Điều 69 của Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ghi rõ Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất, đại diện cho quyền lợi của người dân.
Hiến pháp cũng đặt Quốc hội dưới sự giám sát của người dân, bởi nhân dân là chủ thể “làm chủ”, và “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”.
Thế nhưng, Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16 đang diễn ra, và một số kỳ họp trước đó, lại chưa thể thể hiện trọn vẹn những ý nghĩa đã nêu trong Hiến pháp.
Người dân không thể theo dõi trực tiếp tất cả các phiên họp đang diễn ra tại Quốc hội, mà chỉ biết đến nội dung họp hay dự luật nào đang đề xuất, qua các thông tin manh mún được báo chí, truyền thông nhà nước tổng hợp, biên tập rồi tường thuật lại.
Điều này đang đặt ra những câu hỏi về vai trò thực sự, cũng như mức độ tham gia của người dân đến đâu trước những quyết định quan trọng của đất nước.
Theo ghi nhận của RFA, kỳ họp của Quốc hội lần này kéo dài trong 28 ngày, từ ngày 17/10 - 21/11, làm việc trong cả thứ Bảy và Chủ nhật, được chia làm hai đợt họp cụ thể:
- Đợt đầu tiên từ ngày 17/10 đến 14/11;
- Đợt thứ hai từ ngày 20 đến 21/11.
Phiên khai mạc đã diễn ra vào ngày 17/10, và dự phòng đến ngày 23/11 sẽ diễn ra phiên bế mạc.
Đây là lần họp được đánh giá có khối lượng công tác lập pháp cực kỳ lớn.
Theo đó, Quốc hội sẽ xem xét nhiều vấn đề quan trọng đối với quản trị quốc gia để dự kiến thông qua 43 văn bản luật, nghị quyết, cùng nhiều vấn đề quan trọng khác.
Trước đây, Truyền hình Quốc hội từng là kênh nhận trách nhiệm phát sóng trực tiếp việc họp Quốc hội. Nhưng từ tháng 1/2025, sau đợt tinh gọn bộ máy báo chí, cơ quan này đã kết thúc hoạt động để chuyển chức năng về Đài Truyền hình Quốc gia Việt Nam (VTV).
VTV là một trong số ít đài thông tấn chủ lực hiện nay giữ vai trò chính trong phát sóng các chương trình làm việc của Quốc hội khóa 16 tại Kỳ họp thứ 2 lần này.
Dựa trên lịch giao ban của cơ quan này, có thể thấy chỉ có ngày 17/10 là có chương trình phát sóng phiên khai mạc của Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa 16.
Còn các ngày khác lại không có lịch phát sóng buổi làm việc nào, mặc dù các phiên họp Quốc hội vẫn đang diễn ra trong cùng thời gian.
Trong tuần này từ ngày 26/10 - 01/11, lịch phát sóng vẫn không có chương trình truyền hình trực tiếp các phiên làm việc của Quốc hội.
Tương tự với VTV, các đài, cơ quan báo chí khác như Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cũng phát sóng trực tiếp duy nhất một hôm khai mạc cuộc họp Quốc hội.
Gần đây nhất là Kỳ họp Quốc hội thứ 1, diễn ra hồi tháng Tư vừa rồi, người dân vẫn chỉ được theo dõi trực tiếp một số phiên họp, còn lại đều chỉ biết thông tin qua tường thuật của báo chí.
Trong nhiều kỳ họp trước đó, theo ghi nhận của RFA, tình trạng này vẫn duy trì, trong số đó thậm chí Quốc hội còn không tổ chức các phiên chất vấn.
Trong thực tế, việc phát sóng trực tiếp, công khai minh bạch các nội dung họp tại Quốc hội đang bị giới hạn, bị khoanh vùng phạm vi bởi Nghị quyết 71/2022/QH15.
Tại khoản 4, Điều 9 của văn bản này có quy định rằng VTV và VOV chỉ phát trực tiếp “phiên khai mạc, phiên bế mạc kỳ họp Quốc hội, phiên thảo luận về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, phiên chất vấn tại kỳ họp Quốc hội, Lễ tuyên thệ”.
Và các phiên họp khác có phát sóng hay không sẽ phụ thuộc vào “quyết định của Quốc hội được ghi trong chương trình kỳ họp Quốc hội”.
Đối chiếu với Hiến pháp, trả lời RFA, PGS.TS M.H từ Đại học Kinh tế TP.HCM nhận định rằng “Hiến pháp có khẳng định nguyên tắc mặc định rằng Quốc hội phải họp công khai và chỉ coi họp kín là trường hợp ngoại lệ”.
“Việc họp kín phải có đề nghị của Chủ tịch nước, của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, của Chính phủ hoặc ít nhất 1/3 số đại biểu tán thành.
Nhưng cũng cần biết rằng thành phần Quốc hội lại chiếm số đông là đảng viên Đảng Cộng sản, tôi nhớ là hơn 90%, và cấp lãnh đạo cao nhất cũng vẫn là người của Đảng, thì việc họ có đồng lòng theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tức thiểu số phục tùng đa số, để cho Quốc hội họp kín đi chăng nữa, cũng là chuyện dễ hiểu”, vị chuyên gia này nhận định.
Bên cạnh đó, RFA đồng thời tiếp cận ý kiến của một số người dân để ghi nhận góc nhìn của họ về vấn đề trên.
“Theo Hiến pháp mà mình tìm hiểu thì người dân có quyền trực tiếp đóng góp, xây dựng luật. Điều kế nữa là người dân có quyền đưa ra yêu cầu, chất vấn ngược lại các đại biểu.
Dân cũng có quyền đưa ra ý kiến đồng thuận hay phản đối một quyết định của Quốc hội, nếu nó gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của người dân.
Nói thật, luật đưa ra rõ đến như vậy nhưng nó lại không thể đi được vào đời sống”, anh H.K, 30 tuổi, ở TP.HCM nói với RFA.
Để chỉ rõ hơn cho nhận định của mình, người này còn cho rằng hầu hết các quyết định của Quốc hội đều chủ yếu thể hiện ý chí của Đảng Cộng sản, chứ không phải đại diện cho quyền lợi của người dân.
“Tất cả mọi quyết sách của Quốc hội hầu như do Đảng Cộng sản quyết định. Người dân như mình không có quyền hành gì trong việc đóng góp theo như những gì Hiến pháp đưa ra.
Ví dụ như việc cấm trẻ em dưới 18 tuổi mua vé số, nhưng lại không cấm trẻ em đi bán vé số.
Một điều buồn cười khác nữa là việc họ gần đây lại đi lấy ý kiến trẻ em dưới 18 tuổi về việc hiến tạng.
Mình rất muốn biểu đạt ý kiến của mình ở những vấn đề này, nhưng sợ khi nêu thì họ [công an] sẽ quy chụp là phản đối chủ trương, chính sách, xong sẽ phạt tiền, xử lý hành chính, thậm chí là bắt giam.
Nói chung là bây giờ quyền lực tối cao ở Quốc hội thuộc về Đảng chứ không còn là của người dân nữa”.
Một người dân khác ở TP.HCM là chị N cũng đưa ra nhận định tương tự khi phóng viên đặt câu hỏi.
“Nếu thang điểm là 10 thì mình thấy bản thân chỉ được tham gia góp ý là 0/10. Báo chí có truyền thông lại rầm rộ cho người dân được biết. Nhưng chỉ truyền thông lại kết quả, hay một đề xuất mặc định sẽ sắp được thông qua”, chị N nói.
Lý giải nguyên nhân Quốc hội không phát sóng trực tiếp toàn bộ chương trình họp, anh Đ.T ở tỉnh Cần Thơ nói rằng “họ sợ một làn sóng phẫn nộ từ người dân, một cuộc cách mạng màu, biểu tình nếu như có một đề xuất, dự luật nào đó được thảo luận công khai”.
“Bằng chứng hiện tại gần đây có thể thấy rõ trên các trang mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều khác nhau, chủ yếu là phản đối, sau đề xuất của Bộ Y tế cho trẻ em dưới 18 tuổi được hiến tạng”, anh T nói.
Lo ngại về phản ứng dư luận cũng là lý do chị C, 52 tuổi, ở tỉnh Khánh Hòa, cho rằng báo chí khó phản ánh thông tin một cách trọn vẹn và khách quan.
Từ thực tế vướng mắc đất đai của gia đình, chị nhận thấy thông tin từ các phiên họp Quốc hội chỉ được tường thuật một phần nhằm hạn chế những làn sóng tranh cãi trong xã hội.
“Báo chí chỉ viết những gì được viết, đưa những gì được đưa, mà không phản ánh trọn vẹn một vấn đề khách quan.
Kể từ khi mình phát hiện ra báo chí chỉ thích viết những gì họ muốn viết thì mình tin rằng báo chí đã không còn phản ánh được sự thật nữa.
Tại các cuộc họp thông tin về triển khai dự án đầu tư ở xã, mình đều có nêu ý kiến. Khi thấy nhiều cơ quan báo chí có mặt ở đó, mình rất an tâm, cứ nghĩ rằng báo chí sẽ phản ánh hết được những tâm tư của người dân. Nhưng ngày mai khi đọc bài thì mình bật ngửa, khi không thấy ý kiến của mình và một số người dân khác có đưa ra trước đó.
Họ làm rất nhiều điều kỳ cục như vậy, kể cả trong việc họp Quốc hội cũng thế thôi. Họ không công khai đủ cho người dân biết vì họ sợ phản ứng.
Vì khi dân không thể giám sát đầy đủ, nên việc họ thông qua một dự luật, chốt một phương án rồi thì tới lúc đó nó đã mặc định trở thành một chính sách của nhà nước mà người dân phải nghe theo.
Còn nếu mà họ công khai, cho người dân giám sát đầy đủ các phiên họp, thì qua đó người dân có thể biết được, tìm ra các mặt trái tại nghị trường, dẫn tới việc phản đối”, chị C nói.
Sự thiếu vắng cơ chế giám sát trực tiếp này không chỉ diễn ra ở các kỳ họp Quốc hội, mà còn xuất hiện ngay tại các chương trình nghị sự mang tính định hướng quốc gia khác.
Hồi tháng 1/2026, Đảng Cộng sản tổ chức Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ 14, được cho là bước ngoặt trọng đại quyết định vận mệnh của hơn 100 triệu dân, định hình tương lai đất nước trong ít nhất một thập kỷ tới.
Đồng thời, các văn kiện của đại hội cũng được làm căn cứ để Quốc hội “thể chế hóa, cụ thể hóa” thành chính sách và pháp luật.
Thế nhưng, khác với những tuyên xưng là “dân chủ, pháp quyền”, “dân biết, dân bàn” hay “dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, trong sự kiện khi đó, những cuộc bàn thảo, quyết định của Đại hội 14 đã diễn ra trong những phòng họp kín, và ngay cả báo, đài cũng không được tiếp cận.