GDP của Việt Nam đã tăng 9,01% tính đến cuối tháng 9/2026, cao gấp ba mức tăng trưởng bình quân 2,9% của thế giới. Với mục tiêu tăng trưởng ít nhất 10% trong năm 2026, chính phủ muốn hướng Việt Nam lọt vào tốp 30 nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Nhưng đối với không ít người dân, họ vẫn cảm thấy đời sống ngày càng khó khăn hơn.
Đang đi xuất khẩu lao động mảng dầu khí ở Qatar, anh Hiếu (đã đổi tên) chia sẻ với phóng viên RFA: “Mình không hiểu mấy con số kinh tế như GDP cho lắm. Mình chỉ thấy là lương mình có tăng nhưng không đủ nuôi gia đình”.
Dựa theo Thống kê Việt Nam, lương bình quân của người lao động trên cả nước là 8,4 triệu đồng/tháng. Còn ở khu vực TP.HCM, lương bình quân là 10,1 triệu đồng/tháng, tương đương 388 USD.
Tuy nhiên, một chuyên gia phân tích tài chính tại TP.HCM trả lời phóng viên RFA rằng, mặc dù thu nhập bình quân đầu người tăng 9,01% theo danh nghĩa. Nhưng nếu trừ đi chỉ số lạm phát là 4,5% thì lương của người lao động thực chất chỉ tăng 4,4%. Trong khi đó, mức giá bán lẻ thuần của các mặt hàng sản phẩm tiêu dùng lại tăng hơn 7,8%.
Điều này phản ánh được sức mua của người tiêu dùng tại Việt Nam đang giảm đáng kể vì giá cả lạm phát tăng cao hơn thu nhập.
Ngoài ra, mặc dù GDP quý III tăng mạnh, nhưng thị trường lại đang chứng kiến hơn 48.000 doanh nghiệp giải thể trong 9 tháng năm 2026 - tăng 119% - mức cao nhất từng được ghi nhận.
Tăng trưởng GDP đến từ đâu?
Mặc dù Việt Nam đang có mức tăng trưởng GDP nằm trong tốp thế giới, nhưng sau đây là vài con số đáng lưu tâm khi nhìn sâu vào cấu trúc tăng trưởng GDP của Việt Nam:
- Khối FDI (doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) chiếm 75,5% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa chỉ chiếm 24,5%. Dựa theo Bộ Tài chính năm 2025.
- Khối FDI đóng góp 20% cho GDP của Việt Nam trong năm 2025. Dựa theo Báo Chính phủ 2026.
Tổng bí thư Tô Lâm, cũng đã thừa nhận giới hạn này trong một phát biểu vào ngày 30/6/2026, cho rằng tỷ lệ nội địa hóa thấp, nhiều dự án chỉ làm lắp ráp gia công, và đào tạo nhân lực của khối FDI chưa đạt kỳ vọng.
Một chuyên gia phân tích chính sách công tại Mỹ chia sẻ cùng phóng viên RFA, mức đầu tư nước ngoài của Việt Nam gia tăng nhờ vào hệ quả của chính sách China+1. Vấn đề này đặc biệt gia tăng sau khi Donald Trump nhậm chức Tổng thống nhiệm kỳ thứ 2 vào cuối năm 2024.
Trong vài năm trở lại đây, một số doanh nghiệp Trung Quốc đã sử dụng Việt Nam để làm trung gian nhằm lách thuế quan của Mỹ. Theo báo cáo của Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ, xuất khẩu và GDP của Việt Nam tăng không có nghĩa là nhờ doanh nghiệp nội địa của Việt Nam, mà vì sự tham gia của các doanh nghiệp Trung Quốc.
Bằng chứng cho thấy, tính tới Quý III năm 2026, Việt Nam đã đạt ngưỡng xuất khẩu hàng hoá sang Mỹ lớn nhất, và có mức thặng dư thương mại vượt qua Trung Quốc và Mexico, theo báo cáo số liệu 6 tháng đầu năm của Mỹ.
Một điểm đáng lưu ý hơn hết, đó là mặc dù Việt Nam đạt mức xuất khẩu tăng 29,4% nhưng mức nhập khẩu tăng lên 36,7%. Nguồn nhập khẩu lớn của Việt Nam là từ Trung Quốc theo số liệu thống kê của Vietnam Imports Trading Economics, cập nhật đến tháng 9/2026.
GDP tăng nhờ chi tiêu dự án công tăng mạnh
Chi tiêu chính phủ cũng góp một phần lớn vào tăng trưởng GDP.
Trả lời RFA, một giảng viên khoa kinh doanh quốc tế của Trường Đại học Kinh tế TP.HCM cho biết GDP của Việt Nam thực chất đến từ tăng trưởng của mức đầu tư công (government spending) của chính phủ cho các cơ sở hạ tầng.
Điều này có thể dễ dàng nhìn thấy được thông qua số liệu được Reuters dẫn lại, GDP quý 3 của Việt Nam tăng 9,95% so với cùng kỳ nhờ vào đầu tư hạ tầng và xuất khẩu. Cụ thể, tính từ đầu năm 2026 đến nay, chính phủ đẩy nhanh hàng loạt dự án quy mô lớn như sân bay Gia Bình, sân bay Long Thành, các tuyến đường vành đai Hà Nội và TP.HCM, các dự án cao tốc liên thành và mới đây nhất là dự án đường sắt cao tốc Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai.
Riêng năm 2026, chính quyền Hà Nội đã lên kế hoạch phân bổ khoảng 220.000 tỷ đồng cho 38 dự án giao thông trọng điểm, thuộc kế hoạch đầu tư khoảng 5 triệu tỷ đồng trong giai đoạn năm 2026-2030.
Sau đây là tổng chi tiêu ngân sách nhà nước trong vài năm gần đây:
- 2024: 2,119,428 tỷ đồng.
- 2025: 2,548,958 tỷ đồng, tăng 20% so với năm trước.
- 2026: 3,159,106 tỷ đồng, tăng 23% so với năm trước.
Vị chuyên gia này còn chia sẻ thêm, một trong những nguyên do dẫn đến việc chính phủ Việt Nam cấp tốc chi tiêu cho đầu tư công là nhằm đáp ứng một trong những yêu cầu của FTSE Russell trong việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên thị trường mới nổi, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026.
Ngoài ra, theo quan sát của phóng viên RFA, riêng trong năm 2026 tính tới thời điểm hiện tại, cả nước đã đón chào gần 14 dự án công trình thuộc nhóm cổng chào, tượng đài hoặc công trình biểu tượng như: Công viên Tượng đài Chiến thắng Cát Bi (Hải Phòng) với tổng mức đầu tư hơn 119,65 tỷ đồng khởi công ngày 14/5, Tượng đài Chiến thắng Ngã Tư Rạch Kiến (Tây Ninh) có giá trị 44 tỷ đồng khởi công ngày 26/3, hay như Tượng đài Công an Nhân dân ở Cà Mau khoảng 30 tỷ đồng và tổng vốn nâng cấp công viên và tượng đài lên tới 45 tỷ.
Toàn bộ dự án này đều được quy hoạch vào nguồn vốn ngân sách nhà nước.
Hiện tại, nợ công của Việt Nam đang chiếm 33.8% GDP tính đến năm 2025 và chính phủ giữ mục tiêu là không để nợ công vượt quá 60% GDP.
Cách chi tiêu của ngân sách nhà nước cũng là điều đáng suy nghĩ. Theo báo cáo của chính phủ, đây là những hạng mục nổi bật:
- Bộ Công an: 207,086 tỷ đồng.
- Bộ Quốc phòng: 317,172 tỷ đồng.
- Bộ Y tế: 10,671 tỷ đồng.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo: 9,393 tỷ đồng.
- Bộ Khoa học và Công nghệ: 4,648 tỷ đồng.
Trong khi đó, đường xá ở nhiều nơi đã xuống cấp từ lâu và chưa được quan tâm. Báo Thanh Niên đã cho một ví dụ, một con đường dài 1.7km nhưng đã làm hơn 10 năm vẫn chưa xong.
Sự chênh lệch giữa GDP và mức lương của người lao động
Lấy hãng giày Nike của Mỹ làm ví dụ. Theo báo cáo tài chính của họ, 51% giày của Nike được sản xuất tại Việt Nam thông qua các đối tác gia công.
Một đôi Nike Air Max ‘Joga Bonito’ được sản xuất ở Việt Nam, đang được bán lẻ với giá 4,4 triệu đồng, thì tiền lương công nhân chỉ chiếm dưới 2% giá bán, tức 80,000 đồng cho một đôi giày được làm ra. Có nghĩa là trên giấy, GDP tăng vì những nhà máy sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng có giá trị cao, nhưng lương bình quân của công nhân chỉ là 25,000 đến 50,000 đồng một giờ. Dựa theo một báo cáo của tổ chức Công bằng Lao động, thu nhập bình quân của công nhân Việt Nam vẫn thấp hơn 18% so với mức đủ để sinh sống.
Chị Hà (đã đổi tên) đang làm nhân viên văn phòng trong một nhà máy đối tác gia công hàng may mặc ở Đồng Nai chia sẻ: “Nhiều lúc thấy công nhân mình được trả lương quá thấp. Làm ra cái áo bán cả triệu mà mỗi người chỉ được trả vài chục ngàn mỗi tiếng. Có khi làm cả tháng cũng không có dư để mua một cái áo mình làm ra”.
GDP có thể tăng, nhưng điều đó không có nghĩa là đời sống công nhân được cải thiện đáng kể. Điều này cũng được một số báo chí trong nước thừa nhận. Một trong những người tiêu biểu là bà Phạm Chi Lan, một chuyên gia kinh tế Việt Nam và từng làm cố vấn cho thủ tướng chính phủ đã nhận xét: “Chúng tôi cảm thấy không thực sự vui, bởi vì cuộc sống người dân còn khó khăn”.
Samsung cũng là một ví dụ khác giải thích sự chênh lệch giữa GDP và lương. Theo Công đoàn Việt Nam, 50% điện thoại thông minh của Samsung được lắp ráp ở Việt Nam, chủ yếu tại Bắc Ninh và Thái Nguyên.
Mặc dù tổng giá trị xuất khẩu mà Samsung đóng góp cho GDP của Việt Nam là đáng kể, thu nhập công nhân trong các nhà máy Samsung chỉ là 16.83 triệu đồng/tháng, tương đương 201 triệu đồng/năm, 7,700 USD/năm, và 1.15% giá trị xuất khẩu của mỗi người. Nghĩa là hàng hóa công nhân Việt Nam làm ra có giá trị cao, điều này khiến GDP tăng cao, nhưng không có nghĩa là lương cao.
Các vị trí lương cao đến từ đâu?
Vấn đề đặt ra không nằm ở bản thân các cải cách hay tốc độ gia tăng đầu tư công mà ở khoảng cách giữa những thành tựu được ghi nhận trên các chỉ số kinh tế vĩ mô và lợi ích kinh tế thực tế mà người dân nhận được.
Không phải ai cũng đồng ý với quan điểm lương ở Việt Nam thấp. Nói chuyện với phóng viên RFA, Trinh, một chuyên viên săn nhân sự cao cấp ở TP.HCM đã giải thích:
“Đồng ý là lương công nhân đang rất thấp, nhưng điều đó không có nghĩa là thiếu việc làm lương cao. Công ty mình chuyên tìm kiếm ứng cử viên cho các vị trí cao cấp cho các doanh nghiệp lớn. Mức lương họ đề nghị thường hơn 70 triệu đồng/tháng.
Tuần rồi, bên mình đã chốt được một thương vụ tìm kiếm nhân sự cho một công ty FDI ở Bình Dương. Vị trí là giám đốc tài chính và mất 2 tháng để tìm được người phỏng vấn. Lương cơ bản công ty đề nghị là 90 triệu đồng/tháng, chưa tính thưởng".
Khi được hỏi về thị trường lao động, Trinh chia sẻ tiếp: “Theo dữ liệu của công ty mình, các vị trí có lương trên 100 triệu đồng là cho chuyên viên cao cấp và giám đốc. Đa số làm trong mảng công nghệ thông tin, công ty đa quốc gia và doanh nghiệp FDI”.
Cần lưu ý là số lượng vị trí với mức lương như vậy là không nhiều.
Dựa theo báo Thanh Niên, trong năm 2023, chỉ có khoảng 61,000 người phải đóng thuế thu nhập cá nhân ở mức cao nhất, tức thu nhập trên 100 triệu đồng một tháng là 35%, chiếm 1,6% số người đóng thuế thu nhập cá nhân, và chiếm 0.12% tổng lực lượng lao động cả nước năm 2023.
Giới trẻ nghĩ gì?
Một bạn trẻ đã tâm sự ở trên Threads: “Có ai cảm nhận sức lao động ở Việt Nam bị trả quá rẻ không, trong khi vật giá mua cái gì cũng cao?”
Chỉ cần vài phút đọc các bài tuyển dụng, vấn đề sẽ được nhìn rõ hơn. Lương bình quân cho vị trí pha chế chỉ là 25,000 đồng/giờ, chưa bằng 1 USD. Một số bạn trẻ đã so sánh “1 giờ lao động mua được gì?”.
- 1 ly cà phê mang đi.
- 1 ổ bánh mì chả cá trứng.
- 1 ly trà sữa vỉa hè.
- 2 bó rau muống ở chợ.
Ý của họ là không thể nào sống được với mức lương lao động hiện tại, trong khi tất cả chi phí đang tăng chóng mặt, nhất là giá nhà.
“Mình đang để dành tiền mua chung cư. Hồi đầu năm, một căn ở Quận 9 có giá 3 tỷ. Vậy mà sau vài tháng đã nhảy lên 3,5 tỷ,” một bạn trẻ ở TP.HCM chia sẻ với phóng viên RFA, “Mình không có quan tâm lắm đến việc GDP tăng bao nhiêu. Mình chỉ thấy giá cả ngày càng tăng cao mà lương thì không theo kịp thôi”.
Theo Báo Chính phủ, trong năm 2025, giá chung cư ở Hà Nội đã đạt 100 triệu đồng/m2, tăng 40% so với năm trước. Còn ở TP.HCM, giá chung cư cũng tăng 25% trong một năm, lên 111 triệu đồng/m2. Nghĩa là giá nhà đất đã tăng gấp 2 đến 4 lần mức tăng trưởng GDP.
Khả năng tích luỹ tài sản của người lao động phổ thông tại Việt Nam hiện đang giảm mạnh.
Từ năm 2023 đến quý III/2026, thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam tăng gần 30%. Nhưng trong cùng thời gian, giá vàng SJC đã tăng hơn gấp đôi. Nếu lấy vàng làm một thước đo khả năng tích luỹ tài sản, một tháng thu nhập bình quân năm 2026 chỉ mua được khoảng 2,4 phân vàng, so với 3,8 phân vào cuối tháng 9/2026.
Bão giá
Trong khi GDP tăng, chi phí tiêu dùng cũng tăng theo. Theo báo Chính phủ, CPI hay chỉ số đo lường lạm phát đã tăng 3.31% trong năm 2025. Tuy nhiên, CPI không hề phản ánh giá cả thật.
“Tuần trước, mình đi ăn tô phở ở Quận 1, giá bây giờ là 100,000 đồng/tô rồi. Nhớ năm trước chỉ 70,000 đồng”. Anh Hùng, một Việt kiều chia sẻ với phóng viên RFA.
Không ít chủ quán phải công khai than phiền và xin được tăng giá. Một bảng thông báo ở một quán ăn ghi như sau: “Do giá thực phẩm tăng cao, để bảo đảm chất lượng món ăn, quán xin phép tăng giá 5,000 đồng/suất”.
Đây không chỉ là suy nghĩ riêng, một tờ báo nhà nước cũng lên tiếng về hiện tượng bão giá này. “Rau cải đã tăng 10,000 đồng lên 15,000 đồng và nhiều loại rau khác đã tăng gấp 3-4 lần”.
Còn dựa theo Cục Thống kê, đây là mức tăng giá của một số mặt hàng trong năm 2025:
- Sản phẩm từ cây lâu năm: tăng 9.19%.
- Sản phẩm từ chăn nuôi: tăng 5.57%.
- Dịch vụ lưu trú: tăng 7.43%.
- Dịch vụ y tế: tăng 15.57%.
Điều quan trọng nhất cần hiểu là GDP không phải là lương, nó chỉ cho thấy tổng sản lượng trong một năm là bao nhiêu. GDP tuy tăng nhưng không phải ai cũng hưởng lợi từ con số này. Giống như chúng ta cảm thấy cái bánh đang nở to ra, nhưng không phải ai cũng được chia phần bánh đó.
“Mình kinh doanh dịch vụ ở Tây Nguyên, thấy tận mắt giá nhà đất tăng từng ngày một,” một bạn trẻ chia sẻ về giá cả sinh hoạt. “Bản thân mình cũng kinh doanh bất động sản. Nếu gia đình bạn có nhà đất, bạn sẽ rất giàu. Còn nếu không thì như bị mắc kẹt”.