Tổng bí thư đảng Cộng sản Việt Nam - Nguyễn Phú Trọng hôm 18/5/2024 đã thay mặt Bộ Chính trị, ký ban hành quy định 144 về ‘chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên giai đoạn mới’.
Theo quy định 144, ngoài nhấn mạnh việc đảng viên phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc… còn yêu cầu cán bộ, đảng viên phải trong sạch, không tham nhũng… còn nhấn mạnh việc cán bộ, đảng viên cần thực hiện văn hóa từ chức khi không đủ khả năng, uy tín…
Vấn đề này đã được các lãnh đạo đảng và nhà nước Việt Nam nói lâu nay, trong thực tế có ai thực hiện? Hay chỉ là bị ép từ chức để hạ cánh an toàn, tránh bị truy tố? Luật sư Nhân quyền Nguyễn Văn Đài từ Đức Quốc hôm 20/5/2024, nhận định với RFA:
“Trên thực tế chúng ta đều thấy tất cả những quan chức hàng đầu của chế độ, ví dụ như là hai ông Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội, rồi bà Trưởng ban Tổ chức Trung ương kiêm Thường trực Ban Bí thư… là những người nắm quyền lực hàng đầu của chế độ… thì khi họ từ chức, ì các thông báo của Ban chấp hành Trung ương đều nói những người này là vi phạm những điều đảng viên không được làm, rồi để cấp dưới vi phạm pháp luật tới mức bị truy tố và những người này cũng có vi phạm pháp luật nghiêm trọng, ảnh hưởng đến uy tín của đảng và nhà nước…”
Trong lịch sử của chế độ cộng sản từ khoảng một hai thập kỷ trở lại đây, chưa có bất kỳ một quan chức nào tự nguyện từ chức theo đúng cái gọi là văn hóa từ chức.
-Luật sư Nhân quyền Nguyễn Văn Đài
Theo ông Đài, tất cả những người vừa nói trước đó đều được Ủy ban Kiểm tra Trung ương mời lên làm việc và yêu cầu những người này phải viết đơn từ chức, chứ không phải tự nguyện. Ông Đài nói tiếp:
“Trong lịch sử của chế độ cộng sản từ khoảng một hai thập kỷ trở lại đây, chưa có bất kỳ một quan chức nào tự nguyện từ chức theo đúng cái gọi là văn hóa từ chức. Vì thế từ chức không tồn tại trong chế độ độc tài. Trong chế độ độc tài, tất cả những người tham gia vào hệ thống chính trị đó cái ham muốn cao nhất của họ là là quyền lực chính trị và những lợi ích có được từ quyền lực chính trị.”
Cho nên Luật sư Nguyễn Văn Đài cho rằng, không dễ dàng gì những người đảng viên buông bỏ quyền lực. Ông Đài cho biết thêm:
“Họ chỉ buông bỏ quyền lực với một trong hai trường hợp. Một là họ bị điều tra truy tố xét xử bởi các cơ quan tư pháp. Thứ hai là họ bị những cơ quan cấp trên buộc phải từ chức, bởi vì vi phạm những điều lệ của đảng.”
Trước đây, tại Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII diễn ra vào ngày 3/10/2022, đã đồng ý để ba trường hợp thôi tham gia Ban Chấp hành. Đây được cho là ba trường hợp đầu tiên thực hiện Thông báo Kết luận số 20 của Bộ Chính trị, về khuyến khích người bị kỷ luật từ chức. Nếu không tự nguyện xin từ chức thì cấp có thẩm quyền xem xét miễn nhiệm theo quy định.
Ba người vừa nêu là Nguyễn Thành Phong - Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương; Bùi Nhật Quang - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Huỳnh Tấn Việt - Bí thư Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương.
Nếu không tự nguyện xin từ chức thì bị miễn nhiệm... Vậy sao có thể coi là văn hóa từ chức?
Trở lại với yêu cầu cán bộ, đảng viên cần thực hiện văn hóa từ chức khi không đủ khả năng, uy tín… của Tổng bí thư đảng Cộng sản Việt Nam - Nguyễn Phú Trọng, Ông Trần Anh Quân, một người hoạt động xã hội ở Sài Gòn, hôm 20/5/2024 khi trao đổi với RFA cho rằng:
“Yêu cầu đảng viên thực hiện văn hóa từ chức khi không đủ khả năng, uy tín như vậy là ông Trọng nói mà không biết ngượng miệng. Bởi vì bản thân ông Nguyễn Phú Trọng bây giờ đã quá già yếu, đi không nổi, phải có người dìu, chứng tỏ về mặt sức khoẻ thì ông không đủ sức làm việc rồi mà không chịu từ chức là ông Trọng quá tham quyền cố vị.”
Chủ tịch nước, chủ tịch quốc hội phải từ chức để chịu trách nhiệm người đứng đầu, thì ông Nguyễn Phú Trọng cũng cần phải từ chức để chịu trách nhiệm của người đứng đầu đảng.
-Ông Trần Anh Quân
Ngoài ra theo ông Quân, sau 3 nhiệm kỳ làm Tổng Bí thư, đảng cộng sản của ông Trọng bây giờ tham nhũng từ lớn tới nhỏ, từ trung ương tới địa phương, cho thấy ông Trọng không đủ năng lực lãnh đạo đảng. Ông Quân nói tiếp:
"Chủ tịch nước, chủ tịch quốc hội phải từ chức để chịu trách nhiệm người đứng đầu, thì ông Nguyễn Phú Trọng cũng cần phải từ chức để chịu trách nhiệm của người đứng đầu đảng. Nếu ông Trọng không từ chức thì ông ta quá vô liêm sỉ, dám đứng ra dạy đảng viên thực hiện văn hóa từ chức trong khi bản thân mình thì vi phạm điều lệ đảng, ngồi ghế Tổng Bí thư tới ba nhiệm kỳ, để đảng cộng sản chia rẽ, đấu đá thanh trừng tan nát mà vẫn chai mặt ngồi lỳ không bỏ ghế. "
Văn hóa từ chức nói cách khác là một văn hoá ứng xử dựa trên lương tri, khi một người lãnh đạo thấy mình có khuyết điểm, hay không còn xứng đáng đảm nhận vị trí lãnh đạo thì họ sẽ từ chức. Việc này cho thấy sự hiểu biết về bổn phận, và trách nhiệm của người nắm giữ chức vụ.
Một người làm trong cơ quan nhà nước ở Hà Nội không muốn nêu tên vì lý do an toàn, cho biết những thực tế khi ông làm việc:
“Ở Việt Nam hiện nay, trong giới quan chức mà những chỗ tôi làm việc, chỗ tôi tiếp xúc, thì chẳng ai người ta có văn hóa từ chức cả. Bởi vì người ta bám quyền lực thì người ta có thu nhập, có lợi nhuận, có các mối quan hệ vật chất và phi vật chất.”
Theo người này, Việt Nam xưa nay chưa có văn hóa từ chức, theo ông, các quan chức lên đến một chức nào đó là bám cái ghế đến cùng, đến suốt đời. Chỉ khi nào kỷ luật nặng lắm, bị cấp trên bãi nhiệm, phạm tội hình sự thì mới bị cách chức.
Ông Dương Trung Quốc, nguyên Đại biểu Quốc hội Việt Nam từ năm 2002 đến năm 2021, khi trả lời RFA liên quan vấn đề này trước đây cho rằng, yếu tố từ chức chưa đi vào hiện thực, chưa đi vào tập quán chính trị xã hội, và cần đòi hỏi thời gian. Theo ông Quốc, quan trọng nhất là ý thức của những vị quan chức của Việt Nam, họ phải quan tâm đến dư luận xã hội. Nói cách khác là cái chuẩn mực về nghiêm chỉnh cần có trong mỗi một con người, nhất là những quan chức càng cao cấp, càng cần phải có chuẩn mực đó.