“Căn nhà là tài sản lớn của một người lao động: không chỉ là nơi ở, mà còn là nơi mưu sinh. Tôi từng chứng kiến, nhiều người đã đập nhà, giao đất. Nhưng họ cứ trở về hoài, tần ngần, ngậm ngùi nhìn lại mảnh đất hoang tàn. Bởi vì đó là căn nhà họ đã sinh sống nhiều năm. Nhiều chị nói rằng, những đêm đầu tiên rời nhà cũ, họ không ngủ được [...]
Tôi nhớ những ngày chờ cưỡng chế. Mấy anh chị em đã bị dính quy hoạch cưỡng chế đợt đầu, ai cũng bơ phờ, hốc hác, mất ăn mất ngủ, bị trầm cảm, bị đau tim, đau bao tử..., những giọt nước mắt, những đôi mắt đau đáu vô hồn…”
Đây là trường hợp của bà Nguyễn Thị Kim Cúc, 55 tuổi, ngụ tại phường Chánh Hưng (Quận 8 cũ), TP.HCM, thuộc gần một nghìn hộ dân khác có nhà thuộc diện giải tỏa cho dự án Bờ Kênh Đôi.
Dù cho đến nay, chính quyền công bố đã hoàn thiện quá trình giải phóng mặt bằng (GPMB) để giao cho đơn vị thi công, nhưng vẫn còn nhiều hộ dân đưa ra cáo buộc Ủy ban nhân dân (UBND) phường Chánh Hưng cùng Ban bồi thường (BBT) có nhiều vấn đề thiếu minh bạch ở dự án này.
Cưỡng chế vì “tư thù cá nhân”
Bà Cúc cùng nhiều người khác, có nhà bị quy hoạch, đã đấu tranh suốt gần hai năm qua để đòi lại quyền lợi của mình nhưng vẫn bất lực trước những áp lực, cùng sự vô cảm của chính quyền địa phương.
Căn nhà của bà, có nguồn gốc từ năm 1958 với đầy đủ giấy tờ pháp lý hợp pháp. Đã bị chính quyền địa phương huy động một lực lượng hùng hậu hơn 300 người, bao gồm công an, cảnh sát cơ động, dân quân, v.v., để đập, tháo dỡ vào ngày 27/1/2026, chỉ cách Tết Bính Ngọ 3 ngày.
Theo chia sẻ của bà Cúc, việc chính quyền ưu tiên cưỡng chế nhà bà là “cưỡng chế sai, mang tính tư thù cá nhân” vì bà đã “vạch ra nhiều sai phạm ở dự án Bờ Bắc Kinh Đôi”.
Đồng thời, Bà cho biết trong quá trình phản đối việc cưỡng chế, bà còn bị “phân biệt đối xử” khi đi bầu cử Đại biểu Quốc hội, Hội đồng Nhân dân hồi tháng Ba vừa qua.
Chính quyền thiếu minh bạch trong việc công bố thông tin
Dựa theo các bài đăng với nội dung bức xúc của bà Cúc trên mạng xã hội, công an đã ít nhất 4 lần triệu tập lên phường, đồng thời phạt hành chính bà 7,5 triệu đồng.
Trong số các căn cứ để xử phạt, liên quan đến một văn bản do bà Cúc chia sẻ có đề cập cụ thể về phương án tái định cư ở dự án, phía công an nhận định đây không phải là văn bản thật vì chưa có con dấu xác minh của chính quyền địa phương.
Thế nhưng, ở văn bản này, bà Cúc cũng đã giải thích rằng được phía UBND Phường Chánh Hưng phát đến từng nhà.
Bà khẳng định “suốt 13 tháng tiến hành công tác thu hồi đất, người dân chưa từng nhận được văn bản nào” liên quan đến các nền đất được hỗ trợ tái định cư cho đến khi bắt đầu cưỡng chế đất của dân thì chính quyền “mới thừa nhận là dự án có đất bồi thường”.
Theo nội dung từ văn bản trên, UBND Phường Chánh Hưng đề xuất quỹ tái định cư được bố trí cho dự án gồm 17 nền đất và 683 căn hộ, chủ yếu tập trung quanh khu vực Quận 8 cũ.
Theo nguồn tin của RFA, một số người dân tại nơi đây cho biết chỉ được nhận thông tin của ba dự án nhà ở xã hội do địa phương công bố gồm ở các địa chỉ:
- Số 481 Bến Ba Đình, phường Chánh Hưng;
- Số 2225 Phạm Thế Hiển, phường Bình Đông;
- Số 35 Hồ Học Lãm, phường An Lạc.
Tuy nhiên, chỗ ở mới ở những dự án trên được cho là bị hư hỏng, xuống cấp, không đủ điều kiện để bàn giao, và còn chưa có pháp lý đầy đủ, nên giá trị ở những bất động sản này “rất rẻ”.
“Nhà nước họ đưa tiền mặt xong qua bên đó người dân mua trả góp. Nhưng mà giá rẻ lắm, ngay chỗ Bến Ba Đình có 2,1 tỷ/căn, bên Phạm Thế Hiển có 2,05 tỷ/căn à, còn Hồ Học Lãm thì chưa tới 2 tỷ/căn”.
Trong khi đó, “các căn hộ cao cấp và nền đất có giá trị lớn khác” ở dự án, người dân nói họ “không biết gì vì chính quyền phường cứ lấp liếm thông tin”.
“Trong một dự án thu hồi đất, các nền đất tái định cư, và các căn hộ cao cấp mà nhà nước dành cho người dân có đất bị thu hồi, là một miếng bánh vô cùng thơm tho và hấp dẫn. Chính vì vậy, chúng tôi không tin vào BBT và Phường Chánh Hưng, cho đến khi họ minh bạch thông tin”.
Người dân cũng khẳng định là nhiều lần “lên, xuống”, thậm chí đã khiếu nại lên Phường Chánh Hưng nhiều lần nhưng “không được gì”.
“Dù cả chục hộ nơi đây đã làm đơn khiếu nại, yêu cầu phía phường cung cấp thông tin, cùng một số công văn liên quan đến quá trình tái định cư cho dự án, như Công văn số 5219 của thành phố hay văn bản số 7421, họ đều trả lời rất mập mờ, quanh co và cố tình đánh tráo cái khái niệm. Hơn nữa mỗi lần gửi đơn khiếu nại như vậy cũng phải đợi họ phản hồi rất lâu, cỡ 2 tháng trời, có khi là hơn”.
Đáng chú ý, các văn bản được người dân nêu trên, báo chí nhà nước trước đó đã nhiều lần đề cập để cho thấy rõ thành phố đã phân công cụ thể những khu vực được đánh dấu sẽ là nơi tái định cư của người dân thuộc diện giải tỏa ở dự án Bờ Bắc Kinh Đôi.
Theo đó, dẫn theo bài của báo Công an TP.HCM hồi tháng 3/2024, ông Nguyễn Hồng Thuận, Trưởng Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng Quận 8 khi đó từng nói rằng sẽ có 17 nền đất dùng để tái định cư cho dự án, bao gồm 11 nền tại Khu dân cư Cảng sông Phú Định, 4 nền Khu dân cư Hồng Quang và 2 nền Khu tái định cư Bông Sao.
Cùng phương án đó, 683 căn hộ được chia thành 242 căn tại 481 Bến Ba Đình; 315 căn tại 2225 Phạm Thế Hiển; 76 căn tại Chung cư Riverside, 49C Lê Quang Kim; và 50 căn tại Chung cư cao tầng Tân Phú, Phường Hòa Thạnh, Quận Tân Phú.
Báo Đấu Thầu cũng ghi nhận rằng, theo đề xuất của Phường Chánh Hưng, quỹ tái định cư của dự án gồm 17 nền đất và 683 căn hộ.
Giá bồi thường khó để người dân có thể “sinh tồn”
Theo ghi nhận của RFA, dự án Bờ Kênh Đôi ở phường Chánh Hưng tại TP.HCM đã bước vào giai đoạn hoàn tất giải tỏa một phần của bênh kênh, ở phía mặt đường Hưng Phú.
Gạch, đá cùng những vật gia dụng ở những ngôi nhà bị giải tỏa rơi vãi khắp nơi trên sàn đất, lởm chởm tàn tích của những căn nhà mới bị xe ủi phá dỡ.
Hầu hết những căn nhà bị cưỡng chế này do các hộ dân chưa đồng thuận với giá bồi thường từ phường, một mức mà theo họ là quá thấp để có thể “sinh tồn” được ở thành phố.
Người dân bị cưỡng chế nói rằng phường thường tạo áp lực, đe dọa những hộ dân nơi đây bằng nhiều phương thức, khiến họ phải ký vào giao hồi đất, “rồi từ đó làm minh chứng đồng thuận để nói chuyện với những hộ dân cứng rắn hơn vì nói rằng những người này chỉ nằm trong nhóm thiểu số không chấp thuận, nếu không chấp thuận sẽ là chống đối và họ buộc phải dùng biện pháp cuối cùng là cưỡng chế”
Trong khi đó, trả lời báo Tuổi Trẻ, ông Phạm Quang Tú, Chủ tịch Phường Chánh Hưng nói rằng “việc giải phóng mặt bằng dự án bờ bắc kênh Đôi thuận lợi” vì người dân “đồng thuận rất lớn”.
