Chính trường Việt Nam sau khi phế truất ông Võ Văn Thưởng

RFA
2024.03.20
Chính trường Việt Nam sau khi phế truất ông Võ Văn Thưởng Tướng Tô Lâm (thứ 2 từ trái sang) bỏ phiếu bầu BCH Trung ương mới khóa 12 năm 2016. Ảnh minh họa
REUTERS

Hôm 20/3/2024, Quốc hội Việt Nam cho biết sẽ họp bất thường ngày 21/3 để quyết định về “công tác nhân sự”, bãi nhiệm chức Chủ tịch nước của ông Võ Văn Thưởng. Cuộc họp bất thường của Quốc hội Việt Nam ngày 21/3 là bước tiếp theo, ngay sau khi BCH Trung ương ĐCSVN tuyên bố chấp thuận đơn từ chức của ông Võ Văn Thưởng hôm 20/3/2024. Điều này xác nhận thông tin mà hãng tin Reuters đã loan trước đó ba ngày, dẫn nguồn từ một số quan chức trong nước. 

Trao đổi với RFA về sự kiện ông Võ Văn Thưởng từ chức, Giáo sư Zachary M. Abuza tại Đại học Chiến tranh Quốc gia Mỹ (NWC), nói rằng “Đó chính xác là lặp lại những gì đã xảy ra vào tháng 2 năm 2023 với việc phế truất Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc.”

Vai trò của Đại tướng Tô Lâm 

Theo GS. Zachary, việc ông Võ Văn Thưởng từ chức Chủ tịch nước, tiếp nối vụ việc tương tự của ông Nguyễn Xuân Phúc chỉ sau khoảng một năm, phản ánh rất nhiều điều trong hệ thống chính trị Việt Nam. Ông nói: 

“Tôi nghĩ đó không phải là vấn đề của nhiệm kỳ Chủ tịch nước. Chúng ta có thể thấy rất rõ ràng là trong Bộ Chính trị, những người như Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm đã sử dụng quyền điều tra của mình. Ông ấy có nhiều quyền lực và nguồn lực điều tra để truy lùng những vi phạm chính trị.”

Đối với trường hợp ông Nguyễn Xuân Phúc, GS. Zachary cho rằng ông Phúc đã nhận được “sự ủng hộ và ân sủng” của Nguyễn Phú Trọng. Nhưng rồi ông Nguyễn Phú Trọng từng giận dữ vì ông Phúc ra sức tranh cử chức Tổng Bí thư tại Đại hội Đảng lần thứ XIII vào năm 2021. Còn ông Võ Văn Thưởng, người vừa bị ban lãnh đạo ĐCSVN phế truất và sẽ bị Quốc hội cách chức ngày 21/3, theo GS. Zachary, có lẽ thực sự gần gũi với Tổng Bí thư hơn. Ông nói tiếp:

“Ông ta là người đã được xác định là có tiềm năng làm Tổng bí thư. Ông là gương mặt trẻ, là ủy viên trẻ nhất của Bộ Chính trị, mới 54 tuổi.

Đối với một đảng chính trị bị cho là ngày càng xa rời quần chúng, ông ta là một chàng trai có gương mặt trẻ trung, tươi tắn hơn.”

Trước khi từ chức, tuy có nhiều tiềm năng có thể trở thành lãnh đạo tối cao (tổng bí thư) trong tương lai, ông Võ Văn Thưởng lại có nhiều tì vết. Theo GS Zachary, một số người nói rằng ông ấy là đảng viên, ông ấy đã làm việc nhiều năm ở Thành phố Hồ Chí Minh và có lẽ, dưới sự giám sát của ông ấy có rất nhiều tham nhũng. Ông nói:

“Ông ấy không phải là một chính trị gia trong sạch. Và vì vậy tôi nghĩ người như Tô Lâm sẽ coi ông ấy là người cần loại bỏ.

Sự ra đi của ông Võ Văn Thưởng để lại một khoảng trống trên chính trường Việt Nam. RFA đặt câu hỏi với GS Zachary rằng tình thế chính trị Việt Nam ra sao sau khi ông Võ Văn Thưởng ra đi. Ông Zachary giải đáp:  

“Hiện nay, theo điều lệ của Đảng, ngoài ông Tô Lâm, chỉ còn ba người có tiềm năng làm Tổng bí thư là Trương Thị Mai, Vương Đình Huệ, Phạm Minh Chính - người hiện nay là Thủ tướng. Vì vậy, tôi nghĩ ông Tô Lâm đang cố gắng loại bỏ từng người một.”

Ai sẽ kế nhiệm vị trí chủ tịch nước? 

Theo Giáo sư Zachary Abuza, hiện tại có hai ứng cử viên trở thành Chủ tịch nước. Ứng viên không gây nhiều tranh cãi sẽ là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang. Theo ông Zachary, những nhà lãnh đạo quân sự có xu hướng không bó buộc vào một phe phái nào. Vì vậy, ở một khía cạnh nào đó, họ được coi là trung lập hơn. 

Mặt khác, nếu ông Giang nắm vị trí Chủ tịch nước thì ĐCSVN không gặp khó khăn trong việc tìm người lấp vào chỗ trống Bộ trưởng Bộ quốc phòng. Theo GS Zachary, ĐCSVN đã không thể lấp ba chỗ trống để lại kể từ năm 2022, bao gồm cả ông Võ Văn Thưởng. Do đó, nếu Tướng Giang lên Chủ tịch nước, việc tìm người thay Tướng Giang làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng sẽ dễ dàng hơn. Họ có thể bổ nhiệm cấp phó, Tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân. Tuy nhiên, theo phán đoán của GS Zachary, ông Giang sẽ không nắm vị trí ông Thưởng vừa để lại. GS Zachary nói:

“Tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra. Tôi đoán là ông Tô Lâm sẽ trở thành Chủ tịch nước tiếp theo. Ông ấy sẽ trở thành Chủ tịch nước vì ông ấy thực sự muốn vị trí đó.

Bây giờ, tôi đoán là ông ấy cũng coi đây là một cách để nắm giữ quyền lực trong Bộ Công an. Đừng quên rằng người tiền nhiệm của ông, Trần Đại Quang, cũng từng là Bộ trưởng Bộ Công an. Sau khi ông ấy trở thành Chủ tịch nước, ông vẫn cố gắng điều hành Bộ Công an và duy trì một văn phòng ở đó. 

Vì vậy tôi nghĩ ông Tô Lâm cũng sẽ làm điều gì đó tương tự. Thực tế là, chẳng bao lâu nữa, ông sẽ bị giới hạn nhiệm kỳ Bộ trưởng Bộ Công an. Nếu lên nắm vị trí Chủ tịch nước, ông sẽ có một vị trí vẫn mang lại cho mình ảnh hưởng đối với Bộ. Điều đó sẽ tốt cho ông ấy.

Đó là dự đoán của tôi về việc ai sẽ trở thành Chủ tịch nước.” 

Người nào sẽ thành lãnh đạo tối cao?

Lê Hồng Hiệp, nhà nghiên cứu tại Viện ISEAS, Singapore, cho rằng sau khi ông Võ Văn Thưởng từ chức, ông Tô Lâm và bà Trương Thị Mai “trở thành những lựa chọn khả dĩ nhất” cho vị trí Chủ tịch nước vừa bỏ trống.

Hầu hết các nhà quan sát chính trị Việt Nam đều hiểu rằng vị trí tối cao của hệ thống là Tổng bí thư, không phải Chủ tịch nước. Trao đổi với RFA về tương lai của vị trí Tổng bí thư, GS Zachary phân tích từng ủy viên Bộ chính trị có tiềm năng kế nhiệm ông Nguyễn Phú Trọng trong tương lai:  

“Đối với vị trí Tổng bí thư, chúng ta có các quy định của Đảng rằng một người phải phục vụ trọn một nhiệm kỳ Bộ Chính trị trị trở lên để được coi là đủ tư cách làm Tổng bí thư.

Chỉ có bốn ứng cử viên Tô Lâm, Phạm Minh Chính, Vương Đình Huệ và Trương Thị Mai đáp ứng điều kiện này.” 

