Қазақистандики “тинчлиқ дуняси” хәлқара бирләшмиси уйғур маарипини қоллап-қуввәтлимәктә

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2017.11.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tinchliq-dunyasi-xelqara-birleshmisi.jpg “тинчлиқ дуняси” бирләшмисиниң президенти абен нурманов “ғунчә” журнилиниң бәш йиллиқ мурасимида . 2017-Йили 2 -ноябир, алмута.
RFA/Oyghan

Мәлумки, өткән әсирниң 90-йиллиридин башлап, йәни совет иттипақи йимирилгәндин кейин қазақистанда көплигән җәмийәтлик тәшкилатлар, фондлар вуҗудқа келишкә башлиди. Улар өз алдиға мәдәнийәт, маарип, әдәбият, сәнәт вә башқиму саһәләрдә хәйри-еһсан ишлирини елип беришни өзлириниң асаслиқ мәқсити қилди. Шуларниң ичидә уйғурларниңму өз алдиға қурған тәшкилатлири болди. Улар уйғурлар зич олтурақлашқан алмута шәһири вә алмута вилайитидә шундақла қазақистанниң астана, чимкәнт, тараз вә башқа шәһәрлиридә һәр хил паалийәтләрни өткүзүп кәлмәктә. Мәзкур җәмийәтләр юқириқи паалийәтлиридин башқа йәнә тәбиий апәтләрдин зәрдаб чәккәнләргә, мәҗруһ балиларға, йетим-йесирларниң өйлиригә, һал-оқити начар аилиләргә вә башқиларға маддий ярдәм бериш ишлириниму елип бармақта. Җәмийәтләр вәкиллири миллитиниң кимликидин қәтий нәзәр, барлиқ моһтаҗ кишиләргә ярдәм қолини созушни өзлириниң инсаний бурчи дәп һесаблимақта.

2008-Йили қурулған “тинчлиқ дуняси” хәлқара қазақ иҗадий бирләшмиси қазақистанлиқ уйғурларға яхши тонуш. Бу тәшкилатни бирләшкән дөләтләр тәшкилати йенидики кишилик һоқуқни қоғдаш комитетиниң қазақистандики мудири абен нурманоф башқуриду. Бирләшмә рәисиниң орунбасари турсун разийефниң ейтишичә, бирләшминиң асасий мәқсити қазақ вә қазақистандики башқа милләтләрниң мәдәнийитини дуняға тонутуштин, мәктәп оқуғучилириниң һәр саһәләрдики талантини, уларни тәрбийиләватқан устазларниң кәспий дәриҗисиниң өсүшини қоллап-қувәтләштин вә рәғбәтләндүрүштин ибарәт икән

Турсун разийеф өткән йили мушу йөнилиштә қилинған ишлар һәққидә тохтилип, мундақ деди: “қазақистанда 8 миңдин артуқ оттура мәктәп, бир йерим миңдин артуқ кәспий мәктәп бар. Шуларда мусабиқиләрни өткүзимиз. Қазақистанда қазақ, рус, өзбек, уйғур вә таҗик мәктәплири бар. Мәктәп қайси тилда болса, шу тилда илмий әмгәк мусабиқилирини өткүзимиз. Өткән йили 16 уйғур мәктипидә шундақ мусабиқиләрни өткүздуқ. Атақлиқ шаир илия бәхтийниң 85 йиллиқиға атап, 11 мәктәптә мушаирә өткүздуқ. 2017-Вә 2018-оқуш йилини хелил һәмрайефниң 90 йиллиқиға атаватимиз”.

Турсун разийеф уйғур мәктәплиридә асасий җәһәттин тил вә әдәбият муәллимлириниң илмий әмгәклирини риғбәтләндүрүш ишлирини елип бериватқанлиқиниму оттуриға қойди. Униң ейтишичә, муәллимләрниң бу әмгәклири “бейбитлишик әлеми” намлиқ журналда уйғур тилида елан қилинип кәлмәктә. Буниңдин ташқири, “ата юрт” намлиқ журналда қазақистанниң һәр хил саһәлиридә көзгә көрүнгән шәхсләр тонуштурулиду. Уларниң ичидә уйғур хәлқиниңму вәкиллири бар икән.

Турсун разийефниң ейтишичә, “тинчлиқ дуняси” хәлқара қазақ иҗадий бирләшмиси өз ишини йигирмидин ошуқ саһәдә елип бериватмақтикән. Бирләшмә асасән қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик етно-мәдәнийәт мәркизи билән һәмкарлиқта ишлимәктикән. Мәзкур бирләшмә қазақистандики уйғур мәдәнийитини раваҗландуруш ишлириға буниңдин кейинму актип арилишишни көздә тутмақтикән.

Радийомиз зияритини қобул қилған “тинчлиқ дуняси” хәлқара қазақ иҗадий бирләшмиси йенидики хәлқләр достлуқи бөлүминиң башлиқи аблаһәй дөләтоф йеқинқи вақитларда мәзкур бирләшмә әзалириниң көплигән уйғур мәктәплирини арилап, уларниң әһвали билән тонушуп чиққанлиқини билдүрди. У мушу йили җәнубий қазақистандики бир қатар мәктәпләрни арилап кәлгәнликини илгири сүрүп, мундақ деди: “түркистандин 27 километир йәрдә 16 миң аһалиси бар қарнақ дегән йеза бар икән. У йәрдә өзбек тилида дәрс өтүлидиған 4 мәктәп болуп, шуларниң бири мәхмут қашқәри намида икән. Хәлқ бизниң қәдимий атилиримизни тонуйдикән. Шу йәрдә учришиш болуп өтти. Бу йәрдә уйғурлар барму дәп сориведим, кимниң нәқ уйғурлар икәнликини билмәйдикән. Бирақ тарихий тәрәптин елип кәлсәк, уйғурлар бар дәйду.”

Аблаһәй дөләтоф өз вақтида өзбекистанда яшаватқан уйғурларниң көплигән обйектип сәвәбләр билән миллитиниң өзбек атилип кәткәнликини, һазирниң өзидә ташкәнт вә башқа шәһәрләрдә яшаватқан уйғурларниң өз тилини, миллий өрп-адәтлирини сақлап қелишқа тиришип келиватқанлиқини оттуриға қойди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.