“Bài toán lớn nhất không còn là giải tỏa đơn thuần, mà là xây dựng chính sách đủ thuyết phục để người dân đồng thuận”, ông Tú giải thích.
Riêng khu vực Hưng Phú, giá bồi thường ở dự án này khoảng 57 triệu đồng/m2.
“Trong khu này hầu các nhà đều sát vách nhau có diện tích rất nhỏ, thường là dưới 30m2. Nếu lấy giá 57 triệu nhân lên cho ba mươi thì được chừng tỷ mấy. Mà mỗi nhà ở đây đều có nhiều người, thậm chí có nhà có tới 7-8 người cùng sống chung. Cho nên chi phí giải tỏa như vậy là thấp vì nhận tiền xong mỗi gia đình còn cắt chia cho các anh, chị em hay con cái nữa, như vậy thì mỗi người còn nhận được bao nhiêu đâu. Có mấy trăm triệu còn không đủ mua lại 5m đất nhà nát ở địa phương”, một người dân chia sẻ.
Một người dân mất nhà khác, đang phải sống cảnh thuê trọ, nói rằng “57 triệu/m2 đã cao, vì phía đối diện bên đường Phạm Thế Hiển, nhà nước dự kiến chỉ đền bù 36 triệu/m2. Xong bên này, nhà nước sẽ giải tỏa tiếp bên đó”.
Có người cho rằng quy trình thẩm định giá đất đã diễn ra thiếu minh bạch, vì người dân đã không được quyền ý kiến, hay biết thông tin nào ở công việc này, thay vào đó quy trình đó diễn ra “khép kín, riêng nội bộ của phường”.
“Người dân chúng tôi không thắc mắc về vị trí đất thu hồi, mà chỉ thắc mắc về giá đền bù đất tại sao lại rẻ đến như vậy. Bây giờ hỏi một người ít học giá đất ở Quận 8 là bao nhiêu thì họ nói cho mà nghe chứ cần gì tới phường thẩm định”.
Theo bảng giá đất của TP.HCM và Nghị quyết của Hội đồng Nhân dân thành phố, giá đất của nhiều tuyến đường tại Phường Chánh Hưng thực tế cao hơn. Đơn cử như đường Hưng Phú sẽ có giá 81 triệu đồng/m2, trong khi đường Phạm Thế Hiển ở mức bồi thường cao nhất có thể lên tới 99,6 triệu đồng/m2.
Song với đó cũng có những người khác nói dự án Bờ Bắc Kinh Đôi đã bị treo hơn 40 năm qua, nên việc “buôn bán nhà cửa rất khó vì ai cũng nói nhà bị dính quy hoạch, không biết lúc nào sẽ lấy nhà để làm dự án”.
“Vì đây là dự án treo nên suốt mấy năm qua, người dân rất khó xin phép xây dựng, cải tạo nhà cửa. Mà nhà cửa nơi đây cũng rất khó bán vì ai cũng nói dính quy hoạch, không biết lúc nào sẽ lấy nhà làm dự án, cư trông ngóng mãi.
Đến lúc có rồi, chính quyền lấy đất làm dự án, lại trả cho dân mức thu hồi rất thấp, hỏi làm sao dân có thể sống được ở thành phố đây. Nghe tiếng là có nhà ở Sài Gòn, cách trung tâm chỉ vài bước đi, nhưng hàng nghìn hộ dân nơi đây phải chịu cảnh bèo bọt, những thiệt thòi như vậy mấy chục năm qua.”
Về tính pháp lý của những căn nhà nơi đây, một người dân cho biết “đa phần là nhà xây lâu đời, có từ trước năm 1975”, nên về sau dưới chính quyền mới, hầu hết là giấy tờ đều ở dạng vi bằng, và dạng pháp lý này được nhà nước tính giá trị tương đương với sổ hồng vì tính đặc thù của các nhà khu vực ven sông.
Một số hộ còn cho biết nhà nước đã có đợt cho làm sổ hồng toàn bộ, một số người khác đủ điều kiện hơn để làm sổ nên nhà của họ được chứng nhận thổ cư, có pháp lý đàng hoàng, trong khi một số hộ dân nơi đây không có đủ tiền nên chưa được làm.
Do vậy, với mức bồi thường 57 triệu đồng/m2 như trên, không phải hộ nào cũng được nhận. Những nhà được chính quyền xác nhận thuộc dạng lấn chiếm thì sẽ bị “giải tỏa trắng, chính quyền chỉ giải quyết một phần nhỏ chi phí để giúp họ tạm cư, chứ cuộc sống về sau của họ như thế nào, không ai biết được, dù cho họ đã là xóm giềng ở đây rất lâu đời”.
Trong khi đó, trong bài viết mới đây của tờ Tuổi Trẻ, cho biết chính sách hỗ trợ ở dự án này là “nhân văn, dân đồng thuận” vì chính quyền đã áp dụng các chính sách có lợi cho người dân, bao gồm hỗ trợ tới 100% giá đất đối với đất được sử dụng trước 1/7/2014 mà chưa đủ điều kiện cấp giấy, và hỗ trợ đến 70% giá đất đối với nhà ở/công trình lấn chiếm kênh rạch, cùng các cơ chế bù chênh lệch, hỗ trợ mua nhà tái định cư.
Nhiều uẩn khúc quanh tiền hỗ trợ tạm cư cho người dân
Như đã nói ở trên, ở dự án này, chính quyền vẫn chưa ổn định tái định cư cho người dân, mà đã vội vàng giải tỏa, cưỡng chế lấy mặt bằng, khiến người dân phải ra đường, sống cảnh tạm bợ.
Về phương thức bố trí tạm cư, theo ghi nhận của RFA, chính quyền địa phương đưa ra hai hình thức là hỗ trợ là hỗ trợ tiền thuê nhà hoặc bố trí tạm cư tạm thời.
Riêng chính sách hỗ trợ thuê nhà, chính quyền sẽ hỗ trợ mỗi hộ là 8 triệu đồng/tháng, còn hộ có trên 5 người thì tính thêm 2 triệu đồng mỗi người và tối đa là 24 triệu đồng/tháng. Thế nhưng, nhiều người được thụ hưởng quyền lợi này lại nói rằng họ được nhận ít hơn số tiền như đã cam kết hoặc thất thoát do bị khấu trừ bớt đi vì những lý do bất hợp lý từ phía phường đưa ra.
Đáng chú ý, đây không phải là chi phí được hỗ trợ riêng mà được tính thẳng vào tiền bồi thường của từng hộ dân.
Ngoài ra BBT dự án này còn thông báo rằng những ai bàn giao mặt sớm sẽ được nhận 15 triệu đồng tiền thưởng, nhưng theo ghi nhận, đã không có ai được hưởng khoản hỗ trợ này.
Trong khi đó tại cuộc họp báo vào ngày 31/7/2025, đại diện UBND phường Chánh Hưng công khai rằng các hộ giao mặt bằng sớm được hưởng tiền thưởng ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ đã phê duyệt.
Theo chính sách và quy định hiện hành, việc bố trí, hỗ trợ tái định cư, tạm cư phải hoàn thành, đi trước thời hạn thu hồi đất.
Thông tin dự án
Sau nhiều thập kỷ bị treo, dự án Bờ Bắc Kinh Đôi thuộc Quận 8 cũ, nay là Phường Chánh Hưng, TP.HCM, chính thức khởi công vào tháng 8/2025.
Tổng mức đầu tư ở dự án này là hơn 7.300 tỷ đồng, toàn bộ tiền đầu tư đều từ nguồn vốn ngân sách của thành phố, trong đó tiền bồi thường chiếm phần lớn với gần 6.000 tỷ đồng.
Tính đến ngày 9/9, phường Chánh Hưng cho biết đã chi bồi thường hơn 2.392 tỷ đồng cho 758/799 trường hợp bị ảnh hưởng.
Và sau ngày 14/9, cơ quan này cũng xác nhận đã hoàn tất bàn giao 100% mặt bằng ở dự án này để bàn giao cho bên thi công.
Đây là dự án trọng điểm, nằm trong kế hoạch chỉnh trang đô thị của TP.HCM, với quyết tâm sẽ di dời toàn bộ nhà lụp xụp trên và ven kênh rạch, nhằm cải thiện mỹ quan cho thành phố.
Dự án cũng được đặt trong bối cảnh TP.HCM đang phải “tăng tốc” triển khai, hoàn thành nhiều dự án hạ tầng trọng điểm hướng đến tăng trưởng, góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số do Chính phủ đề ra.
Vấn đề đất đai luôn là đề tài nhức nhối từ trước đến nay. Tình trạng giải tỏa sớm nhà dân, gây bức xúc đã hiện hữu ở Việt Nam suốt nhiều năm nay, đặc biệt là những thành phố lớn như TP.HCM.
TP.HCM từng trải qua một cuộc khủng hoảng khiếu nại đất đai kéo dài tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ vào năm 2018, chính quyền địa phương nơi đây đã thu hồi sớm 4,3 ha đất mà chưa đủ cơ sở pháp lý, và sai quy hoạch được phê duyệt, gây thiệt hại đến đời sống sinh kế của hàng trăm hộ dân.