Хитайниң муқимлиқ хизмити уйғур деһқанларниң ешиға топа чачмақта

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015-10-28
Share
uyghur-hashar-osteng-chepish-1.jpg Һашарға мәҗбурлинип өстәң чепиватқан уйғур деһқанлар. Ақсу.
Social Media

Хитай уйғур елини пахта базисиға айландурғандин буян, уйғур деһқанларға болупму җәнубтики деһқанларға кевәз териш вәзиписи артилди. Бу йил уйғур елида пахта баһаси вә мәһсулатиму тәң чүшкәнликтин пахтикар деһқанлар тәс күндә қалған. Һалал әмгикигә тайинип пәқәт вә пәқәт деһқанчилиқниң киримигә тайинип җан беқип келиватқан деһқанлар қәрзини қандақ қайтурушниң, қиш күнлири йеқинлашқансери аш-тузиниң ғемигә патқан. Пахта баһасиниғу базарниң иши десәк, әзәлдин пахта охшайдиған җәнубта бу йил мәһсулатниңму чүшүшигә немә сәвәб болди? тәбиий апәтләрму? қурғақчилиқму? зади немә? ақсу вә қәшқәрдики пахтикарлар буниңға "етизға чиқалмидуқ, кевәзлиримизгә қариялмидуқ" дәп җаваб бәрди. Чүнки, улар күнини етизда әмәс, бәлки муқимлиқ хизмити үчүн кәнтниң тәшкиллик сиясий өгинишлиридә яки һашар әмгәк мәйданлирида өткүзүшкә мәҗбур болған иди.

Ким дәйду күзни уйғурларға мол һосул пәсли дәп? йәрлик деһқанлардин игилигән учурлиримиздин қариғанда, пүтүн аилиниң иқтисади, турмушниң ғеми күздики йиғқан пахтисиға бағланған пахтикар деһқанлар пахта баһаси вә мәһсулатиму тәң чүшкәнликтин бу алтун күздә бир йиллиқ һалал әмгикидин мол һосул орниға, етизлиридин түгимәс ғәм-ғуссә йиғивалмақта, йәрлик деһқанлардин игилигән учурлиримиздин қариғанда, турпан, қумул қатарлиқ җайлар бу йил қум боран, қурғақчилиқниң тәсиригә учрап кевәз йиллардикидәк мәһсулат бәрмигән болса, тәбиий апәтниң тәсиригә учримиған қәшқәр, ақсу қатарлиқ уйғур елиниң җәнубидики кевәзликләр сиясий апәткә учриған. Йәкәнниң бултур вәқә йүз бәргән елишқу йезисиға қошна йезилардин биридики уйғур деһқанниң чүшәндүрүшичә, бултур бу юртта вәқә йүз бәргәндин буян, даириләрниң "муқимлиқ биринчи амил" сиясити бойичә елинған, деһқанларни бикар қоймаслиқ тәдбирлири сәвәблик, деһқанлар гәрчә әтиязда қәрзгә уруқ вә оғутларни елип кевәз теришкә мәҗбур болған болсиму, мәйли деһқанчилиқниң алдираш пәйти болсун вә яки һазирқи күзги йиғин вақти болсун, күн бойи кәнткә йиғилип сиясий өгинишләрдин қутулалмиған болғачқа, уйғур пахтикарлар асасән етизлирида ишләшкә пурсәт тапалмиған. Шуниң билән кевәзлири охшимиған, пахтилири болмиған вә болғанлириниму вақтида йиғалмиған:

‏-Бу йил пахта баһаси чүшүп кетипту?деһқанларға бәк зиян болдиму?
-Һә, бәк зиян болди.
-Пахтини йиғип болдиңларму?
-яқ техи, ма тәрәптә бихәтәр болмиғандикин, деһқанлар териқчилиққа ишлийәлмигәндин кейин.
-Муқимлиқ яхши болмай ишлийәлмидиму? вәзийәт билән етизниң немә мунасивити?
-Һә муқимлиқ шу, сиясий өгиниш дәймиз, дадүйләрдә йиғивелип, һазирму бар...
-Муқимлиқ биринчи, деһқанлар зиян тартсиму җан бақалмисиму мәйлиму?
-Һазир униң билән кари йоқ, һә шу, иш чиқмиса, әтигән баса кәчтә қайтип күн кәчүрсә болди. Йезиға йиғивелип әмгәккә салиду.
Мәһсулатниң чүшүп кетиши тәбиий апәттин әмәс, муқимлиқ хизмити сәвәбидин икәндә?
-Һә шу, бултур йәкәндә иш чиққан яқи, пүтүн кәнттә күндә сиясий өгинишла бар, әтигән йәттә-сәккиздә кәлсә чүштә 6 дә тамақни дадүйдә йәйду. Кәчтә кетиду. Кевәзгә ишлийәлмигәндин кейин дора чачидиған, отақчилиқ ишлирини қилалмиғандин кейин кевәз охшимайдиған гәп...
-Деһқанлар буниңға нарази әмәсму?
-Нарази болса, сиясий мәктәп дәпла елип кетидиған турса, бир айғичә қара дәрвазиниң ичидә ишләп кетидиған гәп, бизму һазир бу қәрз пулини қандақ қилидиған ишкин дәп ойлишиватимиз....

Бултур 28‏-июл йәкән "илишқу‏ вәқәси"ни хитай һөкүмити тунҗи қетим учқучисиз айропилан қоллинип бастурған вә вәқәдә 98 адәм өлгәнликини, вәқә диний ашқун күчләрниң "зораван террорлуқ һәрикити" икәнликини елан қилған.
Д у қ болса, хитайниң һөкүмәткә наразилиқ билдүрүп намайиш қилған уйғур деһқанлирини қораллиқ бастурғанлиқини, вәқәдә аз дегәндә 2000 уйғурниң өлтүрүлгәнлики вә из-дерәксиз йоқап кәткәнликини билдүрмәктә.

Даириләр шундин буян йәкән һәтта пүтүн қәшқәр диярида муқимлиқ тәдбирлирини һәссиләп күчәйткән болуп, һәтта деһқанлар инкас қилғандәк мәҗбурий шәкилдики ашқун тәдбирләрни қоллинип келиватқанлиқи мәлум. Ақсу аватниң пахта ишләпчиқириш кәнтидики бир пахтикар аялниң инкаслиридин, деһқанларни күн бойи сиясий өгинишкә мәҗбурлаш, һашарға тутуш дегәндәк бу хил қаттиқ йосунда давам қиливатқан муқимлиқ тәдбирлириниң йәкән вәқәсидәк наразилиқ һуҗум вәқәлири йүз бәргән җайлардин башқа җайлардиму омумйүзлүк йүргүзүлүватқанлиқи вә буниң охшашла деһқанчилиққа еғир зиян селип, деһқанларниң һаятиға зор қийинчилиқ туғдуруватқанлиқи мәлум болди :
‏-Бу йил силәрдиму пахта анчә болмидиму?
-Шундақ, пахтини саттуқ, қәрзни берип болалмидуқ. Қишни қандақ чиқиримиз дәп ғәмдә олтурдуқ әмди....
-Пахта немишқа болмиди?
-Маву һазир әр кишиләр һашарға бериватқандикин, муқимлиқ, диний әсәбийлик дәп иш чиқип қаламдикин дәп бирму-бир сан елип йиғивелип, ма һашар бәк авуп кетип бариду, етизға пәқәт қариялмидуқ, һазирму һашарға бериватимиз, аяллар етизға ишлийәлмигәндин кейин. Деһқанчилиқтин бәк чекинип кәтти, шу пешанимиздики шу охшайду дәп билдуқ.
‏-Пикир қилмидиңларму?
-Пикир қилсақ идийәңдә мәсилә бар дәп сиясий мәктәпкә һәйдәйду. юқириси бәш-алтә ай, болмиса бир ай йоллаймиз дәйду... Бу йәрдә вәзийәт чиң болғандин кейин, һәммә йәрдә кәскинчилик, деһқанлиму аңлиқ боп кәтти һазир.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт