Mức phạt nhẹ
Theo số liệu do Tổng cục thống kê Việt Nam công bố nhân sự kiện truyền thông “Bữa Sáng Ruy Băng Trắng” diễn ra vào tháng 11 vừa qua, có hai trong ba phụ nữ Việt Nam trải qua ít nhất một hình thức bạo lực thể xác, tình dục, bạo lực tâm lý, bạo lực kinh tế bởi chồng hoặc bạn tình của mình trong cuộc đời.
Một trong những nguyên nhân phụ nữ và trẻ em bị bạo lực hay quấy rối tình dục được nói là do mức xử phạt quá nhẹ cho hành vi này.
Điều 5, Nghị định 167/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình nêu rõ: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng đối với người có cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác.
Mức phạt này từng được áp dụng cho một số người vi phạm khiến dư luận bất bình. Có thể nêu một vài trường hợp cụ thể như chiều 18 tháng 3 năm 2019, lãnh đạo Công an quận Thanh Xuân (Hà Nội) đã lập biên bản và ra quyết định xử phạt hành chính người đàn ông bị tố có hành vi sàm sỡ, cưỡng ép và ôm hôn cô gái trong thang máy chung cư Golden Palm ở phường Nhân Chính mức phạt 200.000 đồng. Nạn nhân vụ sàm sỡ này chia sẻ với báo chí trong nước rằng chị rất thất vọng khi mức phạt chưa đủ sức răn đe đối với người đàn ông đã sàm sỡ chị, chưa đủ để góp phần trừng trị và đẩy lùi hành vi xấu xa này.
Ngày 23 tháng 11 năm nay, một người đàn ông mang quốc tịch Estonia bị công an Quận 2, TP.HCM xử phạt 200.000 đồng do vỗ vào mông của một phụ nữ trong tháng máy và bị camera ghi lại.
Luật sư Đặng Đình Mạnh xác nhận về mức phạt mà ông nói là chỉ đáng giá vài tô phở bình dân:
Những người này thậm chí không bị ra tòa mà chỉ có cơ quan công an đưa quyết định xử phạt 200 ngàn đồng rồi tự đi nộp. Vậy là xong. Không mang tiền án, tiền sự gì cả. -Luật sư Đặng Đình Mạnh
“Nó có văn bản quy định xử phạm vi phạm hành chánh, tức là chỉ phạt tiền và mức phạt chỉ có 200 ngàn đồng cho nên người ta không sợ. Điều này là đúng. Những người này thậm chí không bị ra tòa mà chỉ có cơ quan công an đưa quyết định xử phạt 200 ngàn đồng rồi tự đi nộp. Vậy là xong. Không mang tiền án, tiền sự gì cả.
Sau những vụ việc ồn ào xảy ra ở một vài chung cư ở Hà Nội hay Tp.HCM thì người ta có kiến nghị là phải nâng cao mức phạt. Nhưng rồi sự việc dừng lại ngang đó. Sau này không thấy có những sự việc tương tự như vậy bị phát hiện. Mọi chuyện coi như ’chìm xuồng’ và mức phạt vẫn là 200 ngàn đồng mà thôi. Đó là mức cho hành vi bị coi là sàm sỡ với phụ nữ.”
Mức phạt chỉ 200.000 đồng cho những hành vi như sàm sỡ nữ sinh trong thang máy; sờ ngực phụ nữ; cưỡng hôn đồng nghiệp ...thậm chí gây bất bình đến mức nó từng được đưa ra trước nghị trường Quốc hội.
Sáng 10 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Uỷ ban Pháp luật cho rằng mức phạt 200.000 đồng với hành vi quấy rối, tấn công tình dục không đủ sức răn đe, cần mức phạt nặng hơn.
Tại buổi hội thảo, Thứ trưởng Công an, Thượng tướng Lê Quý Vương cho biết Bộ Công an đang đề xuất điều chỉnh mức phạt với hành vi dâm ô, không chỉ phạt 200.000 đồng mà có thể phạt từ 3 đến 5 triệu đồng hoặc cao hơn.
Rào cản văn hóa
Theo báo cáo năm 2020 của Viện Nghiên Cứu Phát Triển Xã Hội, có đến 60% thanh thiếu niên không nghĩ rằng việc nhìn chằm chằm vào phụ nữ và huýt sáo là quấy rối tình dục. 63% thanh thiếu niên không làm gì khi bị quấy rối và 56% không biết phải làm gì khi chứng kiến hành vi quấy rối tình dục.
Tiến sĩ Phạm Quỳnh Hương, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam cho rằng, ngoài việc mức phạt quá nhẹ cho hành vi sàm sỡ phụ nữ, những rào cản trong văn hóa người Việt cũng là một yếu tố dẫn đến tình trạng nhiều phụ nữ bị quấy rồi tình dục, bị xâm phạm thân thể từ nhẹ đến nặng. Bà nói:
“Về khía cạnh văn hóa, người phụ nữ dễ xuê xoa, bỏ qua cho nam giới. Họ chấp nhận những gì xảy ra và coi đó chỉ là một việc không may. Có những phụ nữ phản ứng lại thì dư luận xã hội lại bảo có gì đâu mà bức xúc, nói ra thì xấu hổ cho mình, cho danh dự của mình. Chính vì thế người phụ nữ bị xâm hại cũng chẳng muốn nói ra.
Cái chuyện đấy xưa nay nó đã khá phổ biến rồi và người phụ nữ chả có cách nào ngoài tự vệ, tự đề phòng tránh xa những chỗ nguy hiểm. Gần đây có những chương trình giáo dục hoặc truyền thông kêu gọi phải tôn trọng, bảo vệ và yêu thương phụ nữ thì những hành động sàm sỡ có bớt đi. Có điều nhiều đàn ông vẫn quan niệm trêu ghẹo phụ nữ là chuyện bình thường và chính một số phụ nữ cũng cho đó là chuyện bình thường.”
Theo TS. Phạm Quỳnh Hương, điều cần phải làm là tất cả các trẻ em phải được học cách tự bảo vệ mình từ trong gia đình lẫn trong môi trường học đường. Dạy cho trẻ rằng cha mẹ là nơi có thể bảo vệ trẻ tốt nhất, nên nói với cha mẹ những gì trẻ cảm thấy sợ hãi hoặc bị đe dọa rằng không được báo với cha mẹ.
Có những phụ nữ phản ứng lại thì dư luận xã hội lại bảo có gì đâu mà bức xúc, nói ra thì xấu hổ cho mình, cho danh dự của mình. Chính vì thế người phụ nữ bị xâm hại cũng chẳng muốn nói ra.- Tiến sĩ Phạm Quỳnh Hương
Vấn đề giáo dục giới tính học đường bị cho là đang tồn tại khoảng trống rất lớn trong việc truyền đạt bởi sự rụt rè, né tránh các vấn đề nhạy cảm của cả người học lẫn người dạy.
Bà Châu Thái có con gái học lớp 7 ở Sài Gòn cho biết:
“Học sinh bây giờ được học giáo dục giới tính và được học cả cách tự bảo vệ mình. Con trai, con gái được học riêng. Ngay từ cấp 1 nhà trường đã mới chuyên gia xuống nói chuyện với học sinh. Các trường ở Sài Gòn đều có. Dưới thôn quê có hay không thì tôi không biết.
Tuy nhiên bà Thái cho biết thường học sinh được yêu cầu về đọc thêm thay vì được hướng dẫn cụ thể.
Cũng theo nghiên cứu của Viện Nghiên Cứu Phát Triển Xã Hội, có đến 60% thanh thiếu niên từng bị quấy rối tình dục ít nhất một lần, trong đó 25% không nói với ai. 50% thanh thiếu niên bị tổn hại sức khỏe tâm thần sau khi bị quấy rối tình dục.
Là một phụ nữ độc thân sống ở chung cư cao tầng ở Sài Gòn, cô Tuyết cho biết cô thường thấy những chuyện sàm sỡ trên xe bus nhưng cô không bao giờ dám lên tiếng. Tuy vậy, cô cũng chuẩn bị tâm lý cho mình nếu chẳng may bị quấy rối trong thang máy nơi cô ở. Cô chia sẻ:
“Nếu em bị sàm sỡ trong thang máy thì khi thang máy mở cửa em sẽ ra báo với ban quản lý. Nếu chỉ là lần đầu thì mình không thể tố cáo người ta ra tòa. Nếu có lần thứ hai thì em sẽ yêu cầu ban quản lý tòa nhà chặn bắt người này (được nhận diện qua camera trong thang máy) để giao công an giải quyết.”
Theo Cơ quan Liên Hiệp Quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) tại Việt Nam và Cơ quan Phòng chống ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC) tại Việt Nam, trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19, tỷ lệ phụ nữ và trẻ em trên toàn thế giới bị bạo lực gia tăng từ 30% đến 300%.