5 giờ sáng, H. (32 tuổi) và mẹ có mặt ở bệnh viện Chợ Rẫy. Xung quanh cô là bệnh nhân chật kín hành lang. Sau khi lấy số chờ khám, cô ước tính sẽ mất vài tiếng cho mỗi khâu khám và phải tới chiều tối mới xong. Biết trước điều này chắc chắn sẽ diễn ra nên cô đã xin nghỉ làm nguyên ngày.
“Cứ mỗi 1 đến 2 tháng, mẹ mình lên Sài Gòn (tên gọi khác của TP.HCM) khám bệnh một lần. Mỗi lần như vậy, mình luôn đi cùng mẹ vô bệnh viện”. H. chia sẻ với phóng viên RFA, “Chờ đợi thực sự rất mệt mỏi nhưng mình không còn cách nào khác”.
Mẹ của H. phải bay từ Phú Quốc lên Sài Gòn từ hôm trước. Cô là một trong vô số người không chọn khám ở bệnh viện tỉnh mà nhất quyết phải khám ở thành phố lớn này.
Nỗi ám ảnh đi khám bệnh
Vào ngày 7/9/2026, bệnh viện Chợ Rẫy đã tiếp nhận 10,000 bệnh nhân. Con số tăng đột biến khiến bệnh viện trở nên quá tải. Các bệnh viện lớn khác như Gia Định hay Đại Học Y Dược cũng thường xuyên quá tải.
Mặc dù chính quyền trung ương đã có chính sách giảm tải cho các bệnh viện ở TP.HCM và Hà Nội, làn sóng bệnh nhân chọn khám ở bệnh viện tuyến trưng ương vẫn tiếp tục.
Nhưng, tại sao?
Theo thống kê của Bộ Y Tế, 95% người được khảo sát hài lòng với chất lượng của bệnh viện nơi họ khám. Nhưng nếu nói chuyện với các bệnh nhân, người nhà, bác sĩ, sinh viên y và chuyên gia y tế, thực tế không phản ánh được điều đó.
Một chuyên gia y khoa giải thích với phóng viên RFA rằng “khi khám bệnh ở Việt Nam, bạn phải hỏi và tìm hiểu bác sĩ là ai”. Cho nên nhiều người hay hỏi “đi khám bác sĩ nào” thay vì nói “đi khám ở đâu”. Lý do là “chất lượng chuyên môn giữa các bác sĩ và bệnh viện không đồng đều”.
Trong lần đi đến bệnh viện để chứng kiến thực tế, phóng viên RFA xác nhận tình trạng quá tải ở bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện Ung Bướu và bệnh viện Gia Định. Bên ngoài hành lang đã có bệnh nhân và người nhà ngồi dưới sàn vì thiếu ghế. Bên trong hành lang có bệnh nhân nằm trên giường bệnh. Nhân viên thủ tục làm việc không ngừng nghỉ từ sáng tới chiều.
“Mình không biết họ lấy khảo sát từ đâu. Còn từ trải nghiệm thực tế, đi khám ở bệnh viên công là nỗi ám ảnh”, H. chia sẻ thêm. “Mình quan sát, các bác sĩ chỉ khám 5 tới 10 phút cho mỗi bệnh nhân. Mình không hiểu vậy là đủ hay không? Mỗi lần khám thì phải ngồi chờ một tới vài tiếng. Còn muốn nhanh hơn thì phải khám dịch vụ”.
“Khám dịch vụ” là từ ngữ miêu tả dịch vụ trả thêm tiền để được ưu tiên ở các bệnh viện. Số tiền thường cao hơn từ vài đến hàng chục lần mức phí khám thường. Ví dụ dựa theo một trải nghiệm thực tế, một bệnh nhân khám thường tốn 200,000đ sau khi được Bảo Hiểm Y Tế trợ giá, nhưng phải chờ lâu. Còn khám dịch vụ sẽ tốn 2 triệu đồng nhưng sẽ được ưu tiên.
Bất cập tại bệnh viện tỉnh
Có một sự chênh lệch không hề nhỏ giữa số lượng lẫn chất lượng bác sĩ có chuyên môn cao giữa bệnh viện ở tỉnh và bệnh viện ở Sài Gòn.
“Đa số bác sĩ giỏi mà tôi biết đang công tác ở các bệnh viện công ở Sài Gòn. Hầu hết tốt nghiệp từ ĐH Y Dược TPHCM và ĐH Y Phạm Ngọc Thạch,” một chuyên gia về y tế giải thích thêm, “Khi tìm bác sĩ, chúng ta hay hỏi họ là bác sĩ chuyên khoa (BSCK) 1 hay chuyên khoa 2 để đánh giá. Còn phải xét yếu tố kinh nghiệm và cơ sở vật chất nữa”.
Sau đây là số lượng bác sĩ ở một số bệnh viện ở Sài Gòn và vài tỉnh khác:
- Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) tính đến 2026: 840 bác sĩ; bao gồm 350 tiến sĩ và BSCK2.
- Bệnh viện ĐH Y Dược (TP.HCM), tính đến 2024: 1,000 bác sĩ; bao gồm 800 thạc sĩ và BSCK1, 270 tiến sĩ và BSCK2.
- Bệnh viện Ưng Bướu TPHCM, tính đến 2025: 461 bác sĩ; bao gồm 400 thạc sĩ, BSCK1 và BSCK2.
- Bệnh viện đa khoa trung tâm tỉnh Gia Lai, tính đến 2025: 254 bác sĩ; bao gồm 84 BSCK2.
