ဆိုးဝါးလာတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ရပ်တန့်ဖို့ နိုင်ငံတကာက နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားခဲ့ကြ ပေမယ့် မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ ဆိုးသထက်ဆိုးလာနေပြီး ဒီအခြေအနေကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ခုံရုံး ICC ကို ပို့ဆောင်အရေးယူကြဖို့ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး ဗိုကာ တာ့ခ် (Volker Turk) က စက်တင်ဘာ ၇ ရက်နေ့က အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေကို တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။
၆၃ ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂလူ့အခွင့်အရေးကောင်စီ ညီလာခံမှာ အခုလိုပြောလိုက်တာဖြစ်ပြီး မြန်မာစစ်အာဏာပိုင်တွေရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်တာတွေကို အထောက်အကူဖြစ်စေတဲ့ လက်နက်၊ ဂျက်လေယာဥ်လောင်စာဆီနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ရာမှာပါ အသုံးချလို့ရတဲ့ ဘယ်ပစ္စည်းမျိုးမဆို တင်ပို့ရောင်းချတာ မလုပ်ဖို့လည်း သူက တောင်းဆိုလိုက်ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာဥပဒေတွေ ချိုးဖောက်နေတာကို မသိကျိုးကျွံပြုပြီး မြန်မာစစ်တပ်ကြီးစိုးတဲ့ အစိုးရသစ်နဲ့ ပုံမှန်ဆက်ဆံရေး ပြန်ထူထောင်ဖို့ နိုင်ငံတွေက ကြိုးပမ်းနေတာကိုလည်း သူက သတိပေးပါတယ်။
“မိမိတို့အနေနဲ့ အပြောင်းအလဲပေါ်မူတည်ပြီး ထိတွေ့ဆက်ဆံဖို့ ဆိုတာထက် လူ့အခွင့်အရေးကို အခြေခံတဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ပိုလိုအပ်နေပါတယ်။ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်တာတွေ ရပ်သွားပြီလား၊ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီတွေ ပေးလို့ရပြီလား၊ အပြစ်မရှိဘဲ ဥပဒေမဲ့ ဖမ်းဆီးအကျဥ်းချထားသူတွေ ပြန်လွတ်လာပြီလားဆိုတာတွေကို အခြေခံပြီး ထိတွေ့ဆက်ဆံတာတွေ လုပ်သင့်ပါတယ်။”
စိတ်ချယုံကြည်ရတဲ့ သတင်းအရင်းအမြစ်တွေအရ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက အရပ်သား ၁၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း၊ စိစစ်လို့မကုန်နိုင်တဲ့ သတင်းတွေအရ တကယ်တမ်းသေဆုံးရသူဟာ ၃၀၀၀ ကျော်ဖွယ်ရှိကြောင်း။ အများစုဟာ လေကြောင်းက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် အဓိက သေဆုံးရတာ ဖြစ်ကြောင်းလည်း မစ္စတာ တာ့ခ်က ပြောပါတယ်။
ရခိုင်ပြည်နယ်က ရိုဟင်ဂျာမူဆလင်တွေရဲ့ အခြေအနေတွေကိုလည်း ကုလသမဂ္ဂမဟာမင်းကြီးက ထောက်ပြခဲ့ပြီး သူတို့ဟာ စနစ်တကျ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်တာနဲ့ ဖိနှိပ်မှုတွေ ခံနေရကြောင်း၊ ဒါ့အပြင် အတင်းအကြပ်ခိုင်းစေတာ၊ စစ်မှုထမ်းခေါ်တာတွေလည်းကြုံနေရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန်လကလည်း စစ်တပ်ကြီးကြပ်ပြီး ကျင်းပတဲ့ရွေးကောက်ပွဲကာလ အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့ရပြီး အများစုဟာ စစ်တပ်လက်ချက်ကြောင့်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာက မသိကျိုးကျွံပြုနေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးက ပြောခဲ့ဖူးပါတယ်။
သူဟာ ၂၀၂၄ ဇူလိုင်လက ကျင်းပတဲ့ ကုလသမဂ္ဂလူ့အခွင့်အရေးကောင်စီရဲ့ ၅၃ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးမှာ လည်း မြန်မာနိုင်ငံက ဆင်ခြင်တုံတရားမဲ့စွာ အကြောက်တရားနဲ့ အုပ်ချုပ်နေတဲ့ စစ်ကောင်စီ ကို ICC ကို လွှဲအပ် အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ဖူးပါတယ်။