Năm 2021 là một năm có nhiều thử thách với ngành y tế Việt Nam khi dịch COVID-19 bùng phát. Trang thiết bị y tế không đủ cung cấp cho người bệnh. Một loạt bác sĩ, lãnh đạo ngành y bị bắt, bị tù do tham nhũng trong đấu thầu mua thiết bị y tế. Thống kê cho thấy, năm 2021 là năm kỷ lục về số lượng cán bộ ngành y bị khởi tố, bắt tạm giam với ít nhất 25 người liên quan đến các vụ án lớn.
Mở đầu là vụ nâng khống giá thiết bị y tế hơn 31 tỷ đồng xảy ra tại Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội; tiếp theo là vụ tham nhũng mua tròng mắt ngoại nhập, gây thiệt hại cho Quỹ Bảo hiểm y tế và cả người bệnh với tổng số tiền hơn 14 tỉ đồng; vụ Viện Tim Hà Nội; vụ Dược phẩm Cửu Long…
Gần đây nhất là vụ Tổng giám đốc công ty cổ phần công nghệ Việt Á và Giám đốc Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Hải Dương bị khởi tố và bắt tạm giam vì bị cho là đã cùng nhau nâng khống giá bộ xét nghiệm COVID-19 do Việt Á và Học viện Quân y sản xuất để hưởng lợi dù những sản phẩm này chưa bao giờ được Tổ chức Y tế Thế giới chứng nhận hay cấp phép thông qua.
Tại buổi tọa đàm hôm 18 tháng 12 vừa qua về quản trị hệ thống y tế qua hai năm ứng phó với Đại dịch COVID-19, Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Văn Kính (Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Việt Nam) và tiến sĩ Nguyễn Huy Quang (nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế), đều đánh giá ngành y tế Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc kiểm soát tình hình cũng như khám, chữa bệnh cho người dân khi dịch bệnh bùng phát. Các chuyên gia này cho rằng cần phải thiết lập hệ thống chăm sóc, điều trị hiệu quả từ sớm, từ xa và phải lấy người dân là trung tâm, chủ thể trong mọi hoạt động phòng, chống dịch.
Ngành y tế Việt Nam gượng dậy được hay không thì theo tôi, nó phụ thuộc hoàn toàn vào nhà nước Việt Nam bởi vì nó liên quan tới các mặt an sinh xã hội của dân. Gần đây, qua thử thách của đợt bùng phát dịch COVID-19 thứ tư, có thể Việt Nam thất bại trong việc chống dịch. Nó thể hiện ở lực lượng y tế của Việt Nam chưa đủ sức để chống chọi với những đợt bùng phát dịch mạnh mẽ. - Giáo sư Đặng Hùng Võ
Theo quan điểm của Giáo sư Đặng Hùng Võ nêu với RFA vào sáng 20 tháng 12 thì việc khôi phục lại nền y tế phải bắt đầu từ nhà nước. Ông nói:
“Ngành y tế Việt Nam gượng dậy được hay không thì theo tôi, nó phụ thuộc hoàn toàn vào nhà nước Việt Nam bởi vì nó liên quan tới các mặt an sinh xã hội của dân. Gần đây, qua thử thách của đợt bùng phát dịch COVID-19 thứ tư, có thể Việt Nam thất bại trong việc chống dịch. Nó thể hiện ở lực lượng y tế của Việt Nam chưa đủ sức để chống chọi với những đợt bùng phát dịch mạnh mẽ. Cái tiềm năng tự thân của Bộ y tế được chính phủ trang bị chưa đủ sức để chống những thảm họa lớn. Đồng thời, chuyện tham những trong ngành y tế nhân dịp có dịch khiến nhiều lãnh đạo bị tù tội hoặc mất chức, hoặc không được sử dụng nữa gây thất bát cho ngành y tế.
Lúc này nhà nước phải quan tâm đầu tư cho những lĩnh vực thuộc phạm vi an sinh xã hội. Cấu trúc lương của những nghề liên quan an sinh xã hội cũng phải tính lại. Hơn nữa, Việt Nam rất tự hào về y tế cộng đồng nhưng nhìn lại thì thấy nó chỉ có hình thức chứ nội dung tức là lực lượng không đủ mạnh. Xã nào cũng có trạm xá nhưng trạm xá đó chả làm được gì cả, nhất là những nơi đã thử thách qua đợt bùng phát dịch.
Ngân sách nhà nước chỉ là cái điểm mồi, có ưu đãi. Nhưng sau đó các cơ sở y tế tư nhân có thể đảm nhận việc cuốn hút xã hội để cùng nhau giải quyết vấn đề y tế cho xã hội.”
Theo Giáo sư Võ, khi tham nhũng đã vào đến trường học và bệnh viện, tức là vào đến hai nơi được gọi là thầy - thầy thuốc và thầy giáo - thì coi như những ngành này đã gặp chứng bệnh nan y không thể chữa. Tuy vậy, ông vẫn hy vọng tình trạng ở Việt Nam chưa đến nỗi nan y, vẫn còn ánh sáng cuối đường hầm.
Bác sĩ Võ Xuân Sơn thì cho rằng, có rất nhiều thứ phải làm. Điều đầu tiên là phải có một môi trường trong sạch từ cấp cao nhất. Ông nói:
“Sau vụ Việt Á thì thấy rõ ràng là ngành y tế Việt Nam có rất nhiều vấn đề, thành ra bây giờ mà nói nhà nước cần làm gì thì thực sự là tôi cũng không biết họ phải làm gì. Có quá nhiều thứ phải làm và việc đầu tiên là phải làm sao cho cái chính quyền này trở nên trong sạch, từ đó mới có lãnh đạo của ngành y tế trong sạch, rồi mới có cấp dưới trong sạch thì cái bộ máy y tế mới phát triển được. Chứ còn bây giờ cứ chạy theo chuyện ‘hoa hồng’, chuyện nọ chuyện kia thì y tế nào mà phát triển được!
Bây giờ hỏi tôi là nhà nước cần làm gì để ngành y tế tốt thì tôi nghĩ, tốt nhất là nhà nước đừng làm gì cả, cứ để người dân làm chắc sẽ tốt. Nhà nước càng làm thì nó càng tệ nhưng tôi cũng không muốn nói nữa vì tôi không biết mình nói nó có mnag lại cái gì không. Tôi thấy rõ ràng là nhà nước này chả nghe lời ai cả.”
Bây giờ hỏi tôi là nhà nước cần làm gì để ngành y tế tốt thì tôi nghĩ, tốt nhất là nhà nước đừng làm gì cả, cứ để người dân làm chắc sẽ tốt. Nhà nước càng làm thì nó càng tệ nhưng tôi cũng không muốn nói nữa vì tôi không biết mình nói nó có mnag lại cái gì không. Tôi thấy rõ ràng là nhà nước này chả nghe lời ai cả. - Bác sĩ Võ Xuân Sơn
Theo bác sĩ Võ Xuân Sơn, muốn vực dậy ngành y tế Việt Nam thì các cơ sở, phòng khám tư nhân không thể đứng ngoài. Nhưng cách đối xử của chính quyền hiện nay với y tế tư nhân không tạo được niềm tin. Ông kể:
" Tôi cũng không biết tại sao phòng khám của tôi hiện bị cơ quan thuế đưa vào diện theo dõi đặc biệt, dù chúng tôi rất tuân thủ các quy định về thuế và tất cả các thứ. Bệnh nhân đến khám khộng lấy hóa đơn nhưng cuối ngày chúng tôi vẫn xuất hóa đơn. Thế mà lại bị đưa vô diện theo dõi đặc biệt. Cái cách đối xử đó cho thấy người ta đang có cái gì đó với mạng lưới y tế tư nhân. Hoặc vì những chuyện của người ta, xong người ta luận ra tất cả ngành y tế đều thế rồi người ta làm đối xử như vậy."
Để vực dậy nền y tế Việt Nam tan tác sau đợt bùng phát dịch, ngoài việc trang bị cơ sở hạ tầng, trang thiết bị y tế thì nhân sự là điều quan trọng không kém. Rất nhiều bác sĩ, y tá bỏ nghề gây nên tình trạng thiếu nhân sự trầm trọng mà không thể có tiền là mua được ngay.
Theo thông tin từ truyền thông nhà nước, từ đầu năm 2021 đến nay, thành phố Hồ Chí Minh có gần 1.000 nhân viên y tế nghỉ việc và xu hướng nghỉ việc trong lĩnh vực y tế tiếp tục gia tăng. Nguyên nhân được cho là do áp lực công việc, thu nhập, khủng hoảng tâm lý.
Riêng ở thành phố Hà Nội, hơn 220 cán bộ, bác sĩ ở Bệnh viện Bạch Mai đồng loạt nghỉ việc được công bố hồi tháng 4 năm nay gây xôn xao dư luận. Nguyên nhân được chính giám đốc bệnh viện lúc đó là bác sĩ Nguyễn Quang Tuấn đưa ra với truyền thông nhà nước là: “Trong giai đoạn đầu thực hiện đề án thí điểm tự chủ, bệnh viện gặp nhiều khó khăn về tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động, tác động của dịch COVID-19 và đặc biệt là khó khăn về nguồn tài chính”.
Bác sĩ Nguyễn Quang Tuấn hiện đang bị Cơ quan điều tra Bộ Công an khởi tố để điều tra, làm rõ trách nhiệm liên quan sai phạm về thổi giá thiết bị y tế xảy ra tại Bệnh viện Tim Hà Nội - nơi trước đó ông Tuấn cũng làm giám đốc.