“[...] Có một cơn thác lũ khủng khiếp và dai dẳng đang ngày đêm cuốn phăng những cốt cách, thành trì văn hóa làng quê được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử.
Những tình làng nghĩa xóm, những lời ru thấm đẫm hồn quê, câu dân ca da diết, chén chè xanh bên điếu thuốc, những đêm trăng thao thức tiếng chuyện trò… đang lặng lẽ lùi vào miền ký ức.
Những con đê, dòng sông đang ô nhiễm, khô cạn; những cánh đồng vắng bóng chim trời, cánh diều tuổi thơ… Tất cả đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ, bị bê tông hóa, phố thị hóa, nghiền nát dưới bánh xe của một thứ văn minh lạnh lùng.
Đau đớn nhất không phải là làng quê đổi thay, mà là khi những gì làm nên hồn cốt dân tộc mất đi, chúng ta chẳng thể tìm lại, dẫu có xây lên bao nhiêu phố mới, nhà cao tầng hay trung tâm thương mại cũng không sao sánh được...
Ước mơ ‘làng bên phố - phố quanh làng’ nghe sao xa vời vợi”.
Đây là đoạn trích đáng chú ý từ một bài viết của người dân phường Vĩnh Hưng, TP. Hà Nội trên mạng xã hội, thuộc trong nhiều những hộ dân chịu ảnh hưởng bởi Dự án Cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng của Tập đoàn Sun Group.
Trong quá trình Ủy ban Nhân dân (UBND) phường Vĩnh Hưng tổ chức lấy ý kiến về Dự thảo quy hoạch 1/500 tái thiết khu vực, trên các nền tảng mạng xã hội đã xuất hiện nhiều đoạn video do người dân phát trực tiếp hoặc đăng tải.
Các đoạn phim này ghi lại hình ảnh những đoàn người mặc áo đỏ, mang theo băng rôn biểu ngữ, nối đuôi nhau đi bộ dọc các tuyến đường trong phường Vĩnh Hưng, như một phương thức nhằm bày tỏ sự phản đối đối với chủ trương quy hoạch do chính quyền đưa ra.
Một số nội dung khác còn thể hiện rõ hơn sự bất bình của người dân Vĩnh Hưng khi họ hô to các khẩu hiệu “phản đối” hoặc “không đồng ý”, “trả lại đất cho dân”, “giữ lấy bản sắc, làng nghề”, “đề nghị làm theo Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước”.
Theo ghi nhận của RFA, các cuộc tuần hành của người dân đã diễn ra liên tục trong hơn một tuần qua, với lần gần nhất diễn ra vào tối 31/10.
Việc lấy ý kiến quy hoạch đã diễn ra từ ngày 12/10, và được cho sẽ “chốt sổ” vào ngày 1/11.
Trả lời tòa soạn, một người dân tại Vĩnh Hưng cho biết nhiều gia đình chịu ảnh hưởng đã “đồng lòng” đi tuần hành suốt nhiều ngày liền trong thời gian địa phương lấy ý kiến về đồ án quy hoạch.
“Em bé có, người trẻ có và cả những bà cô, ông bác cũng tham gia vào đoàn của chúng tôi đã cùng nhau đi bộ dọc theo các ngõ Nam Dư, Lĩnh Nam, v.v, ra đường Vành Đai từ nửa đầu tháng Mười đến nay.
Nhóm lớn thì hàng chục đến cả trăm người có, nhóm nhỏ lẻ tẻ cũng 3-4 người, hễ có phát động là mình đi thôi. Họ [an ninh] theo dõi, chặn đường, bóp kèn cũng kệ họ, mình không làm gì sai cả”, người này nói.
Nói về lý do đi tuần hành, dân Vĩnh Hưng “mong muốn” được chính quyền lắng nghe ý kiến để “xin đừng làm dân khổ nữa”.
“Người dân chúng tôi đang sống gồng mình, gắng sức, bất chấp hiểm nguy đi tuần hành, dẫu biết rằng công an có thể bắt giam, bản thân có dấu tích lý lịch tư pháp, nhưng mảnh đất của mấy đời ông cha để lại, đâu thể để mất dễ dàng như vậy.
Việc đi tuần hành để tạo truyền thông với dư luận cả nước biết rằng thực trạng đấy là như vậy, từ đó mong có thể tác động đến những người hoạch định chính sách, hãy một lần biết lắng nghe ý kiến của dân, hãy vì dân lần này.
Bây giờ cơ quan nào cũng lấy hai từ “nhân dân” làm biểu tên, nào là Báo Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Công an nhân dân, v.v. nhưng ý kiến của người dân Vĩnh Hưng chúng tôi đã được tiếp thu thế nào, được cân nhắc ra sao vẫn chưa được cơ quan “Nhân dân” nào thấu cho.
Cho tới tận bây giờ tất cả đều phải chờ đợi, nằm ở sự may rủi đến như thế đấy”, một người khác kể chuyện với RFA qua điện thoại.
Cùng với những chia sẻ trên, người dân nơi đây cũng cho biết “vô cùng phản đối” việc chính quyền lấy danh nghĩa nhà nước để lấy đất, dỡ nhà của người dân với giá rất thấp theo biểu giá đất của Nhà nước, rồi lại “giao cho doanh bán căn chênh lệch thu lợi”. “Dân đã nghèo nay còn lầm than hơn”.
Người dân cũng “không đồng ý” việc Nhà nước cho phá hủy công trình lịch sử - văn hóa cấp quốc gia phục vụ dự án thương mại, như Làng cổ Nam Dư Thượng đã có niên đại hơn nghìn năm tuổi.
“Làng chúng tôi là làng cổ Lĩnh Nam, riêng có một cái đình chùa Lĩnh Nam có di tích lịch sử hơn nghìn năm. Bao nhiêu đời nay các cụ nhà tôi, ông cha chúng tôi ăn đói nhịn rách, không dám bán một mét đất của tổ tiên để lại để mà ăn tiêu.
Tất cả chúng tôi không đồng ý cho các doanh nghiệp đến lấy đất tổ tiên để làm giàu, làm có cho các tư nhân, mà gia đình chúng tôi đau khổ”, ý kiến từ một cụ bà Vĩnh Hưng phát biểu, bày tỏ nguyện vọng của đại đa số người dân địa phương trong lần tiếp xúc với chính quyền.
Đáng chú ý, phần diện tích đất người dân từ chối giao cho Sun Group nằm trong khuôn viên khu vực dân cư hiện hữu, trong khi họ “sẵn sàng” cho phép cho chủ đầu tư Sun Group “tận dụng” các phần diện tích đất nông nghiệp, ao, hồ gần đó để làm dự án.
Ở một khía cạnh khác liên quan đến lấy ý kiến của người dân nơi đây cũng được cho có nhiều bất cập, “không công bằng”, “thiếu chính xác”.
Theo đó, việc lấy ý kiến này đang không tập trung vào nhóm người dân bị mất đất, chịu ảnh hưởng trực tiếp, mà đang diễn ra trên toàn phường Vĩnh Hưng, gồm phần lớn những hộ dân không chịu ảnh hưởng nhiều bởi dự án.
“Chính quyền Hà Nội khi họp lấy ý kiến nhân dân về Dự án Cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng thì chỉ nên lấy ý kiến của những người chịu ảnh hưởng trực tiếp của dự án đó thôi.
Nếu lại mở rộng ra với cả những người nằm ngoài dự án sẽ rất dễ nhận được những ý kiến không khách quan; thậm chí là nhẫn tâm, vô cảm, vô trách nhiệm từ nhóm đối tượng này. Bởi một lẽ đơn giản: Họ có mất gì đâu!”, người dân nêu quan điểm.
Dân Vĩnh Hưng thậm chí còn khẳng định họ đã gửi rất nhiều ý kiến, tâm thư của tập thể và cá nhân đến chính quyền, nhưng toàn đổi lại là sự im lặng.
Mặt khác người dân còn truyền tai nhau việc “phải hết sức cảnh giác với mấy ông bà vào vai ‘chân gỗ’, ‘quân xanh, quân đỏ’” vì những nhóm người này “kiểu gì cũng sẽ nhất trí cao thôi”.
Về việc tiếp thu ý kiến của người dân, luật sư Giang Nam, một người dân tại Vĩnh Hưng, “mong muốn Quốc hội lưu tâm” vì “những hình ảnh tại Vĩnh Hưng hàng ngày, hàng đêm và cả tháng nay nhưng chưa bao giờ thấy xuất hiện hay nhắc tên trên truyền hình, báo chí nghị trường”.
Song cùng với các diễn biến diễn ra tại phường Vĩnh Hưng mấy tháng qua, Hà Nội cũng là nơi đang diễn ra Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16.
Thế nhưng, những ý kiến, nguyện vọng của người dân Vĩnh Hưng chưa khi nào trở thành đề tài để các đại biểu Quốc hội mang ra phản ánh, yêu cầu xem xét giải quyết thỏa đáng cho người dân Vĩnh Hưng.
Ngay cả các đại biểu Quốc hội được bầu chọn ngay tại phường Vĩnh Hưng cũng đã bỏ ngoài tai các ý kiến này, mặc cho sự tín nhiệm của người dân nơi đây dành cho họ.
Theo danh sách chính thức, phường Vĩnh Hưng có ba đại biểu Quốc hội được bầu bao gồm (Đơn vị bầu cử số 3, trang 5):
- Lê Kim Anh, người đang kiêm giữ đồng thời nhiều chức vụ và chức vụ của bà được ghi rất dài trong hồ sơ đại biểu, cụ thể:
Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội; Phó Bí thư, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội; Ủy viên Đoàn Chủ tịch Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam
- Kế đến bà Anh là ông Nguyễn Lân Hiếu, cũng có hồ sơ chức vụ dài tương tự:
Phó Chủ tịch Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài; Phó trưởng Bộ môn Tim mạch – Trường Đại học Y Hà Nội; Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội; Giám đốc Trung tâm Tim mạch - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội; Chủ tịch Phân hội Tim bẩm sinh Việt Nam - Hội Tim mạch học Việt Nam
- Và người thứ ba đến từ cơ quan tư pháp là bà Nguyễn Thị Hồng Chương với chức vụ là:
Chi ủy viên Chi bộ Vụ Pháp luật và Tư pháp; Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật và Tư pháp thuộc Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.
Trong nhiều các lời nói của lãnh đạo TP. Hà Nội trước đó cũng luôn đề cao vấn đề lắng nghe ý kiến người dân, “lấy đời sống và mức sống, hạnh phúc của nhân dân làm tâm điểm của mọi quyết định” như lời của ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội.
Hay như người đứng đầu TP. Hà Nội là Bí thư thành ủy Trần Đức Thắng cũng nêu cao tinh thần “lấy hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo”.
Thế nhưng, vào ngày 28/10, khi thời hạn lấy ý kiến về dự thảo quy hoạch chi tiết 1/500 tại Vĩnh Hưng vẫn chưa kết thúc, Hội đồng Nhân dân TP. Hà Nội đã thông qua nghị quyết bổ sung 580 công trình, dự án vào danh mục thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội.
Trong số này có dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, với hơn 206 ha đất dự kiến thu hồi, khiến những người dân Vĩnh Hưng vẫn chưa đồng thuận với dự án này, đứng trước nguy cơ bị cưỡng chế bất cứ lúc nào.
Khi bước vào Vĩnh Hưng, trước hàng quán hay từ đầu đường đến cuối phố, đi đâu người ta cũng rất dễ bắt gặp vô số băng rôn ghi khẩu hiệu “yêu cầu không lấy đất thổ cư của dân phục vụ lợi ích doanh nghiệp”.
Vĩnh Hưng hôm nay đứng trước một cuộc chuyển mình gắn với hai từ “tái thiết” theo ý chí của trung ương. “Tái thiết” được kỳ vọng để “giúp nâng cao chất lượng cuộc sống người dân”, đưa Vĩnh Hưng trở thành “mô hình kiểu mẫu về cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị, tạo động lực phát triển mới cho khu vực đông nam thủ đô”.
Suy cho cùng “tái thiết” với bản chất của nó chính là bài toán về lợi ích. Nhưng liệu rằng, đối tượng thụ hưởng nhắm đến cốt lõi của những lợi ích này đang là ai, người dân, doanh nghiệp, hay các cấp lãnh đạo với những chỉ tiêu tăng trưởng, vẫn là một câu hỏi còn nhiều bỏ ngỏ, chưa bao giờ được chính quyền giải đáp một cách thấu đáo.