Đề xuất bỏ môn thi thứ ba, phần lớn là tiếng Anh, cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 đang gây tranh cãi trong quá trình Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD) lấy ý kiến cho Dự thảo Thông tư Quy chế tuyển sinh đầu cấp tới hết ngày 1/11.
Theo diễn ngôn của Bộ được Báo VNExpress dẫn lại, việc giảm còn hai môn thi là Toán và Ngữ văn sẽ giúp giảm tải áp lực cho học sinh, tạo sự ổn định để ôn tập và giảm kinh phí tổ chức kỳ thi.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh và học sinh khi chia sẻ với RFA lại cho thấy một góc nhìn hoàn toàn khác.
Phần lớn cho rằng việc loại bỏ môn tiếng Anh sẽ gia tăng áp lực lớn hơn cho thí sinh vì “thi 3 môn để còn bù qua sớt lại điểm chứ môn Văn mông lung dễ rớt lắm, nó không có đúng sai như Toán hay tiếng Anh”.
Theo khảo sát của VNExpress, có 53% phiếu bầu phản đối đề xuất của Bộ GD. Báo Thanh niên trước đó cũng tổ chức thăm dò ý kiến và nhận được 48% biểu quyết giữ 3 môn Toán, Văn, Anh và chỉ có 23% tán thành ý kiến chỉ thi hai môn.
Bỏ môn thi tiếng Anh làm gia tăng bất bình đẳng
Theo ghi nhận của RFA khi trao đổi cùng các bậc phụ huynh và các em học sinh, việc cắt bỏ một môn thứ ba sẽ dẫn đến hai vấn đề bất bình đẳng.
Thứ nhất, bất bình đẳng về điểm số.
Theo các phụ huynh, việc thu hẹp số môn thi làm mất đi cơ hội bủ đắp điểm số tổng, đẩy những học sinh không có thế mạnh ở môn Toán hoặc Văn vào thế bất lợi.
Thay vì đánh giá năng lực đa chiều, cách tuyển sinh này có nguy cơ gây áp lực lớn hơn cho các thí sinh, đồng thời sẽ khiến tình trạng học lệch xảy ra nhiều hơn khi cơ hội trúng tuyển lại chỉ còn phụ thuộc vào hai môn nhất định.
“Các em sẽ phải cạnh tranh nhau từng chút một, sơ sẩy chỉ 0,01 điểm thôi cũng đủ khiến nguy cơ rớt xảy ra rồi,” một giáo viên dạy Hoá tại trường cấp 3 ở Đà Nẵng cho biết.
Thứ hai, bất bình đẳng về lợi thế cạnh tranh.
Từ các luồng thảo luận trên mạng xã hội, nhiều người cho rằng việc bỏ môn thi tiếng Anh hoặc ngoại ngữ sẽ làm trình độ chênh lệch ngày càng lớn, nhất là với các bạn đến từ vùng sâu, vùng xa hoặc những vùng nông thôn - nơi vốn dĩ đã rất hạn chế về khả năng tiếp cận ngoại ngữ như hiện nay.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá và chủ trương mở rộng giảng dạy các môn bằng tiếng Anh ở bậc phổ thông, sự thiếu hụt năng lực ngoại ngữ sẽ làm tăng khoảng cách về tiếp cận tri thức và cơ hội cạnh tranh trên thị trường lao động tương lai.
Ngân sách cho giáo dục bị siết chặt
Theo báo cáo của Chính phủ năm 2025, chi tiêu ngân sách Nhà nước cho Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạt 9.394 tỷ đồng, xếp sau Bộ Quốc phòng (317.172 tỷ), Bộ Công an (207.086 tỷ) và Bộ Xây dựng (137.750 tỷ).
Đáng chú ý, ngân sách cho giáo dục chỉ tăng 20,78% so với năm 2024. Trong khi đó, ngân sách dành cho lực lượng công an tăng 83,19% và quân đội tăng 53,14%.
Đặt trong bức tranh tổng thể về ngân sách giáo dục, lập luận do Bộ này đưa ra khi cắt giảm môn thi thứ ba để tiết kiệm kinh phí là có cơ sở nhất định.
Chuyển gánh nặng kinh phí qua thí sinh
Khi ngân sách đang ngày càng thắt chặt, theo điều tra sơ bộ của phóng viên RFA, kinh phí sử dụng cho công tác tuyển sinh vào lớp 10 ở Việt Nam đang có sự thay đổi, dịch chuyển dần sang cơ chế kết hợp giữa ngân sách nhà nước và khoản thu từ thí sinh dự thi tại cơ sở tổ chức kỳ thi.