Theo GS Zachary, bà Trương Thị Mai thực sự là ứng cử viên sáng giá nhất dù bà đã lớn tuổi. Hiện giữ chức vụ thường trực Ban Bí thư nhưng bà đã phục vụ xuyên suốt qua các cấp bậc của đảng, các vị trí khác nhau từ mặt trận Tổ quốc đến các vị trí cấp cao của quốc gia. Vì vậy bà ấy có nhiều kinh nghiệm và rất tự tin. Tuy vậy, GS Zachary chỉ ra là trong nền chính trị Việt Nam, phụ nữ khó đạt được vị trí cao nhất. 

Đối với trường hợp ông Phạm Minh Chính, GS Zachary cho rằng ông Chính “có khả năng làm Tổng Bí thư”, nhưng vấn đề với ông là “luôn luôn có những cáo buộc tham nhũng treo lơ lửng trên đầu ông.” GS Zachary nói tiếp:

“Tôi từ lâu đã tin rằng một trong những điều đã cứu ông ấy là thực sự không có người nào khác trong Bộ Chính trị hiện nay có thể đảm nhận vị trí Thủ tướng. Ông Phạm Minh Chính đã được cứu bởi thực tế là không có sự thay thế thực sự rõ ràng cho ông ấy. Bây giờ có lẽ nếu một số Phó Thủ tướng vào Bộ Chính trị thì vấn đề sẽ đỡ hơn.” 

Như vậy, theo góc nhìn của GS Zachary thì chỉ còn hai ứng viên có tiềm năng cao nhất là ông Vương Đình Huệ và ông Tô Lâm. Nhà nghiên cứu ở tại Đại học Chiến tranh Quốc gia Mỹ (NWC) cho rằng ông Huệ có lẽ là người có nhiều khả năng nhất để trở thành Tổng bí thư tiếp theo vì rõ ràng ông này đã được chuẩn bị cho việc đó. Nhưng chính trường Việt Nam không dễ đoán trước diễn biến tiếp theo. GS Zachary phán đoán: 

“Nhưng một lần nữa, ông Tô Lâm là một người rất tham vọng. Ông ấy sẽ sử dụng chức vụ Chủ tịch nước như một bước đệm để lên vị trí cao nhất.” 

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

Nhận xét

Duy Hữu, USA
20/03/2024 13:43

Đảng tao... có Tổng Trọng già...
" đốt lò ", lò cháy... cháy luôn cả nhà...

cháy luôn người nhà... cháy luôn Trọng già.
Trọng ơi ! Trọng ới ! Trọng ời ! Cho biết tay Lâm !

Đảng viên nhí
21/03/2024 12:41

Không có tứ chức từ chiết gì cả. Tôi nhất trí 100% với 2 chữ "truất phế" mà đài RFA dùng ! Chính xác nhất ! Còn tôi ,người dân cu li cho rằng thế lực nào đó trong Bộ Chính trị đã "đuổi" ,đã "lật "ông Thưởng cho về quê chăn vịt để đưa phe cánh mình lên làm Chủ tịch nước thay thế ông Thưởng để tiếp tục cướp của dân.

Tú Nớp
21/03/2024 15:08

Tô Lâm cháu 30 đời của Tô Định mà lên làm Thằng Ba Trợn tì đúng là tới thời "đồng trụ chiết" rồi!

Người quan sát .
21/03/2024 22:32

Chính trường chính trị ở VN dưới góc nhìn của ngưòi Việt , chúng ta có thể thấy, Ông Vỡ Văn Thưởng, chi là một kẻ bất tài , không tiếng tăm, cũng chằng lắm quyền lực, Nhưng lại có cái tài vượt trội hơn nhiều nhân tài khác, đó là " nịnh hót và đút lót..rồi đưọc cận kề và tin tuởng của Ô Tổng Trọng..! Nhưng chính trường chính trị ở VN, nó lại là một bãi chiến trường , vô cùng khốc liệt , để cac đảng viên CS , cùng nhau ngấm ngần tranh dành vị trí tối cao của đảng .! Trước sứa khoẻ đã mỏi mòn của Ô Trọng,
Vậy trong tứ trụ, gồm , Thưởng, Lâm, Chính, Huệ..Ai là ngưoi có khả năng đưọc O.Trọng đề cử, ..??? Không ai ngoài Ô Võ Văn Thưởng , cho du , bất tài , khổng quyền lực ..! và cũng tứ trụ này , ai là ngưòi có quyền lực tối thượng cùng mưu mô và tham vọng
chính trị cao nhất ??? Đó chính là Ông Tố Lâm.. dựa vào qyền lực đang có, trong khi Ông Trọng sức khoẻ đã yếu kém nhiều, có thể rời bỏ chính trường bất cứ lúc nào...! Nên Ô. Thưỏng đã bị triệt hạ ngay , dựa vào vu ăn bẩn nhỏ nhoi của Ông Thưởng , trong nhiều năm vế trưóc khi còn làm Bí thư tỉnh ủy..! để làm cái cớ hạ bệ Ô Thưởng trưóc bàn dân thiên hạ..! Chớ cái bằng chứng cụ thể là vụ 4 em tiếp viên hàng không Air VN đã hiên ngang mang 11kg mà túy từ Pháp vào VN..đã làm Ngài Tổng Trọng phải đành nhắm mắt làm ngơ . cho Ô . Thưỏng về vườn , và chức vụ Chử Tịch nưóc , thì Ông Tô Lâm chẳng coi nó ra gì , không xứng đáng với quyền lực ngầm của Ô đang hiện có..!
Từ đây chúng ta có thể hình dung ra được , chức Tổng BÍ Thư Đảng, nó đang rất gần tầm tay với của Ông Tô Lâm..! Trong khi Ô Phạm Minh Chính là một ngưòi ít ra cũng có tài , có tướng , thì cũng đứng ngoài , chờ cho số phận đẩy đưa..! cho dẫu Ô ít nhiều cũng có chút tham vọng..! Còn riêng với Ô Huệ, thì rõ ràng , mọi cánh cửa đều bị bịt kín..!
Ai đó lại nhận xét, Ô Tô Lâm muốn đat dưọc những mong ưóc của mình, thì cần phải làm thêm nhuện kỳ Bộ TRy=uởng bô CA thêm nhiệm kỳ nữa.. Thì điều này no cũng dễ như trở bàn tay, bởi Vua thì đã yếu, trong khi Ông Lâm hiện giờ lại là nhiếp chính ngầm của Vua..!
Tóm lại dưói góc nhìn kháck quan, thì Ô Tô Lâm là một người lằm chính trị rất thông minh , đầy mưu trí..! Tuy nhiên làm ngưòi, ai biết trưóc đưọc ngày mai..??? mọi chuyễn sẽ chuyển biến khác, nhưng nó chuyển biến cũng theo Logic .!

Henry Nguyen
22/03/2024 09:43

Câu hỏi của tôi là: Có thực sự ông Tô Lâm là người không dính chàm..?

Y Rik
22/03/2024 12:25

Với sự rối loạn chính trị đấm đá nhau thế này tớ tin chắc các phái đoàn doanh nhân nhân Mỹ sẽ không đầu tư vào VN nữa đâu và các doanh nghiệp hiện đang làm ăn tại VN sẽ rút ra thôi.
Mời (có thể nói gần như van xin)Vua và Hoàng Hậu sang thăm để nâng mặt mũi VN nhưng rồi hũy lời mời thì uy tín nào nữa đâu mà mời doanh nghiệp nước ngoài vào làm ăn?

không tên 500
22/03/2024 12:32

Trả lời Henry Nguyen.
Tô Lâm tay có nhúng chàm không thì chưa bị lộ nhưng trước mắt thấy dính máu bò dát vàng và chạm vào băng cướp bắt cóc(Trịnh Xuân Thanh) nơi nước Đức rồi đấy !

Một độc giả
22/03/2024 12:44

Sao một nhân vật cấp cao có phòng nhì với 2 con sinh đôi hiện được cho sang Mỹ ở không được nhắc tên trong vụ đấm đá này hè? Thắc mắc ! thắc mắc !

Duy Hữu, USA
24/03/2024 13:03

Ý quốc dân là ý Trời, ý Trời là ý quốc dân ta. Tiếng quốc dân là tiếng Trời, tiếng Trời là tiếng quốc dân ta... Đứng Lên, Lên Tiếng !

Chỉ vỉ, chỉ vì... bao nhiêu năm qua, bao nhiêu năm nay, chưa có năm nào, toàn dân Việt Nam ta có toàn quyền Tự do, tự do cử,
tự do bầu, tư do chọn... trong toàn dân, của toàn dân, do toàn dân, vì toàn dân Việt Nam... ngàn ngàn nhân tài, hiền tài, thiên tài Việt Nam... có tài, có đức, có tầm, có tâm phục vụ toàn dân Việt Nam... vào trong các chức vụ lãnh đạo nhà nước Việt Nam... Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng, Bộ trưởng Công an, Bộ trưởng Quốc phòng, các Bộ trưởng... các Tổng bí thư đảng, các đảng... các Chủ tịch Hội đồng Nhân dân, các Chủ tịch Ủy ban Nhân dân, các thành phố, các tỉnh, các huyện, các xã, các ấp.

Chỉ vì... đảng viên Võ Văn Thưởng, sinh năm 1970, đảng viên Trương Thị Mai, sinh năm 1957, đảng viên Vương Đình Hụê, sinh năm 1958, đảng viên Tô Lâm, sinh năm 1957, đảng viên Vương Đình Hụê, sinh năm 1957, đảng viên Nguyễn Phú Trọng, sinh năm 1944...

Toàn đám đảng viên Việt Cộng, cờ đỏ, búa liềm, thuộc thế hệ sinh sau, đẻ muộn, mẹ cha chúng... chưa kịp đẻ chúng ra, để chúng đi làm " cắt mạng nhân dân ", chống Pháp, Pháp về nước năm 1954, chống Mỹ, Mỹ về nước năm 1973, đi cướp cả nước, cho đảng viên Việt Cộng, độc đảng, độc quyền cai trị, thống trị, toàn tri, toàn dân Việt Nam trên một đất nước Việt Nam thống nhất.

Chúng đéo có công trạng, đếch có sự nghiệp " cách mạng " gì cả. Nhưng các đám đảng viên Việt Cộng, thuộc thế hệ sinh sau,
đẻ muộn này, chúng vẫn độc diễn nguy ngôn, ngụy biện, ngụy luận, ngụy thuyết, ngụy quyền Việt Cộng, ngụy danh nhân dân
Việt Nam ta, chúng độc quyên bắt nhân dân Viêt Nam ta phải mang ơn chúng, phải nhớ ơn chúng, từ đời này, sang đời kia, phải cho bọn đảng viên chúng độc quyền " lãnh đạo ", bá đạo, bá vương, bá quyền nhân dân Viêt Nam ta... theo chinh cái " Hiến pháp " Việt Công, luật rừng Việt Công, dó chính đám đảng viên độc đảng, độc diễn viết ra, độc quyền thi hành và độc quyền vi phạm.

Bao nhiêu năm qua, bao nhiêu năm nay, các đám đảng viên chúng, độc đảng, độc tài, độc đoán, độc tôn, độc địa, đôc ác,
độc hại, độc ngu, ngu độc... độc quyền cử, độc quyền bầu, độc quyền chọn... độc bọn đảng viên, trong đám đảng viên, do đám đảng viên, vì đàm đảng viên... bất tài, bất lực, bất chính, bất lương, bất nhân... làm các đại biểu Việt Cộng, của cái Quốc hội
Việt Cộng, của đám đảng viên, do đám đảng viên, vì đám đảng viên Việt Cộng, ngụy danh Quốc hội Việt Nam, của nhân dân,
do nhân dân, vì nhân dân Việt Nam.

Quốc hội Việt Cộng chúng độc diễn trò hề " dân chủ ", trò cười bãi nhiệm, bổ nhiệm đảng viên chúng làm... làm Chủ tịch nhà nước Việt Cộng... làm Thủ tướng Việt Cộng... làm Bộ trưởng Công an Việt Cộng... nhưng không có quyền bổ nhiệm, bãi nhiệm Tổng Bí thư đảng Việt Cộng... nhưng lại phải làm theo lệnh của Tổng Bí thư đảng Việt Cộng.

