သတင္းသမားေတြ ဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းခံရမႈ

2018-12-19
အီးေမးလ္
မွတ္ခ်က္ေပးပါ
Share
ပံုႏွိပ္ပါ
ရိုက္တာသတင္းေထာက္ႏွစ္ဦး လြတ္ေျမာက္ေစဖုိ႔ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ ၁၅ ရက္ေန႔က ပ်ဥ္းမနားၿမိဳ႕ ကုိးဆူဘုရားမွာ ေနျပည္ေတာ္အေျခစုိက္ သတင္းေထာက္ေတြ လက္ပတ္စည္းၿပီး ဆုေတာင္းပြဲျပဳလုပ္ခဲ့စဥ္
ရိုက္တာသတင္းေထာက္ႏွစ္ဦး လြတ္ေျမာက္ေစဖုိ႔ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ ၁၅ ရက္ေန႔က ပ်ဥ္းမနားၿမိဳ႕ ကုိးဆူဘုရားမွာ ေနျပည္ေတာ္အေျခစုိက္ သတင္းေထာက္ေတြ လက္ပတ္စည္းၿပီး ဆုေတာင္းပြဲျပဳလုပ္ခဲ့စဥ္
Photo: Win Ko Ko Latt/RFA

ကမၻာတဝွမ္းမွာ သတ္ျဖတ္ခံရတဲ့ စာနယ္ဇင္းသမား အေရအတြက္ဟာ ထိတ္လန္႔စရာေကာင္းေလာက္ေအာင္ ျမင့္တက္လာခဲ့တယ္လို႔ နယ္စည္းမျခားသတင္းေထာက္မ်ားအဖြဲ႔ RSF နဲ သတင္းသမားမ်ားကာကြယ္ေရး ေကာ္မတီ CPJ ရဲ႕ အစီရင္ခံစာမွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း သတင္းသမားေတြ ဖမ္းဆီး ထိန္းသိမ္းခံရတဲ့ အေရအတြက္ တိုးလာၿပီး သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ေနာက္ျပန္သြားေနတယ္လို႔ သတင္းသမားေတြက ေျပာပါတယ္။

RFA ဝုိင္းေတာ္သူ မခက္မာက တင္ျပထားပါတယ္။

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

သတင္းသမားေတြ ဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းခံရမႈ

(မခက္မာ)

၂ဝ၁၈ ခုႏွစ္အတြင္း မသမာတဲ့ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြရဲ႕ အမုန္းတရားေၾကာင့္ ကမၻာတဝွမ္း သတ္ျဖတ္ခံခဲ့ရတဲ့ စာနယ္ဇင္းသမားအေရအတြက္ ထိတ္လန္႕ဖြယ္ရာျမင့္တက္လာခဲ့တယ္လို႔ နယ္စည္းမျခားသတင္းေထာက္မ်ား အဖြဲ႔ RSF က ေဖၚျပပါတယ္။ တစ္ကမၻာလံုးမွာ ဒီႏွစ္အတြင္း အခုထိအသတ္ခံခဲ့ရတဲ့ သတင္းေထာက္ အေယာက္ ၈ဝ ရွိၿပီး၊ ေထာင္ခ်ခံရသူ ၃၄၈ ဦး၊ ျပန္ေပးဆြဲခံရသူ ၆ဝ ရွိတယ္လို႔ RSF က ေျပာပါတယ္။

နယူးေယာက္အေျခစိုက္ သတင္းသမားမ်ားကာကြယ္ေရးေကာ္မတီရဲ႕ေတြ႔ရွိခ်က္အရေတာ့ ဒီဇင္ဘာလ ၁၄ ရက္ေန႔အထိ သတင္းသမား ၃၄ ေယာက္ဟာ သူတို႔ရဲ႕သတင္းနဲ႔ဆက္စပ္လို႔ လက္တုန္႔ျပန္သတ္ျဖတ္မႈေၾကာင့္ ေသဆံုးခဲ့ရၿပီး ၅၃ ေယာက္ကေတာ့ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ သတ္ျဖတ္ခံရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ၂ဝ၁၇ ခုႏွစ္မွာတုန္းက လက္တုန္႔ျပန္သတ္ျဖတ္ခံရသူ ၁၈ ေယာက္နဲ႔ တျခားအေၾကာင္းေတြနဲ႔ အသတ္ခံရသူ ၄၇ ေယာက္ရွိခဲ့တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

အာဖဂန္နစၥတန္ ဟာ သတင္းေထာက္ေတြအတြက္ အႏၱရာယ္အႀကီးဆံုးႏိုင္ငံျဖစ္ၿပီး၊ ဒီႏွစ္အတြင္း သတင္း ေထာက္ ၁၅ ဦး အသတ္ခံခဲ့ရပါတယ္။ ဆီးရီးယား မွာ ၁၁ ေယာက္၊ မကၠဆီကိုမွာ ၉ ေယာက္ အသတ္ခံခဲ့ရတယ္လို႕ AFP သတင္းကေဖာ္ျပပါတယ္။ သတင္းေထာက္ေတြဟာ အၾကမ္းဖက္ လက္တုန္႔ျပန္တိုက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ ေသဆံုးရတာ၊ ႏႈတ္ပိတ္ခံရတာေတြ အျပင္ ၊ စစ္ေျမျပင္မွာ ေသဆံုးရတာ၊ ဓားစာခံအျဖစ္အသတ္ခံရတာနဲ႔ အႏၱရာယ္ရွိတဲ့သတင္းေတြလိုက္ရင္း ေသဆံုးရတာေတြပါဝင္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေရာသတင္းသမားေတြရဲ႕အေနအထားဟာဘယ္လိုရွိပါသလဲ။ ယေန႔ေခတ္ သတင္းဂ်ာနယ္ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္ ဦးသက္ဇင္ေျပာျပတာကို နားဆင္ၾကည့္ပါ။

“အသံအဖြဲ႔ကေနၿပီးေတာ့ ႏိုဝင္ဘာလ ၅ ရက္ေန႔ထိ သူတို႔ျပဳစုထားတဲ့စာရင္းအရ ဆက္သြယ္ေရးဥပေဒနဲ႔ ျမန္မာႏိုင္ငံက သတင္းသမားေတြကို တရားစြဲထားတဲ့အမႈ ၂၁ မႈရွိၿပီးေတာ့ သတင္းသမားေတြတရားရင္ဆိုင္ေနရတာ ၂၉ မႈရွိတယ္လို႔သိရတယ္။ ဒီဟာက ဦးသိန္းစိန္အစိုး၇လက္ထက္နဲ႔စာရင္ ႏွစ္ဆနီးပါးေလာက္မ်ားေနတယ္လိုပ ေျပာလို႔ရတယ္။ ဒီလိုတရားစြဲတာေတြကလည္း အစိုးရကဦးေဆာင္ၿပီး တရားစြဲတာပိုၿပီးေတာ့မ်ားေနတာေတြ႔ရတယ္။ အဲဒါကိုၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ လက္ရွိအစိုးရက သတင္းသမားေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ အေဝဖန္မခံႏိုင္တာ၊ သတင္းသမားေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ အျမင္မၾကည္လင္တဲ့ သေဘာေတြကို အမ်ားႀကီးေတြ႔ေနရတယ္”

ျမန္မာ့ေခတ္အြန္လိုင္းမီဒီယာရဲ႕အယ္ဒီတာခ်ဳပ္ ေဒၚလြတ္လပ္စိုးကေတာ့ သတင္းသမားေတြဟာ အကာအကြယ္မဲ့ေနတယ္ လို႔ ခံစားေနရတယ္လို႔ေျပာပါတယ္။

“အဓိကကေတာ့ စာနယ္ဇင္းလြတ္လပ္ခြင့္ကို သူတို႔ေပးတယ္လို႔ေျပာတယ္။ ၂ဝ၁၂ ခုႏွစ္မွာ စာေပစီစစ္ေရးကို ရုပ္သိမ္းလိုက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ တကယ့္တကယ္ကက်ေတာ့ စာနယ္ဇင္းသမားေတြကို ဥပေဒပုဒ္မေတြတပ္ၿပီး အေရးယူေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္၊ မီဒီယာဥပေဒကိုလည္းမသံုးဘူး။ ရိုးရိုးရာဇသတ္ႀကီးဥပေဒေတြနဲ႔စြဲေနတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ မီဒီယာသမားေတြမွာ တကယ္ကို အကာအကြယ္မဲ့ေနတယ္။ ဆိုေတာ့ ဆင္ဆာမရွိတာက မီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ရွိတာလို႔ ယူဆလို႔မရဘူး။ ဆင္ဆာမရွိေသာ္လည္း ဆင္ဆာထက္ဆိုးတဲ့ျမွားေတြက မီဒီယာသမားေတြကို ဦးတည္ေနတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၇ ႀကိမ္ေျမာက္ မီဒီယာကြန္ဖရင့္မွာ ျပန္ၾကားေရးဝန္ႀကီး ကိုယ္တိုင္က သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ကိုေတာ့ ေတာင္းဆိုေနၾကတယ္၊ Ethic နဲ႔အညီေကာသတင္းသမားေတြက လုပ္ၾကရဲ႕လားလို႔ ျပန္ၿပီးေမးခြန္းထုတ္သြားတယ္။ က်မတို႔ဘက္ကိုပဲ Point out ထိုးထိုးသြားတဲ့အေျခအေနေတြ ျဖစ္ေနတယ္ေပါ့။ ဆိုေတာ့ အဲဒီအေျခအေနေတြက မီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ကို ရရိွမေနဘူးေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ကိုျပန္ဆုတ္ေနတဲ့အေျခအေနျဖစ္ေနတယ္။ ဆိုေတာ့ အစကျပန္ၿပီး advocate လုပ္ရမယ္။ သတင္း သမားေတြကလည္း မီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ကို အစကျပန္ၿပီးေတာင္းဆိုရမယ့္ အေျခအေနျဖစ္ေနတယ္”


ဒီႏွစ္အတြင္း သတင္းသမားေတြအေပၚ အၾကမ္းဖက္တဲ့လုပ္ရပ္ေတြ အံ့အားသင့္ေလာက္ေအာင္ ျမင့္တက္လာ ခဲ့ၿပီး၊ စိုးရိမ္ရတဲ့အေနအထားမွာေရာက္ေနပါၿပီ၊ ဒါဟာ သတင္းေထာက္ေတြအေပၚ မုန္းတီးမႈျမင့္မားလာေနတာ ကို ထင္ဟပ္ေနၿပီး၊ တခါတရံ အက်င့္ပ်က္ႏိုင္ငံေရးသမားေတြ၊ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕စီးပြားေရးသမား ေတြကိုယ္တိုင္က ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းထုတ္ေဖာ္ ေျပာဆိုတာေတြရွိခဲ့တယ္လို႕ RSF အဖြဲ႕ အႀကီးအကဲ ခရစ္စတိုဖီ ဒီလိုရီ က ေျပာပါတယ္။ အေမရိကန္သမၼတ ေဒၚနယ္ထရမ့္ ဆိုရင္ သတင္းေထာက္ေတြနဲ႔ မၾကာခဏ ကေတာက္ကဆျဖစ္ေလ့ရွိၿပီး၊ သတင္းသမားေတြဟာ လူထုရန္သူေတြလို႔လည္း ေျပာဆိုခဲ့ပါတယ္။ အမုန္း တရားေတြကိုေဖာ္ျပတာဟာ အၾကမ္းဖက္လုပ္ရပ္ကို တရားဝင္ျဖစ္သြားေစတတ္ၿပီး၊ စာနယ္ဇင္းနဲ႔ ဒီမိုကေရစီကို ဖ်က္ဆီးရာေရာက္တယ္လို႔ ခရစ္စတိုဖီ ဒီလိုရီ က ေျပာပါေသးတယ္။

စာနယ္ဇင္းပ်က္စီးရင္ တိုင္းျပည္ကို ဘယ္လိုသက္ေရာက္ႏိုင္ပါသလဲ။ ဦးသက္ဇင္ကေတာ့ စာနယ္ဇင္းပ်က္စီး ရင္ ဒီမိုကေရစီတည္ေဆာက္ဖို႔ ခက္ခဲမယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။

“သတင္းမီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ရွိေလေလ ဒီမိုကေရစီက ပိုၿပီးခိုင္မာေလေလျဖစ္တဲ့အတြက္ ခုလိုသတင္းသမား ေတြကိုဖမ္းဆီးေနတာဟာ သတင္းစာလြတ္လပ္ခြင့္ကို ပိတ္ပင္ေနတာျဖစ္တယ္။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔လည္း ဒီမိုကေရစီကအသက္ဝင္ဖို႔ ပိုလို႔ခက္ခဲမယ္လို႔ ေယဘူယ်အားျဖင့္ သံုးသပ္လို႔ရပါတယ္”

ေဒၚလြတ္လပ္စိုးကလည္း တသေဘာထဲပါပဲ။

“ဒီမိုကေရစီစနစ္ဆီ ဦးတည္သြားေနတဲ့၊ ပ်ိဳးေထာင္ေနတဲ့ ႏိုင္ငံတခုအေနနဲ႔ စာနယ္ဇင္းလြတ္လပ္ခြင့္ေပးျခင္းသည္ အေျခခံက်တယ္။ စာနယ္ဇင္းလြတ္လပ္ခြင့္မွ က်မတို႔မရဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဒီမိုကေရစီပန္းတိုင္ကို ဘယ္ေတာ့မွ ေရာက္မွာမဟုတ္ဘူး။ ဒီမိုကေရစီလမ္းေၾကာင္းေပၚေလ်ွာက္ေနတယ္လို႔လည္း က်မကေတာ့ မယူဆဘူး။”


သတင္းသမားေတြဟာ သတ္ျဖတ္ခံရတာအျပင္ ေထာင္ခ်တာ၊ ဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းခံရတာေတြလည္း ပိုမ်ားလာတယ္လို႔ သတင္းသမားမ်ားကာကြယ္ေရးေကာ္မီတီရဲ႕အစီရင္ခံစာမွာ ပါရွိပါတယ္။

တဘက္က သတင္းသမားေတြကို ဖိႏွိပ္သူေတြ မ်ားျပားလာေပမယ့္ ကမၻာ့အဖြဲ႔အစည္းတခ်ိဳ႕ကေတာ့ သတင္းသမားေတြရဲ႕အေနအထားနဲ႔ စြမ္းေဆာင္မႈကို အသိအမွတ္ျပဳ ဂုဏ္ေဖာ္ျမွင့္တင္ဖို႔ ႀကိဳးစားေနၾကပါတယ္။

ၿပီးခဲ့တဲ့သီတင္းပတ္က ကမၻာေက်ာ္တိုင္းမ္ မဂၢဇင္းက "person of the year" ဆုကို ျမန္မာႏိုင္ငံက ေထာင္ခ်ခံလိုက္ရတဲ့ ရိုက္တာစ္သတင္းဌာနရဲ႕ သတင္းသမား ကိုဝလံုးနဲ႔ ကိုေက်ာ္စိုးဦးအပါအဝင္ ေဆာ္ဒီအာေရးဗီးယား သတင္းသမား ဂ်မဲ့ ကာရွိဳဂီ (Jamal Khashoggi) နဲ႔ ဖိလစ္ပိုင္သတင္းသမား မာရီယာရက္စာ (Maria Ressa) နဲ႔ ၿပီးခဲ့တဲ့ဇြန္လက ေသနတ္သမား တေယာက္ရဲ႕ပစ္ခတ္မႈနဲ႔ ေသဆံုးဒဏ္ရာရသြားၾကရတဲ့  အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ေမရီလန္းျပည္နယ္အေျခစိုက္ Capital Gazette သတင္းစာ ဝန္ထမ္းေတြကိုေပးအပ္ခဲ့ပါတယ္။

ကြန္မင့္မ်ား (0)
Share
ဆိုက္တခုလံုးသို႔