Xitaylarning sheher qurushigha ruxset, Uyghurlarning yesli qurushigha ruxset yoq

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2013-04-25
Share
anatil-teshwiqati-305.png Ana til yeslisi teshwiqat süriti
RFA/Ekrem

Uyghur diyari torining 24 - aprildiki xewerliridin melum bolushiche, orni ürümchide bolghan "Xelq'ara ana til soda shirkiti" deslepki qedemde Uyghur, qazaq, qirghiz, özbék qatarliq töt milletning perzentlirini öz ana tilida yesli terbiyisige ige qilish meqsitide, tengritagh rayoni tewesidin balilar baghchisi qurushqa layiq bir turalghu jayni ijarige alghan.

Qurulush süpiti telepke layiq bolghan bu turalghuning resmiyetlirini we balilar baghchisi qurushqa munasiwetlik matériyallarni toluq hazirlap, testiqqa érishish ümidide munasiwetlik hökümet organlirigha barghan. Emma ana til shirkiti xadimlirining iltimasini hazirgha qeder "Bu dégen qosh tilliq ma'arip siyasitige qarshi telep, testiqlashqa bolmaydu" dep ret qilidighan birmu organ chiqmighan bolsimu, ularning yesli qurush ishi yenila emelge ashmay kelmekte. Ana til shirkiti xadimliri tengritagh rayonluq ma'arip idarisi, aptonom rayonluq ma'arip nazariti, ürümchi saqchi idarisi, sheher qurulushi idarisi, ot öchürüsh idarisi dégendek talaylighan idare - organ arisida aylarche qatrap yürüp, ya bolidu, yaki bolmaydu, dégen jawabqa érishelmey perishan bolmaqta.

Wehalenki, Uyghur diyaridiki qazaq ziyaliyliri yene bashqiche mu'amilige uchrimaqta. Qazaqche "Kultegin" munbirining yéqinda élan qilghan uqturushida bayan qilinishiche, xitay da'iriliri tarbaghatay wilayiti teweside "Qoshtilliq ma'arip" qa qarshi chiqip, qazaqche mekteplerni échish üchün heriketke ötken qazaq ziyaliylirining iltimasini testiqlighan. Tarbaghataydiki qoshtilliq mektepler mexsus uqturush chiqirip, qoshtiliq mekteplerde oquwatqan qazaq perzentlirining qaysi tilda oqushni xalisa, shu tilgha iltimas qilsa bolidighanliqini bildürgen. Qazaq ata - anilargha yéngidin mektepke tizimlitish jediwellirini ewetip, mektep tallash hoquqini bergen. Bu yéngi pirinsip boyiche, tarbaghatayda bu yil 9 - ayda qazaq tilidiki mekteplerde oqush bashlash teyyarliqi bashlinip ketken.

Biraq, Uyghur ana tilida yesli, bashlan'ghuch mektep we ottura mekteplerni qurush yolida yillardin buyan pidakarliq körsitip kelgen Uyghur ziyaliyliri her türlük tosalghulargha uchrap, ürümchide téxiche Uyghur tilida bir yesli qurush meqsitige yitelmey kelmekte. Yawrupa sherqiy türkistan birliki teshkilatining re'isi enwerjan ependi bu xususta ziyaritimizni qobul qilip, xitayning assimiliyatsiye siyasitige köre, Uyghurlarning ana tilda mektep échish ghayisining "Qosh tilliq ma'arip"qa jeng élan qilghanliq bolidighanliqini, xitayning qazaq xelqi bilen Uyghurlargha perqliq mu'amile qilishining ikki millet otturisida ziddiyet térishni meqset qilidighanliqini ilgiri sürdi.

Melumki, bu yil 19 - mart küni qeshqerdiki "Nurxan til terbiyilesh merkizi" ning "Resmiyetliri toluq emes" dégen bahanide xitay da'iriliri teripidin taqiwétilishi Uyghur jem'iyitide zor ghulghula qozghighan idi. Shu küni yene ürümchi sheherlik jama'et xewpsizlik idarisi ana til soda shirkiti teripidin ürümchidiki "Uysun" réstoranida ötküzülmekchi bolghan noruz pa'aliyitini mejburiy emeldin qalduruwetken. Bu pa'aliyetke Uyghur, qazaq, qirghiz, özbék qatarliq milletlerning meshhur zatliridin minggha yéqin kishi teklip qilin'ghan idi.

Uyghur ziyaliyliri bu weqelerni torda ashkarilighandin kéyin, xitay hökümet da'iriliri "Ana tilda mektep qurush" témisigha munasiwetlik barliq yazmilarni tordin yuyup tashlashni telep qilghan bolsimu, meqsitige yitelmigen. Bügün Uyghur élining ichi we sirtidiki 100 mingdin artuq kishi Uyghurlarning milliy mewjutluqigha munasiwetlik bu témigha nezerlirini aghdurup kelmekte.

Uyghur tor betlirining 24 - aprildiki xewerliride bayan qilinishiche, ana til soda shirkiti bügün qaytidin yézip chiqqan "Ana til balilar baghchisi qurush iltimasi" ni aptonom rayonluq ma'arip idarigha yollimaqchi bolghan. Tor betlirige ashkarilan'ghan bu iltimasta, ürümchidiki Uyghurlar merkezliship olturaqlashqan tengritagh rayoni, saybagh rayoni qatarliq jaylardiki qanche yüzligen Uyghur, qazaq perzentlirining tégishlik yesli terbiyisi körüsh shara'itidin mehrum qéliwatqanliqi körsitilgen.

Iltimasta, xitay ma'arip ministirliqi 2003 - yili 1 - ayning 27 - küni élan qilghan "Yesli ma'aripi islahati we tereqqiyati toghrisidiki yitekchi pikir" namliq 2003 13 nomurluq höjjet, "Jungxu'a xelq jumhuriyiti ma'arip qanuni", "Jungxu'a xelq jumhuriyiti puqrawi ma'aripni ilgiri sürüsh qanuni", "Jungxu'a xelq jumhuriyiti puqrawi ma'aripni ilgiri sürüsh qanunining ijare nizamnamisi", "Yesli ma'aripining yitekchi mezmuni", "Yesli xizmiti belgilimisi", "Yeslilerni bashqurush qa'idisi", "3 Yashtin 6 yashqiche balilarning öginish we tereqqiyat körsetküchi", "Pütün künlük we yataqliq yeslilerning orunlashtürüsh ölchimi", "Yesli qurulushlirining layihilinish ölchimi" hemde Uyghur aptonom rayoni we ürümchi sheherlik ma'arip idarisi bésip tarqatqan puqrawi mekteplerni qurushni iltimas qilish qollanmisining yeslige alaqidar belgilimilirige muraji'et qilin'ghan bolsimu, yenila testiqtin yiraqta qalghan.





Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet