Американиң даңлиқ университетлириниң хитай билән болған малийә һәмкарлиқи диққәт қозғимақта

Вашингтондин мухбиримиз ирадә тәйярлиди
2023.10.12

Америкадики даңлиқ университетлардин болған станфорд университети өзиниң тәтқиқат түрлириниң хитай билән болған малийә мунасивитини ашкарилимиғанлиқи үчүн, америка әдлийә министирлиқиниң җазасиға учриған.

Америкада чиқидиған “төпилик” гезитиниң хәвиригә қариғанда, станфорд университети 2015-йилдин 2020-йилғичә болған арилиқта америка федератсийә органлириниң тәтқиқат түрлиригә беридиған ярдәм пулиға илтимас қилғанда, өзлириниң бу түрләрдә хитайниң фудән университети билән һәмкарлашқанлиқини ашкарилимиған.

Хәвәрдә дейилишичә, хитайдики даңлиқ тәтқиқат мәркизи һесаблинидиған фудән университети хитай компартийәсигә мутләқ бойсунидиған вә униң көрсәтмиси бойичә һәрикәт қилидиған орун болуп, фудән университети арилашқан тәтқиқат түрлири мутләқ көпи дегүдәк хитай һөкүмитиниң 2025-йилғичә америка вә униң иттипақдашлириниң һәрбий вә иқтисадий иқтидарини мәғлуп қилиш тиришчанлиқиға мунасивәтлик икән. Мушундақ болушиға қаримай, станфорд университети хитайниң фудән университети билән болған тәтқиқат һәмкарлиқини изчил давамлаштурған.

Хәвәрдә дейилишичә, американиң дөләт хәвпсизлик мәнпәәтигә тәһдит елип келидиған бундақ шериклик мунасивити болған университетлар ялғуз ситанфорд университети биләнла чәкләнмәйдикән. Американиң йел, харвард қатарлиқ университетлириму шундақ мәктәпләр тизимликидә бар икән.

Униңда көрситилишичә, 2017-йили нурғун хитай аспирантларни қобул қилип, хитайниң тәтқиқат саһәси үчүн муһим адәмләрни йетиштүрүп бәргән йел университети американиң әң зор федиратсийә мәблиғигә еришкән 9-университет икән. 2022-Йиллиқ малийә йилида йел университети дөләтлик сәһийә институтидин 591 милйон доллар, дөләтлик илим-пән фондидин (нсф) дин 30 милйон доллардин артуқ кирим қилған. Американиң дөләт мәбләғлиригә әң көп еришидиған университетларниң бири болған харвард университетиму фудән университети билән икки тәрәплик бирләшмә давалаш-тәрбийәләш программисини йолға қойған болуп, харвардниң хитай билән болған бу һәмкарлиқи хитайниң сәһийә тәтқиқатлирини пухта асас билән тәминләйдикән.

Хәвәрдә, америкалиқ баҗ төлигүчиләрниң пули бәдилигә келиватқан бу тәтқиқат ярдәм фондлириниң американиң мәнпәәтигә қарши һәрикәт қилидиған хитай университетлириниң тәтқиқати вә адәм йетиштүрүши үчүн қоллиниливатқанлиқи алаһидә әскәртилгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.