Cụ thể, tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh, An Giang, và Đăk Lăk đang đề xuất thu phí dịch vụ tuyển sinh, hay nói cách khác là thu đủ bù chi cho các hoạt động xét công nhận tốt nghiệp, xử lý hồ sơ, dữ liệu và công tác quản lý.
Đặc biệt, theo thông báo của Sở GD-ĐT tỉnh Đăk Lăk ngày 31/5/2026, tỉnh dự kiến sẽ chuyển từ ngân sách nhà nước sang thu từ người dự thi trong năm học tới.
Sự san sẻ gánh nặng chi phí này đã được Nhà nước cho phép thông qua các văn bản được ban hành như Thông tư 69/2021/TT-BTC quy định về ngân sách và kinh phí tổ chức kỳ thi, Điều 99 Luật Giáo dục 2019, được sửa đổi bởi Luật 123/2025/QH15 xác lập khoản thu dịch vụ tuyển sinh theo đúng lộ trình, và Nghị định 238/2025/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 66/2026/NĐ-CP cho phép UBND cấp tỉnh được quy định mức thu và danh mục thu tại cơ sở giáo dục công lập thuộc thẩm quyền.
Áp lực thật sự đến từ chất lượng đào tạo và ra đề
Nhiều học sinh cuối cấp THCS chia sẻ với RFA rằng các em không cần Bộ GD “lo xa giùm”, bởi việc học và ôn luyện tiếng Anh đã trở thành thói quen. Điều các em mong muốn là đề thi cần bám sát chương trình giảng dạy và đảm bảo công bằng.
Thêm vào đó, “áp lực chính đến từ việc thiếu trường lớp chứ không phải việc thi nhiều hay ít môn” là một ý kiến được báo VNExpress ghi nhận.
Bày tỏ bức xúc cùng phóng viên, anh Đ. (42 tuổi, TP.HCM có con đang học lớp 8) nói, “cái cần tinh gọn thì lại không tinh gọn như việc bành trướng nhiều cấp công an xã phường, còn cái không cần tinh gọn như giáo dục thì lại làm cho cố”.
Tầm quan trọng của học và thi tiếng Anh
Một hiệu trưởng của một trường THPT ở TP.HCM tin rằng việc loại bỏ môn tiếng Anh gây bất cập cho cả nhà trường và học sinh.
“Tôi cho rằng nên giữ việc thi môn thứ 3 là ngoại ngữ sẽ dễ hơn cho chúng tôi trong việc sàng lọc chất lượng học sinh cũng như tổ chức giảng dạy. Chúng tôi cũng đang có áp lực phải đào tạo các môn khác bằng tiếng Anh cho học sinh sau này nên việc cho học sinh thi môn tiếng Anh vào cấp 3 vẫn là hợp lý”.
Câu nói của vị hiệu trưởng là có cơ sở khi Tổng bí thư Tô Lâm, trong cuộc họp với Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội vào cuối năm ngoái cũng đã đưa ra mục tiêu sớm triển khai giảng dạy các môn phổ thông bằng tiếng Anh.
Nhìn sang các quốc gia lân cận, xu hướng cải cách kỳ thi của Việt Nam có nhiều nét tương đồng với Trung Quốc, nơi nhiều đề xuất chính thức loại bỏ tiếng Anh ra khỏi các kỳ thi vào cấp 3 và Đại học đã xuất hiện từ năm 2013.
Ngược lại, Nhật Bản và Hàn Quốc, dù đề cao ngôn ngữ mẹ đẻ, song vẫn coi trọng tiếng Anh như một công cụ hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh.
“Tiếng Anh là môn bắt buộc, đứng ngang hàng với Toán và tiếng Hàn cho mọi thí sinh ở đây”, chị G. (35 tuổi, hiện đang sống tại Seoul, Hàn Quốc) chia sẻ với RFA.
Tại Nhật Bản, một học sinh THPT ở Tokyo cho RFA biết học sinh còn chịu áp lực thi chứng chỉ tiếng Anh Eiken bên cạnh kỳ thi chính khoá để tăng lợi thế cạnh tranh.
Cuối cùng, theo một giáo viên tiếng Anh tại Lâm Đồng, việc bỏ môn thi thứ ba không giải quyết được bài toán giảm tải mà còn phát sinh thêm bất cập, trong khi những vấn đề cốt lõi như chất lượng cơ sở đào tạo và nội dung đề thi vẫn chưa được chú trọng.