Bao nhiêu năm qua, bao nhiêu năm nay... các đám đảng viên Việt Cộng chúng độc quyền viết rừng luật, luật rừng Việt Cộng,
độc quyền thi hành luật rừng, rừng luật Việt Cộng, độc quyền vi phạm luật rừng, rừng luật Việt Cộng, độc quyền đấu tố, tuyên
án oan, án móc túi, án bỏ túi, án bỏ tù oan ngàn ngàn tù nhân oan hình sự, tù binh lương tâm theo luật rừng, rừng luật Việt Cộng.

Luật rừng, rừng luật Việt Cộng, của các đám đảng viên, do các đám đảng viên, vì các đám đảng viên Việt Công... luật phản động, luật phản cách mạng, luật phản nhân dân... luật phản nhân quyền, phản dân quyền, phản quyền dân... luật phản Dân chủ, phản bội quyền Tự do làm chủ Luật pháp, pháp luật Viêt Nam... Lập pháp Việt Nam, Hành pháp Việt Nam, Tư pháp Việt Nam... của nhân dân Việt Nam, do nhân dân Việt Nam, vì nhân dân Việt Nam, vì dân tộc Việt Nam, vì tổ quộc Việt Nam... Đôc Lâp, +
Tự Do + Hạnh Phúc + Dân Chủ + Dân Quyền + Nhân Quyền.

Bao nhiêu năm qua, bao nhiêu năm nay... tập đoàn đảng viên Việt Cộng chúng độc đảng, độc tài, độc quyền bịt mồm, bịt miệng, bịt tai, bịt mắt, bịt mặt, lừa bịp, bịp bợm... bắt nhân dân Việt Nam ta phải sống, phải làm việc, phải đóng thuế... như dân nô lệ
da vàng Việt Nam của các đám đảng viên, đảng trưởng, tổng đảng trưởng, đảng Việt Cộng.. theo Hiến pháp Việt Công... theo luật rừng, rừng luật Việt Cộng... theo luật thuế má, chó má Việt Công... bất công, bất chính, bất lương, bất nhân, bất tài, bất lực, bat tận... của các đám đảng viên, đảng trưởng, tổng đảng trưởng, độc ngu, ngu độc Việt Cộng.

Tập đoàn đảng con buôn đỏ, con buôn đen, cờ đỏ, búa liềm, treo đầu dê, Dân Giầu, Nước Mạnh, Dân Chủ, Công Bằng, Văn Minh.
Tập đoàn tư bản đỏ, tư bản đen, cờ đỏ, búa liềm, độc quyền bán thịt chó, Đảng Giầu, Nước Mất, Đảng Chủ, Bất Công, Bất Minh.

Tô Dát Vàng
24/03/2024 14:04

Nhân sự cấp cao của Việt Nam có sự nhúng tay của Trung cộng. Tô Lâm là người của Trung cộng cài vào. Ở Việt Nam các nhân sự được chuẩn bị trước trong nội bộ Đảng, đứng đầu là Tổng bí thư. Nhưng ông Tô Lâm muốn truất phế ai thì điều tra, nắm trong tay hồ sơ tham nhũng rồi thì trình lên nội bộ đảng yêu cầu từ chức. 100% cán bộ đều tham nhũng, thì người nắm quyền lực công an có quyền rất lớn, ông chủ tịch hay bí thư cũng phải sợ. Ông Tô Lâm sẽ loại hết những người kỳ cựu buộc thôi chức như ông Nguyễn Xuân Phúc, Phạm Bình Minh, Vũ Đam,.. ông nào chống lại thì đầu độc chết như Trần Đại Quang, Nguyễn Bá Thanh,... Trung công cần có người lãnh đạo ở Việt Nam theo phe Trung Quốc và biết nghe lời. Các ông có xu hướng chống TQ đều bị loại bỏ bằng công cụ chống tham nhũng được điều tra bởi bộ công an, được Bộ chính trị phê duyệt, các cấp dưới phải chấp hành mệnh lệnh. Một khi Tô Lâm làm tổng bí thư thì TQ rất dễ dàng điều khiển Việt Nam.