Кишилик һоқуқ адвокати филп сәндис: «уйғурларға йүргүзливатқан җинайәтни ирқий қирғинчилиқ дәп атисақ немә болиду?»

Ихтиярий мухбиримиз җәвлан
2020-07-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Бу йил 16-июн «йеңи сиясәтчи» торида хәлқара етник қирғинчилиқ қануни мутәхәссиси, лондон университетиниң профессори, кишилик һоқуқ адавокати филип сәндисниң уйғурларға мунасивәтлик ирқий қирғинчилиққа қайта ениқлима бериш һәққидики пикирлири оттуриға қоюлған бир мақалә елан қилинған.

Мақалидә ейтилишичә, адвокат филип сәндис илгири хәлқара сотта бермида ирқий қирғинчилиққа учриған роһинга мусулманлири үчүн адаләт тәләп қилғаникән. Униң «ғәрб-шәрқ кочиси» дегән китаби даңлиқ болуп, униңда ирқий қирғинчилиқ җинайитини тәтқиқ қилғучи қануншунасларниң көз қарашлири вә һөкүмлири, шундақла инсанийәткә қарши җинайәт билән ирқий қирғинчилиқниң пәрқи, шәхсий һоқуқ-мәнпәәт билән коллектип һоқуқ-мәнпәәтниң мунасивити дегәндәк мәсилиләр муһакимә қилинғаникән. У юқириқи қануншунаслардин ләмкинниң көз қаришиға болған маһиллиқини ипадиләп: «биз гәрчә ирқий қирғинчилиқни газ қоюп бериш өйи вә қилич-қораллар билән бағлап чүшәнсәкму, ләмкинниң дәсләпки чүшәнчисидә ирқий қирғинчилиқ җинайити маһийәттә җисманий җәһәттә йоқ қилиш әмәс, бәлки мәдәнийәт җәһәттә вәйран қилиш, инсанийәт мәдәнийитиниң көп хиллиқини вәйран қилиштин ибарәттур. Сиз әгәр китаб-әсәрләрни, мәдәний ядикарлиқларни, бир җамаәтниң турмуш усулини вәйран қилсиңиз, демәк сиз ирқий қирғинчилиқ қиливатқан болисиз,» дегән.

Мақалидә қәйт қилинишичә, у уйғур аяллириниң туғмас қиливетилиши вә чәтәлдики уйғур тәшкилатлириниң хәлқара җинайи ишлар сот мәһкимисигә хитайниң үстидин әрз сунуши қатарлиқ ишлардин хәвәр тапқандин кейин, уйғурларға мунасивәтлик болған ирқий қирғинчилиқ мәсилисигә болған пикрини баян қилип, мундақ дегән: «уйғурларға йүргүзүлүватқан җинайәтниң хәлқаралиқ җинайәт икәнликидә гәп йоқ. Мәсилә шу йәрдики, биз уни ирқий қирғинчилиқ дәп атисақ немә болиду? әгәр уни инсанийәткә қарши җинайәт дәп атисақ бу җинайәт кичик җинайәт болуп қаламду?»

Униң қаришичә, «ирқий қирғинчилиқ җинайитигә қарши туруш әһдинамиси» гә асасланғандиму, хитайниң уйғурларға йүргүзүлүватқан әшәддий зораванлиқлирини ирқий қирғинчилиқ җинайити дәп қарашқа болидикән. У йәнә мундақ дегән: «уни ирқий қирғинчилиқ демәслик билән у җинайәтниң характери йәңгилләп қаламду? мәнчә, ундақ әмәс, йүз бериватқан ишлар толиму қорқунчлуқ һәмдә тәкрар йүз бериватиду. Шуңа у ирқий қирғинчилиқ билән тәң дәриҗидики қабаһәтлик җинайәттур.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт