00% |
| 14 | Dự án xây dựng kho lưu trữ của EVN tại Hòa Bình | 64.403 | 64.403 | 0,00% | |
| 15 | Dự án mở rộng mái che kho than NMNĐ Vĩnh Tân 4 | 479.000 | 479.000 | 0,00% | |
| 16 | Dự án nâng cấp hệ thống thiết bị đóng mở cửa van cung đập tràn NMTĐ Trị An | 144.126 | 144.126 | 0,00% |
Tổng hợp một số dự án đầu tư của EVN tính đến năm 2022. Nguồn: EVN
Ai sẽ gánh hậu quả cho EVN
Vào ngày 12/11/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 407/2026, hợp thức hóa cơ chế cho EVN được dùng lợi nhuận để bù lỗ đầu tư.
Như RFA đã phân tích trước đó, các năm EVN ghi nhận kinh doanh có lãi, năm trong giai đoạn tập đoàn này nhiều đợt tăng giá điện.
Chỉ trong hai năm, từ năm 2022 - 2023, EVN đã đạt mức lỗ lũy kế tới hơn 50.000 tỷ đồng. Nhưng sau ít nhất 4 lần tăng giá điện, tập đoàn này đã đột ngột ghi nhận hết lỗ, và đạt mức “lãi đậm” hơn 54.753 tỷ đồng trong năm 2025, và tiếp tục duy trì mức lãi hơn 8.616 tỷ đồng đến Quý 2/2026.
“Trước việc kinh doanh thì thua lỗ, đầu tư kém hiệu quả, và áp lực nợ, EVN hiện nay đang dùng nhiều thủ thuật tài chính, lợi dụng tính hợp pháp hóa của luật, để đưa ra rủi ro này vào giá điện tiêu dùng”, Tiến sĩ C từ Đại học Kinh tế TP.HCM tiếp tục đưa ra nhận định với RFA.
Chỉ rõ hơn cho điều này, ông cho rằng trong suốt nhiều năm thuộc các chu kỳ tăng giá điện, một số hệ số tài chính của EVN, như hệ số thanh toán nợ ngắn hạn, đều phản ánh sự thiếu khả quan về khả năng trả nợ của EVN.
Chính vì những rủi ro đã cảnh báo trước như vậy, Chính phủ mới ra quy định cho EVN nâng giá bán điện cho người dân, để trả nợ.
Theo quy định hiện hành, khi chi phí đầu vào làm giá điện tăng từ 2% đến dưới 5%, EVN được quyền tự quyết định tăng giá, sau khi đã lấy ý kiến từ Bộ Công Thương.
Bên cạnh đó, EVN còn đang đi theo những con đường khác để tăng giá vốn mua điện.
“EVN luôn lấy lý do nguyên vật liệu tăng, hạn hán, thủy điện giảm, bất ổn địa chính trị, khiến giá của các công ty phát điện bán cho EVN có xu hướng gia tăng gây lỗ kinh doanh, qua đó EVN tăng giá điện tiêu dùng.
Trong khi suốt thời gian EVN báo lỗ như giai đoạn năm 2022 - 2023, các nhà máy bán điện cho EVN lại lời, chứng tỏ giá nguyên vật liệu có tăng thật, nhưng tất cả rủi ro này đã chuyển hóa toàn bộ sang giá vốn mua điện của EVN”, Tiến sĩ C phân tích.
Theo vị chuyên gia này, bản chất giá vốn bán điện cao nằm ở việc EVN đang chấp nhận mua giá điện “cận mức trần” theo quy định của Chính phủ, xong việc bù lỗ do mua cao lại đẩy toàn bộ vào các đợt tăng giá điện cho người dân gánh chịu, trong khi các doanh nghiệp phát điện vẫn báo lãi.
