Thực trạng không sử dụng hết vốn ODA và nhu cầu đầu tư công tại VN?


2020-08-21
Share
000_1WK7BE Ảnh minh họa chụp tại Hà Nội hôm 18/8/2020.
AFP

Tính đến ngày 21 tháng 8 năm 2020, đã có 9 bộ ngành cơ quan xin trả vốn đầu tư công gồm: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ban Quản lý khu công nghệ cao Hòa Lạc, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Văn phòng Trung ương Đảng và Văn phòng Chính phủ...

Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu Tư Nguyễn Chí Dũng cho biết thông tin vừa nêu tại Hội nghị giao ban trực tuyến toàn quốc về việc đôn đốc giải ngân vốn đầu tư công năm 2020 diễn ra hôm 21/8. Ngoài ra theo ông Dũng, còn có 9 địa phương xin trả vốn đầu tư công gồm là Lào Cai, Thái Nguyên, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Gia Lai, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và thành phố Cần Thơ.

Hơn 6.330 tỷ đồng là tổng số vốn đầu tư công mà các bộ ngành, địa phương xin trả lại. Trong đó, vốn vay nước ngoài đa số là vốn ODA, lên đến gần 6.000 tỷ đồng.

Không dùng hết vốn đầu tư ODA?

Vì sao ngày càng nhiều các Bộ ngành, địa phương trả lại vốn vay ODA như vậy? Trong khi có Bộ vừa xin trả vốn ODA đã xin cấp vốn từ chính phủ như trường hợp của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Bộ này vừa xin trả hơn 1.800 tỷ đồng vốn ODA do không có nhu cầu sử dụng trong năm 2020... nhưng ngay sau đó lại đề xuất chính phủ đầu tư hơn 143 ngàn tỷ đồng từ ngân sách, để cấp vốn cho 515 dự án.(!?)

Từ Na Uy hôm 21/8, Tiến sĩ Kinh tế Nguyễn Huy Vũ nhận định với Đài Á Châu Tự Do qua tin nhắn:

Việc trả vốn ODA thì tôi nghĩ là do họ nhắm không thể thoả mãn được các điều kiện đặt ra của bên cung cấp vốn. Còn việc xin ngân sách chính phủ thì có lẽ là vì điều kiện giải ngân và thực hiện dễ hơn, chưa nói đến là có thể kiếm chác dễ hơn.
-TS. Nguyễn Huy Vũ

“Vốn ODA thì điều kiện đặt ra là tuỳ từng nước, mỗi nước có những điều kiện riêng, những cách làm việc riêng với các quan chức, bộ ngành Việt Nam nên những cách đặc thù như vậy thì chỉ những người tiếp xúc gần mới hiểu hết. Riêng việc trả vốn ODA thì tôi nghĩ là do họ nhắm không thể thoả mãn được các điều kiện đặt ra của bên cung cấp vốn. Còn việc xin ngân sách chính phủ thì có lẽ là vì điều kiện giải ngân và thực hiện dễ hơn, chưa nói đến là có thể kiếm chác dễ hơn.”

Ông Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ và tài chính đối ngoại thuộc Bộ Tài chính khi trả lời báo chí nhà nước Việt Nam cho rằng, sở dĩ các bộ ngành địa phương trả lại vốn ODA là do các dự án sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài chịu tác động của đại dịch COVID-19 nặng nề hơn so với các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước... Do hầu hết các hoạt động sử dụng vốn vay ODA và vay ưu đãi đều gắn với yếu tố nước ngoài từ khâu nhập máy móc, thiết bị cho đến huy động chuyên gia, nhân công, nhà thầu nước ngoài, tư vấn giám sát… bị cản trở do dịch COVID-19 toàn cầu.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng độc lập, người có 32 năm kinh nghiệm làm ngành tài chính ngân hàng tại Mỹ, Đức và nhiều năm tại Việt Nam, khi trả lời RFA hôm 21/8 cho biết, vốn vay ODA để được giải ngân cần phải thỏa mãn nhiều điều kiện:

“Các nguồn vốn ODA các nước tài trợ cho Việt Nam bị ràng buộc bời nhiều điều kiện lắm. Trước hết Việt Nam đã vào các nước có thu nhập trung bình nên không còn lợi thế như trước, ngày xưa Việt Nam là nước thu nhập trung bình thấp thì lãi suất hạ và điều kiện dễ dãi hơn. Còn bây giờ lãi suất tăng lên và điều kiện vay cũng khó khăn hơn. Đặc biệt các gói ODA của các chính phủ ràng buộc với điều kiện phải mua nguyên vật liệu của họ nếu dùng ODA phát triển hạ tầng cơ sở.”

Bên cạnh đó, theo Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, còn có điều kiện tài chính đối với vốn ODA, Việt Nam phải có vốn đối ứng, tức vốn khởi đầu, rồi sau đó các chính phủ mới tài trợ. Vì vậy nếu chưa thỏa các điều kiện thì chưa thể nhận vốn. Ngoài ra, ông còn cho biết điều kiện quan trọng nhất thường vướng mắc ở Việt Nam là việc thỏa thuận giá đền bù cho dân khi giải tỏa mặt bằng thực hiện dự án:

“Ngoài ra, khi thực hiện chương trình hạ tầng cơ sở mà dùng vốn ODA, chưa phải có tiền là làm ngay, mà còn phải giải tỏa mặt bằng và bồi thường cho người dân. Nhưng nhiều khi, giữa chính phủ và người dân ở đó chưa đi đến thỏa thuận về giá cả mà người dân được bồi thường, chính vì thế cũng chưa thể thực hiện dự án. Tóm lại với nhiều điều kiện như thế, không phải cứ có tiền là sử dụng được ngay. Và do đó, nhiều cơ quan bộ ngành đã trả lại số tiền đó.”

Nhưng theo Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, cũng có một số bộ ngành trả lại kế hoạch giao vốn ODA là để hỗ trợ các địa phương khác đang cần vốn để phát triển, nên họ trả lại như thế để chính phủ điều chuyển vốn cho những địa phương cần vốn.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu tại Hội nghị giao ban trực tuyến sáng ngày 21/8/2020.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu tại Hội nghị giao ban trực tuyến sáng ngày 21/8/2020.
Courtesy chinhphu.vn

Luật Đầu tư công của Việt Nam quy định trường hợp bộ, cơ quan trung ương và địa phương không phân bổ hết số vốn kế hoạch được giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chịu trách nhiệm tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét quyết định thu hồi, điều chuyển cho bộ, cơ quan trung ương và địa phương khác có nhu cầu.

Theo tự điển pháp luật, vốn hợp tác phát triển chính thức ODA là vốn viện trợ không hoàn lại hoặc hoàn lại, hoặc tín dụng ưu đãi tức cho vay lãi suất thấp của chính phủ, cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc, tổ chức phi chính phủ, tổ chức tài chính quốc tế như IMF, WB, ADB... được gọi chung là các đối tác nước ngoài dành cho chính phủ và nhân dân các nước nhận viện trợ. Vốn hợp tác phát triển chính thức phân loại theo góc độ “vay - trả" gồm có: viện trợ không hoàn lại; viện trợ hỗn hợp; viện trợ có hoàn lại...

Nhu cầu đầu tư công tại Việt Nam

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, trưởng bộ môn Quản trị Tài chính quốc tế của Học viện Tài chính Việt Nam, khi trả lời RFA hôm 21/8 liên quan vấn đề này cho rằng có nhiều nguyên do vốn đầu tư công bị trả lại, trước hết ông nói về nguyên do từ thời quá khứ trước đây:

“Trước đây nhiều bộ ngành cho rằng vốn ODA là vốn cho không, nếu xin được dự án đầu tư thì bộ ngành mình, địa phương mình sẽ có dự án, từ đó có công ăn việc làm và khả năng tăng trưởng phát triển, vì thế họ cứ vẽ ra và xin chứ không tính đến hiệu quả kinh tế, môi trường... Khi đó đã được phê duyệt, có vốn vay... nhưng đến bây giờ do thắt chặt quản lý kinh tế, chống tham nhũng, đòi hỏi đầu tư công phải có hiệu quả, và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu không đạt. Do đó hiện nay nhiều bộ ngành địa phương thấy nếu tiếp tục sẽ không hiệu quả, người đứng đầu sẽ bị điều tra vì thấy có không hiệu quả nhưng vẫn làm... như vậy có tham nhũng không? Nên nhiều nơi đã xem xét dừng dự án, trả lại vốn đầu tư công.”

Theo PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, đây cũng là điều tốt, cho thấy chiến dịch chống tham nhũng, quản lý kinh tế hiệu quả, đang có chiều hướng tốt lên.

Chính phủ cũng đã kiên quyết trong vấn đề giải ngân ODA và các nguồn tài trợ từ nước ngoài càng sớm càng tốt, nhưng không phải muốn là làm được mà tùy vào nhiều điều kiện trong đó có vấn đề giải tỏa mặt bằng.
-TS. Nguyễn Trí Hiếu

Thủ tướng Chính phủ Hà Nội Nguyễn Xuân Phúc hôm 21/8 đã yêu cầu lãnh đạo của 31 bộ, cơ quan Trung ương và 13 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới 35% cần rút kinh nghiệm, chấn chỉnh việc giải ngân vốn đầu tư công. Ông Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng nhìn nhận, nhiều tỉnh, bộ làm tốt công tác giải ngân lên đến 90% thậm chí 100%... tuy nhiên nhiều địa phương chỉ đạt 20-30%... Ông Phúc chỉ đạo kiên quyết giải ngân hết 55% số vốn đầu tư còn lại của năm 2020 tương đương khoảng 350.000 tỷ đồng.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, nói tiếp:

“Thủ tướng chính phủ ngay từ đầu đã khẳng định phải đẩy mạnh sử dụng các nguồn vốn ODA, tức vấn đề giải ngân phải nhanh chóng hơn. Tại thời điểm này khoảng 40 cho đến 50% đã được giải ngân, tuy nhiên chính phủ rất muốn đẩy nhanh giải ngân các nguồn vốn nước ngoài tài trợ, trong đó có vốn ODA, nhưng có nhiều rào cản và giới hạn mà mình phải hội đủ những điều kiện mới có thể dùng vốn ODA. Chính vì những điểm đó mà nhiều món vay ODA bị chậm và thậm chí bị trả lại và bị ảnh hưởng về sau.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, chính phủ cũng đã kiên quyết trong vấn đề giải ngân ODA và các nguồn tài trợ từ nước ngoài càng sớm càng tốt cho các bộ ngành địa phương, nhưng theo ông, không phải muốn là làm được, mà tùy vào nhiều điều kiện trong đó có vấn đề giải tỏa mặt bằng.

Tiến sĩ Kinh tế Nguyễn Huy Vũ thì cho rằng, chính phủ nên có nhiều hành động hơn nữa:

“Việc để thu hút vốn ODA thì tôi nghĩ là bộ Kế hoạch, Đầu tư nên có nhóm chuyên gia xem xét xem các điều kiện của từng nước, từng dự án như thế nào rồi giúp thương thảo, giám sát thực hiện để bảo đảm việc giải ngân, tiến độ, và yêu cầu. Và trên nữa là chính quyền cũng nên có những gói tưởng thưởng vật chất tương xứng theo giá trị thị trường (tương đương với mức thưởng mà các doanh nghiệp lớn làm) mỗi khi một dự án ODA thực hiện đúng tiến độ như đề xuất.”

Ông Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ và tài chính đối ngoại thuộc Bộ Tài chính, cũng cho báo chí biết đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ và địa phương cần coi việc hoàn thành kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công năm 2020 là nhiệm vụ chính trị quan trọng, là tiêu chí kiểm tra, giám sát và đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ...

Liệu việc liên tục trả vốn ODA sẽ ảnh hưởng mối quan hệ của Việt Nam với các tổ chức quốc tế như thế nào? PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh nhận định:

“Bây giờ mà trả lại thì phía chính phủ phải làm việc lại với các đối tác cho vay nước ngoài, để chuyển vốn đó qua khoản cho vay khác, hay thời gian khác... Như vậy sẽ có hai hướng, theo hướng tốt thì phía nước ngoài đánh giá cao việc chúng ta xem xét kỹ hiệu quả kinh tế để thực hiện tốt việc trả nợ.”

Còn nếu theo hướng xấu thì PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh cho rằng, các tổ chức quốc tế sẽ nghĩ rằng từ trước đến nay Việt Nam không tính toán kỹ đến hiệu quả kinh tế, không nghiêm túc... Điều này khiến các nước sẽ cẩn trọng hơn khi cho Việt Nam vay cũng như những việc quan trọng khác.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Xem toàn trang