ကုလသမဂ္ဂရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုယန္တရား (IIMM) က သြဂုတ်လက ထုတ်ပြန် ခဲ့တဲ့ နှစ်ပတ်လည်အစီအရင်ခံစာဟာ မြန်မာစစ်တပ်အပေါ် ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ က ပြောဆိုစွပ်စွဲချက်တွေကို တစ်ဖက်သတ် စွပ်စွဲရေးသားထားတဲ့ အစီအရင်ခံစာဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ က စတင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့တဲ့ IIMM အဖွဲ့ကိုလည်း အသိအမှတ်မပြုကြောင်း မြန်မာစစ်တပ်ခန့် အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေးဌာနက စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့က ကြေညာချက်ထုတ်ပြန် ကန့်ကွက်လိုက်ပါတယ်။
စက်တင်ဘာ ၇ ရက်ကနေ ၉ ရက်အထိ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျီနီဗာမြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ ၆၃ ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂလူ့အခွင့်အရေးကောင်စီ ညီလာခံမှာ IIMM အကြီးအကဲ နီကိုလတ်စ် ခွန်ဂျန် (Nicholas Koumjian) တက်ရောက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံက လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေတွေ အကြောင်း ပြောကြားခဲ့တဲ့အပေါ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက အခုလို တုံ့ပြန် ကန့်ကွက်တာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီထုတ်ပြန်ချက်မှာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး ဗိုကာ တာ့ခ် (Volker Turk) အနေနဲ့ မြန်မာအစိုးရရဲ့ သဘောဆန္ဒမပါဘဲ IIMM ကို ဖွဲ့ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဟာလည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံအပေါ် နိုင်ငံရေးအရ ဖိအားပေးဖို့သက်သက်ပဲလို့လည်း စွပ်စွဲထားပါတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် IIMM နှစ်ပတ်လည် အစီအရင်ခံစာဟာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ စုံစမ်းစစ်ဆေးထားတာတွေကို အခြေခံထားပြီး မြန်မာစစ်တပ်က အရပ်သားတွေကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လေကြောင်းကနေ တိုက်ခိုက်တာ၊ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်တာ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တာနဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ကျူးလွန်နေကြောင်း တွေ့ရှိထားတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
အထူးသဖြင့် စစ်တပ်က ကျင်းပတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင်မှာ တိုက်ခိုက်မှုတွေ တိုးမြင့်လာတာဖြစ်ပြီး ဒီနေ့အထိလည်း လျော့ကျမသွားသေးဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။
လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေမှာ ပါရာမော်တာနဲ့ ဒရုန်းတွေကို ပိုသုံးလာတာကြောင့်လည်း အရပ်သားတွေ ကြိုတင်သတိပြုဖို့ ခက်ခဲလာပြီး ထွက်ပြေးဖို့နဲ့ ပုန်းခိုဖို့အတွက် အခွင့်အလမ်း ပိုနည်းလာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒါ့အပြင် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွေမှာ တရားမဝင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်တာ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တာ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်တာနဲ့ ဖမ်းဆီးခံထားရချိန် သေဆုံးတာတွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း စုဆောင်းထားတယ်လို့ IIMM က ဖော်ပြပါတယ်။
စစ်တပ်ရဲ့ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ သက်သေ ၇၅၀ ကျော်ရဲ့ ထွက်ဆိုမှုတွေအပါအဝင် ရင်းမြစ်ပေါင်း ၁၆၀၀ ကျော်ကရရှိခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံ၊ ဗီဒီယို၊ အသံဖိုင်၊ စာရွက်စာတမ်း၊ မြေပုံ၊ ဂြိုလ်တုပုံရိပ်နဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာနဲ့ မှုခင်းဆေးပညာ အထောက်အထားတွေကို အခြေခံထားတာလို့ IIMM က ဆိုပါတယ်။
ဂျီနီဗာ လူ့အခွင့်အရေးညီလာခံမှာ ဆိုးဝါးလာတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံက လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ရပ်တန့်ဖို့ နိုင်ငံတကာက နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားခဲ့ကြ ပေမယ့် မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ ဆိုးသထက်ဆိုးလာနေပြီး ဒီအခြေအနေကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ခုံရုံး ICC ကို ပို့ဆောင်အရေးယူကြဖို့ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။