- Bệnh viện đa khoa Kiên Giang, tính đến 2023: 428 bác sĩ.
- Bệnh viện đa khoa Bà Rịa, tính đến 2026: 200 bác sĩ.
Nghĩa là TP.HCM có số lượng và tỷ lệ bác sĩ có chuyên môn cao nhất. Tuy nhiên, số liệu hiện tại có thể đã thay đổi và nhiều bệnh viện không công bố số liệu. Chính vì vậy, việc nhiều người ở tỉnh chọn lên Sài Gòn khám là điều dễ hiểu. Bệnh viên Ung Bướu TPHCM cho biết, vào năm 2023, 82% của hơn 720,000 lượt khám tại đây đến từ bệnh nhân từ các tỉnh thành khác.
Ngoài ra, trải nghiệm thực tế của các bệnh nhân ở bệnh viện tỉnh cũng góp phần khiến họ không có niềm tin.
“Năm rồi mình đi làm bị gãy tay, tới bệnh viện thì y tá thờ ơ, tới độ mình phải đưa tiền và hối bác sĩ để được quan tâm,” anh Trường, một công nhân ở Bà Rịa chia sẻ, “Hên là mình và người nhà có tiền”.
Chị P. (36 tuổi) sống tại tỉnh Phú Yên (nay là tỉnh Đắk Lắk) cho biết mình đã phải uống thuốc theo đơn điều trị của bác sĩ chuyên khoa da liễu tại bệnh viện da liễu của địa phương trong ba tháng nhưng tình trạng vẫn không khá hơn.
Sau khi đi khám tại bệnh viện Tâm Anh TP.HCM, chị P. cho biết đã được phát hiện bệnh pemphigus, hay còn gọi là bệnh tự miễn bóng nước, một căn bệnh mạn tính hiếm gặp.
Ngoài ra, không quá khó để tìm thấy một bài viết phàn nàn về chất lượng y tế ở các bệnh viện cấp tỉnh trên mạng xã hội.
Một trong những vụ tai tiếng nhất là một nam sinh bị tai nạn giao thông, sau khi tới bệnh viện đa khoa Bà Rịa đã qua đời vì không được cứu kịp thời. Cho đến nay, kết quả điều tra vẫn chưa được công bố.
“Bệnh viện công ở Sài Gòn cũng tệ, mẹ mình phải chờ lâu mới được khám. Nhưng nó đỡ tệ hơn ở tỉnh và có bác sĩ giỏi. Hai năm trước, ba mình bị gãy chân và đưa tới bệnh viện huyện. Sau khi trải nghiệm thái độ thờ ơ, khó chịu của điều dưỡng ở đây, mình muốn chuyển viện cho ba ngay lập tức, nhưng mẹ mình không đồng ý. May mắn là ba cũng được phẫu thuật suôn sẻ nhờ một bác sĩ khoa ngoại có tiếng ở huyện”. Hồng kể lại trải nghiệm của mình.
Vấn nạn của bệnh viện lớn
Khi số lượng bệnh nhân từ khắp nơi trên cả nước đổ dồn về các bệnh viện ở tuyến trung ương để khám chữa bệnh, áp lực quá tải đã khiến chất lượng không còn được ổn định.
Trả lời phỏng vấn của phóng viên RFA, một bác sĩ trưởng khoa Ung bướu tại một bệnh viện địa phương cho hay: “Lý do không nằm ở chất lượng cơ sở y tế của bệnh viện lớn, mà nằm ở việc hiện rất nhiều bác sĩ trẻ mới ra trường. Họ đang là người trực tiếp khám chữa bệnh cho bệnh nhân vì số lượng bác sĩ có chuyên môn và nghiệp vụ cao lại không đủ để đáp ứng”.
Theo ghi nhận trong hai năm trở lại đây của phóng viên RFA, số lượng bệnh nhân quay trở về bệnh viện tỉnh sau một thời gian chạy chữa ở bệnh viện công và bệnh viện tư tại TP.HCM đang ngày một tăng lên. Trong đó, cứ năm bệnh nhân thì có ít nhất một người được chuyển về từ các bệnh viện tuyến đầu ở TP.HCM.
“Bây giờ bệnh nhân cũng sáng mắt rồi, họ không còn mong chờ gì ở những bệnh viện lớn nữa. Thời gian từ lúc chờ cho tới khi vào khám thì nó đã chuyển từ giai đoạn 1 lên giai đoạn 2 rồi,” một bác sĩ tại bệnh viện công ở Đăk Lăk chia sẻ.
Mặc dù vậy, người dân vẫn chấp nhận đi xa, vượt ngàn cây số để đi khám bệnh tại các bệnh viện lớn ở TP.HCM vì câu chuyện niềm tin vào chất lượng khám, chữa bệnh và khả năng đáp ứng của y tế tuyến dưới. Khi lương bình quân ở Việt Nam chỉ trên dưới 9 triệu đồng/tháng, đó là lựa chọn ít tệ nhất.
Tuy nhiên, điều đáng lưu tâm hơn hết là chất lượng dịch vụ và khả năng đáp ứng bệnh viện công ở các thành phố lớn đang đứng trước không ít sức ép.
Vấn đề được đặt ra giờ đây không chỉ là vì sao người dân đổ về các bệnh viện lớn, mà sâu xa hơn là chất lượng và khả năng cung ứng dịch vụ y tế của hệ thống bệnh viện công trên cả nước và bài toán quá tải đang ngày càng trở nên khó giải quyết hơn.