Almatada "Nilqa inqilabi" namliq kitab neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2015-11-30
Share
almata-nilqa-inqilabi-kitab.jpg "Nilqa inqilabi" namliq kitab
RFA/Oyghan


Hazir qazaqistanda istiqamet qiliwatqan Uyghurlar ötken esirning 40 - yilliri ili rayonida partlighan milliy azadliq qozghilingini untughini yoq. Sabiq sherqiy türkistan jumhuriyitining milliy armiyisi jengchiliri, uning her saheliride xizmet qilghan kadirlar, shundaqla baliliq dewri shu yilliri ötkenler bu tarixiy weqeni eslep ötmekte. 1936 - Yili nilqa nahiyiside dunyagha kelgen turdi nurjan ene shularning biri bolup, hazir u almata shehiride istiqamet qilmaqta. Yéqinda u dadisi nurjanning eslimiliri we özi toplighan matériyallardin tüzülgen "Nilqa inqilabi" namliq kitabini neshr qilghan idi.

Turdi nurjanning éytishiche, uning dadisi rus tilini yaxshi bilidighan we rawan sözleydighan kishi bolup, nilqa qozghilangchiliri arisida alaqichi rolini oynighan éken. T. Nurjan öz kitabida nilqa nahiyisi hem uning etrapidiki nahiyilerni yaxshi bilgenliktin, yer - jay namlirini tepsiliy teswirligen. U shu dewirde Uyghur élida qéliplashqan weziyet heqqide toxtalghandin kéyin, nilqa qozghilingining bashlinish sewebliri, nilqa partizanlirining körsetken jasaretliri, uning ghuljidiki omumyüzlük azadliq qozghilingining bashlinishigha zémin yaratqanliqi heqqide etrapliq toxtalghan.

T. Nurjan nilqa qozghilingining bashlinish sewebliri hem uning ishtirakchiliri heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Nilqidiki inqilab bashlan'ghan mezgilde shing shésey siyasiti xelqning hemmisige bir tutash zulum séliwattatti. Xelq endishide idi. Uning siyasitidin baymu qorqup, kembeghelmu qorqup yürgende inqilab bashlandi. Inqilabqa xelq " azad bolsaq, hörlük bolsa, özimiz erkin hayat kechürsek" dep qoshuldi. Uninggha patix bilen birlikte Uyghurdin ghéni batur, qazaqtin ekber batur we uning iniliri, mongghul dorji, ruslardin nazarof qatnashti. Nilqa partizanliri ichidin yene mengsür séyit, tursun qazan, zilawdun, burhan, hebibulla baturluq körsetken. Néme kérek bolsa, baylar mal - mülkini ayimidi."

T. Nurjan öz kitabida, bolupmu Uyghur xelq qehrimani ghéni baturning alahide bir qorqumsizliqi, jür'etliki bilen qozghilangchilar arisida hörmetke sazawer bolghanliqini, jeng meydanlirida da'im aldinqi septe turup, qehrimanliqning ülgisini körsetkenlikini tekitleydu. Kitabta patixning a'ilisining türmige qamilip, ularning ghéni batur teripidin qandaq qilip qutuldurghanliqi tepsiliy yorutulidu. 50 - Yillarning axirlirida ghéni batur bilen körüshken t. Nurjan uning qehrimanliqi heqqide mundaq deydu: "Ghéni baturning baturluqi adem ishen'güsiz baturluqtur. 10 - 15 Adimi bilen türmige kirip, patixning apisini, ayalini, tört balisini qutquzup, birsinimu xeterge uchratmay, türmidin élip chiqti dégen söz bu adem éytqusiz baturluq. Özining pem - parasiti, baturluqining bir ipadisi. Dadamning éytishiche, bash saqchixanini alghan mezgilde xitayning potiyidin étiliwatqan pulémyot oqida ghéni baturning ömilimey, yügriginini öz közi bilen körgenler heyran qalghan idi."

T. Nurjan kitabining xulase qismida nurghunlighan partizanlarning, yashlarning azadliq üchün jeng meydanlirida qurban bolup, Uyghurlar tarixida öchmes iz qaldurghanliqini tekitlep, mundaq dep yazidu: "Ata - bowidin bizge miras bolup kelgen erkinlik, azadliq choghi öchmidi".

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet